วันที่ 05 ตุลาคม พ.ศ. 2547 ปีที่ 27 ฉบับที่ 9705

"พจนานุกรมมติชน"แย้งราชบัณฑิต "มุขตลก"ต้อง"ข ไข่"
       
คณะกรรมการพจนานุกรม สำนักพิมพ์มติชน เห็นแย้งพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน หลังค้นหาความเป็นมาของคำว่า "มุก-มุข" พบว่า"มุขตลก" ต้องสะกดด้วย ข ไข่ ไม่ใช่ ก ไก่ อย่างที่กำลังสับสนอยู่ในปัจจุบัน เตรียมเปิดตัวพจนานุกรมฉบับมติชนอย่างเป็นทางการ วันที่ 7 ตุลาคมนี้หลังจากใช้เวลาร่วม 7 ปี ในการรวบรวมคำศัพท์ กว่า 4 หมื่นคำ

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ขณะนี้ได้เกิดข้อถกเถียงกันอย่างมาก เกี่ยวกับการใช้คำว่า "มุก" และ "มุข" โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คำว่า "มุขตลก" ควรจะใช้ว่า "มุขตลก" หรือ "มุกตลก" ตามที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 ซึ่งเป็นฉบับล่าสุด กำหนดให้ใช้

เกี่ยวกับเรื่องนี้ คณะกรรมการพจนานุกรม สำนักพิมพ์มติชน ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มผู้เชี่ยวชาญในด้านภาษาไทย และผู้เชี่ยวชาญในงานด้านวรรณคดี วัฒนธรรมพื้นบ้าน หรือศัพท์เฉพาะกลุ่ม เช่น นายล้อม เพ็งแก้ว นายสมบัติ พลายน้อย นายวีรพงศ์ มีสถาน นายสันต์ จิตภาษา นายสุพจน์ แจ้งเร็ว เป็นต้น ได้มีความเห็นร่วมกัน ว่าคำว่า "มุขตลก" ควรจะสะกดด้วย "ข" ไม่ใช่ "ก" อย่างที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ปี 2542 กำหนด

คณะกรรมการพจนานุกรม สำนักพิมพ์มติชน ระบุเหตุผลว่า "ลักษณะภาษาไทย ที่สำคัญประการหนึ่ง คือคำเขียน หรือรูปเขียนนั้น สามารถจำแนกความหมายได้ด้วย ดังที่จะพบว่า เมื่อจะเขียน วันศุกร์ กล้วยสุก เป็นสุขนั้น/สุก/ต่างกัน ซึ่งจะเป็นปัญหามากสำหรับชาวต่างชาติที่เรียนภาษาไทย

การเขียน มุก(สะกดด้วย ก) และมุข(สะกดด้วย ข) สามารถจำแนกความหมายได้ด้วยเช่นกัน

มุกที่ สะกดด้วย ก ไก่ ที่ใช้แต่ไหนแต่ไรมา หมายถึง หอยชนิดหนึ่ง ซึ่งนิยมนำเปลือกมาประดับเครื่องเรือน เรียกว่าประดับมุก และหอยที่ชื่ออย่างนี้ มีน้ำเมือกสะสมอยู่ภายในจนแข็งเป็นก้อน เรียกว่า ไข่มุก ดังนั้น คำหรือศัพท์ใดๆ ที่พาดพิงถึงหอยดังว่านี้ สมควรใช้ คำว่า มุก(ก ไก่ สะกด)

ส่วน มุข ในภาษาไทยมีที่มาของคำจากภาษาบาลีและสันสกฤต เมื่อนำมาใช้ ก็ไม่ได้ใช้ปะปนกับคำว่ามุก ที่เป็นชื่อหอย เพราะมีความหมายกำกับอยู่แล้วว่า หมายถึง หน้า, ปาก, ส่วนหน้า, หรือส่วนของอาคารที่ยื่น โผล่ หรือล้ำเด่นจากส่วนอื่นๆ

เนื่องจากเป็นภาษาต่างประเทศ ที่ได้รับมาใช้นานจนเป็นนิสัย จึงไม่สามารถขีดเส้นความหมายให้อยู่ที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ แต่มีความหมายรวมๆ ดังที่กล่าวมา คำในภาษาก็มีนัยคล้ายกับคนหรือสิ่งที่มีชีวิตที่มีลูกและมีแม่ ส่วนที่เป็นลูก เราใช้ ลูกคำ ลูกคำของมุข นั้นมีอยู่มากมาย เช่น มุขกระสัน มุขเด็จ มุขลด มุขลึงค์ เป็นต้น คำลูกเหล่านี้ ล้วนแต่มีนัยที่ออกมาในทาง "ยื่น เด่น โผล่" ส่วนที่เป็นลูกคำของ มุก ได้แก่คำว่า มุกกลม หมายถึงชื่อขนม

ด้วยแนวแห่งความหมายของคำว่า มุก-มุข ดังกล่าวมานี้ คำว่า มุขตลก จึงควรเป็นลูกของแม่คำว่า มุข เพราะไม่มีนัยที่พาดพิงถึงชื่อหอย หรือไม่มีลักษณะอย่างหอยมุก

ในการใช้ภาษาทั่วไปอาจพูดเล่นในหมู่เพื่อนฝูงว่า ปล่อยมุข หรือเล่นมุข ก็ล้วนควรเขียนด้วย มุข(ข ไข่ สะกด) เพราะมิได้หมายถึง ปล่อย(หอย)มุก หรือหยิบจับเอา(หอย)มุกมาเล่น

มุข ที่นำมาใช้ในคำว่า มุขตลก เล่นมุข ปล่อยมุข ฯลฯ มีความหมายว่าคำพูด การพูด ลีลา หรือการกระทำใดๆ ที่มิใช่เป็นไปในลักษณะที่เรียบๆ พื้นๆ หากแต่มีลักษณะเด่นที่ชวนหัว น่าขบขัน หรืออื่นๆ ที่เป็นลักษณะเด่นเป็นพิเศษ จึงเรียกและเขียนว่า มุข"

อนึ่ง คณะกรรมการพจนานุกรม สำนักพิมพ์มติชน ภายใต้การสนับสนุน ของบริษัทมติชน จำกัด (มหาชน) จะมีการเปิดตัว "พจนานุกรมฉบับมติชน" ในวันพฤหัสบดีที่ 7 ตุลาคม เวลา 08.00-15.30 น. ณ หอประชุมเล็ก ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ซึ่งในพจนานุกรมดังกล่าว นอกจากคำว่า "มุก" และ "มุข" แล้ว ยังมีการรวบรวมคำศัพท์ภาษาไทย ทั้งเก่าและใหม่ กว่า 4 หมื่นคำเอาไว้ โดยใช้เวลารวบรวมนานกว่า 7 ปี สามารถใช้เป็นแหล่งอ้างอิงทางด้านภาษาไทย อีกแหล่งหนึ่งนอกเหนือจากพจนานุกรมของราชบัณฑิตยสถาน นอกจากนี้ ลักษณะพิเศษของพจนานุกรมฉบับมติชน คือรูปเล่มที่บางกะทัดรัด เนื่องจากจัดพิมพ์ด้วยกระดาษพิเศษสำหรับพิมพ์พจนานุกรมโดยเฉพาะ และยังมีภาพประกอบกว่า 4 พันรูปด้วย ทั้งนี้ ผู้ที่สนใจสามารถซื้อได้ตามร้านหนังสือทั่วไป ในราคา 780 บาท

- มติชน หน้า 1 -