“บ้านสวนชวนชม” รวบรวมพันธุ์ชวนชม กว่า 200 สายพันธุ์

วันที่ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2554 เวลา 15:24:11 น.































บันทึกไว้เป็นเกียรติ 
 ทวีศักดิ์ ชัยเรืองยศ
 
 
จากหลักฐานพอคาดคะเนได้ว่า คนไทยรู้จัก ชวนชม มานานกว่า 70 ปี โดยมีข้อสันนิษฐานไว้ว่า น่าจะนำเข้ามาจากประเทศอินโดนีเซีย (สมัยก่อนคนเรียกประเทศอินโดนีเซียว่า เมืองชวา) เพราะเดิมเคยเรียกต้น ชวนชม ว่า “ลั่นทมยะวา” (ชื่อ ลั่นทม คงเข้าใจว่า ชวนชม อยู่สกุลของ ลั่นทม เพราะมีลักษณะดอกดูคล้ายกัน ส่วนยะวาคงเพี้ยนมาจากชื่อเมืองชวา) ซึ่งจริงแล้ว ชวนชม ไม่ใช่พืชพื้นเมืองของอินโดนีเซีย แต่อาจจะนำเข้ามาจาก ฮอลแลนด์ เพราะอินโดนีเซียเองเคยถูกปกครองโดยชาวดัตช์ ซึ่งขึ้นชื่อว่าเป็นกลุ่มนักสะสมพันธุ์ไม้จากทั่วโลก ถิ่นเดิม ชวนชม อยู่ในแอฟริกา และต่อมาพระนางเธอลักษมีลาวัณ ในรัชกาลที่ 6 ได้เปลี่ยนชื่อใหม่เป็น “ชวนชม” ในสมัยนั้น


อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ เผื่อนพงศ์ หรือ ครูเป้ แห่ง “บ้านสวนชวนชม” เลขที่ 2 หมู่ที่ 6 บ้านยางคอยเกลือ ตำบลปากทาง อำเภอเมือง จังหวัดพิจิตร โทร. (089) 702-6391 อดีตอาจารย์เกษตร โรงเรียนพิจิตรพิทยาคม เกษียณออกมาจากงานราชการก็มาปลูกเลี้ยงชวนชมจำหน่าย เป็นอาชีพหลังเกษียณที่เหมาะกับคนที่สูงอายุจะสามารถทำได้


อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ ให้รายละเอียดเกี่ยวกับชวนชมที่น่าสนใจไว้หลายประการ โดยเล่าว่า มีความชอบ “ชวนชม” มานานกว่า 15 ปี พื้นฐานที่จบเกษตรมาสอนวิชาเกษตร เริ่มจากการซื้อชวนชมต้นเล็กๆ ที่ขายตามร้านหรือตามงานเกษตรมาปลูกเลี้ยง เมื่อมันมีฝักก็เพาะเมล็ดได้ต้นชวนชมเพิ่มมากขึ้น ลองขยายพันธุ์โดยการเสียบยอด ปรากฏว่าสามารถทำได้ง่าย รู้สึกมีความสุขและสนุกกับการปลูกเลี้ยงชวนชม รวมทั้งเอาความรู้เรื่องการปลูกเลี้ยงชวนชมและขยายพันธุ์ชวนชมไปสอนเด็กนักเรียนด้วย จากนั้นก็มีการสะสมชนิดของชวนชมต่างๆ มากขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งปัจจุบัน “บ้านสวนชวนชม” น่าจะรวบรวมเอาไว้กว่า 200 ชนิด โดยในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่างหากถามว่าแหล่งที่มีชนิดของชวนชมครบ บ้านสวนชวนชมน่าจะเป็นหนึ่งในนั้น


อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ อธิบายว่า ชวนชมสามารถแบ่งได้ตามแหล่งกำเนิดดั้งเดิมในธรรมชาติของพืชสกุลชวนชมก็จะมี 2 แหล่งใหญ่ๆ คือ แหล่งที่มาจากแนวฝั่งตะวันออกของทวีปแอฟริกาและแถบคาบสมุทรอาหรับ


ปัจจุบัน “ชวนชม” ยังจัดเป็นไม้ดอกที่มีเกษตรกรและผู้สนใจปลูกเลี้ยงกันเป็นจำนวนมาก ทั้งที่มีการปลูกกันมานานแล้ว ราคาไม่เคยตกจากที่ได้กล่าวมาแล้วว่า บางต้นมีการซื้อขายกันในราคาเงินแสน อย่างกรณีของ คุณสมภพ มะลิสุวรรณ เลขานุการชมรมชวนชมแห่งประเทศไทย เป็นเจ้าของ “สวนสมภพ” ปากซอยสวนผัก 30 ถนนสวนผัก เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 โทร. (081) 484-4828 ปลูกเลี้ยงชวนชมมากกว่า 15 ปี สะสมชวนชมหลายร้อยสายพันธุ์ ปัจจุบันมีพื้นที่ผลิตชวนชมกว่า 17 ไร่ เน้นการผลิตชวนชมที่โชว์ดอก หรือเรียก “ไม้สี” เน้นขายส่งให้พ่อค้า-แม่ค้ามารับซื้อเพื่อไปขายอีกทอดหนึ่ง จากการปลูกเลี้ยงชวนชมเป็นการค้ามาเป็นระยะเวลานาน จึงมีข้อแนะนำ แนวทางการสร้างสวนชวนชมสำหรับผู้ที่กำลังสนใจว่า “ต้องทำจากน้อยไปหามาก” อย่าทำจากมากไปหาน้อยเด็ดขาด
 
  เริ่มสร้างสวนชวนชม   
  ด้วยเงิน 3,000 บาท   
คุณสมภพ อธิบายว่า เมื่อคุณมีความรู้ในการปลูกเลี้ยงการดูแลรักษา เทคนิคการผสมดอก และการขยายพันธุ์พอสมควรแล้ว มีพื้นที่พร้อม มีเงินทุน 3,000 บาท ก็เพียงพอแล้ว เริ่มจากนำเงิน 2,000 บาท ไปซื้อต้นแม่พันธุ์ชวนชม เช่น ชวนชมพันธุ์ “ฮอลแลนด์” ที่ได้จากการเพาะเมล็ด กระถาง ขนาด 11-12 นิ้ว ปัจจุบันราคากระถางละ 100 บาท จะได้แม่พันธุ์ชวนชม 20 ต้น เลือกต้นที่หัวสมบูรณ์ ให้ดอกสวย ติดดอกดก สามารถผสมให้ติดฝักได้เลย นำเงินอีก 1,000 บาท ไปซื้อกระถางและดินปลูก เปลี่ยนกระถางที่ใบใหญ่ขึ้นให้กับต้นแม่พันธุ์ บำรุงดูแลด้วยปุ๋ย ฮอร์โมนและสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ให้มีความสมบูรณ์ราว 3 เดือน ต้องผสมดอกช่วยให้ต้นแม่พันธุ์ติดฝัก ในเดือนที่ 5-6 ฝักชวนชมที่ผสมเอาไว้ก็จะแก่และพร้อมเก็บเมล็ดได้ประมาณ 3,000 เมล็ด เป็นอย่างต่ำ


นำเมล็ดชวนชม 3,000 เมล็ด มาเพาะ สมมติว่ายังมือใหม่เพาะขึ้นเพียง 2,000 ต้น หลังได้ลูกไม้ชวนชม 2,000 ต้น ให้ย้ายใส่กระถาง ขนาด 4 นิ้ว จากนั้นเลี้ยงอีก 3 เดือน ให้เปลี่ยนเป็นกระถาง 6 นิ้ว แล้วคัดไม้สวยๆ เอาไว้เป็นแม่พันธุ์ 500 ต้น เพื่อรอเปลี่ยนเป็นกระถาง 8 นิ้ว ก็จะเหลือไม้กระถาง ขนาด 6 นิ้ว 1,500 ต้น ให้หายอดพันธุ์ชวนชมที่มีสีดอกสวยงาม สายพันธุ์ที่คิดว่าตลาดกำลังต้องการ มาเปลี่ยนยอดทั้งหมด คุณก็จะได้ไม้สีเพื่อจำหน่ายออกไป 1,500 ต้น


ตอนนี้เริ่มกลายมาเป็นสวยใหญ่ขึ้นแล้ว ย้อนไปที่ต้นแม่พันธุ์ 20 ต้น ที่ผสมดอกจนติดฝักเอาไว้ก็จะเก็บเมล็ดได้อีกครั้ง โดยขั้นต่ำก็จะเก็บเมล็ดได้อย่างน้อย 5,000 เมล็ด สมมติว่าคุณเพาะขึ้นเพียง 3,000 ต้น เราก็จะได้ลูกไม้ชวนชมเพิ่มมาอีก 3,000 ต้น มีไม้สีที่เปลี่ยนยอดไว้แล้ว 1,500 ต้น มีไม้ 8 นิ้ว เป็นแม่พันธุ์ 500 ต้น
จากนั้นอีก 4 เดือน ให้เปลี่ยนกระถางต้นแม่พันธุ์ 500 ต้น จากกระถาง 8 นิ้ว ให้เป็นกระถาง 11 นิ้ว ต้นแม่พันธุ์จะมีการเจริญเติบโตมากและพร้อมที่จะผสมดอกเก็บเมล็ดได้จากแม่พันธุ์ 500 ต้น ได้อย่างน้อย 20,000-30,000 เมล็ด นี้คือแนวทางการสร้างสวนชวนชมด้วยเงินเพียง 3,000 บาท นี้คือภายในระยะเวลา 1 ปี คุณเองก็ไม่ต้องกังวลเรื่องของการขาดทุน เพราะว่าคุณเริ่มต้นด้วยเงินเพียง 3,000 บาท นั่นคือ เริ่มต้นจากเล็กไปหาใหญ่นั่นเอง แต่ที่สำคัญที่สุด หากคิดจะสร้างสวนชวนชมเป็นการค้า คุณจะต้องมองเรื่องของการตลาดไว้ด้วยว่า ผลิตออกมาแล้วจะไปขายกับใคร


คุณสมภพ ฝากข้อคิดไว้อีกประการว่า คนเลี้ยงชวนชมอันดับแรกสุดคือ ต้องมีใจรัก อย่าคิดแต่เรื่องผลประโยชน์เพียงอย่างเดียว ผลประโยชน์ต้องมาทีหลัง ต้องมีความซื่อสัตย์กับลูกค้า ต้องทำไม้ออกมาให้สวยที่สุด คุณจึงประสบผลสำเร็จ
 
 “ชวนชม” เป็นไม้ดอกที่เลี้ยงง่าย    
  ทนต่อสภาพแล้งได้ดี                  
อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ อธิบายเพิ่มเติมว่า ชวนชม เป็นไม้ที่ค่อนข้างเลี้ยงง่าย ทนต่อสภาพแล้งได้ดี จนได้สมญาว่า “กุหลาบทะเลทราย” ดังนั้น ดินผสมหรือวัสดุปลูกควรจะต้องโปร่ง ระบายน้ำดีมาก สูตรดินผสมก็มีให้เลือกใช้ตามแต่วัสดุที่จะหากันได้ในท้องถิ่น แต่สูตรของบ้านสวนชวนชมก็จะมี


หนึ่ง “ดินใบก้ามปูหมัก” ก็หากวาดตามใต้ต้นก้ามปูมันก็จะได้ทั้งใบก้ามปูและดินมาด้วย ก็กวาดกองไว้ใต้ต้นก้ามปูหรือกองในที่ร่ม หมั่นรดน้ำให้ความชื้นให้เกิดการหมักจนผุสลาย ก็นำมาใช้ได้ ดินใบก้ามปูจะช่วยเรื่องแร่ธาตุอาหาร


สอง “กาบมะพร้าวสับ” ก็จะมีให้เลือกหลายขนาด คือ ขนาดเล็ก ขนาดกลาง และขนาดใหญ่ ก็จะมีใช้ตามขนาดของต้นชวนชม จะช่วยเรื่องรักษาความชื้นและการระบายน้ำ ทำให้ดินโปร่ง


สาม “ปุ๋ยคอก” ก็สามารถใช้ได้ทุกประเภท อย่างขี้หมูก็ดีเพราะเลี้ยงหัวอาหารจะให้แร่ธาตุสูง แต่จะต้องหมักให้เก่าเสียก่อน ขี้วัวทุ่งก็ใช้ได้แต่ไม่แนะนำ ถ้าเป็นไปได้ควรใช้ขี้วัวที่เลี้ยงในคอก เช่น ขี้วัวเนื้อ วัวนม เพราะมีการเลี้ยงที่ดี ให้หัวอาหารกิน หญ้าที่เจ้าของปลูกหรือเกี่ยวมาให้จะไม่มีปัญหาเมล็ดหญ้าติดมากับขี้วัว ถือเป็นข้อสำคัญในการจัดการเรื่องวัชพืชที่มันจะขึ้นในกระถางชวนชมของเรา เราจะต้องมาเสียเวลาอย่างมากที่จะต้องมาถอนหญ้าทุกวัน
 
 สูตรดินผสมปลูก ชวนชม 
 “บ้านสวนชวนชม”         
ใช้กาบมะพร้าวสับ 4 ส่วน ดินใบก้ามปู 2 ส่วน ปุ๋ยคอก 0.5 ส่วน การจะผสมใช้ก็มีเทคนิค เราไม่ต้องเสียเวลาผสมคลุกเคล้ากันมาก วิธีคือ ควรเทวัสดุเป็นชั้นๆ โดยเริ่มเทกาบมะพร้าวสับปูชั้นแรกก่อน ชั้นที่สองก็เททับด้วยดินใบก้ามปู ชั้นที่สามก็เป็นปุ๋ยคอก เราจะทำเป็นชั้นๆ สูงขึ้นไปตามที่เราต้องการ เวลาเอามาใช้ก็ค่อยๆ พังลงมา มันจะผสมกันเองโดยอัตโนมัติ การเปลี่ยนดินชวนชมบ่อยๆ ถือเป็นหัวใจสำคัญสำหรับการเปลี่ยนดินใหม่ให้ต้นชวนชม ต้นจะมีการเจริญเติบโตดี ลำต้นสวย โขดสวย ก็ต้องหมั่นเปลี่ยนดินใหม่ให้ทุกๆ 6 เดือน พร้อมทั้งขยายขนาดกระถางให้ใหญ่ขึ้นด้วย ถ้าเป็นไม้ใหญ่ก็ทุก 1 ปี ก่อนฝน ก่อนหนาว
 
 เปลี่ยนกระถางชวนชม  
 ต้องมีเทคนิค               
จะต้องเอาดินเก่าที่ติดกับรากชวนชมออกให้มากที่สุด โดยจะมีอุปกรณ์ช่วยคือ เหล็กที่ดัดเป็นรูปตัวแอล (L) มันจะทำให้เราทำงานได้สะดวกและเร็วขึ้น จากนั้นเอาแผ่นกระเบื้องรองก้นกระถางเพื่อช่วยเรื่องระบายน้ำ จากนั้นก็ใส่ดินให้จนเกือบเต็มกระถาง แล้วเอาต้นชวนชมมาวางแล้วใส่ดินให้มีลักษณะพูนสูงขึ้นมาจากกระถาง สาเหตุที่ปลูกสูงกว่ากระถางเผื่อดินยุบลงมาด้วย
 
 การเปลี่ยนยอดแบบนั่งแท่น   
 ทำได้ง่ายสำหรับมือใหม่     
อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ แนะนำการขยายพันธุ์ชวนชมนั้นสามารถทำได้หลายวิธี แต่จะขอแนะนำวิธีการขยายพันธุ์ชวนชมที่เรียกกันในผู้ปลูกเลี้ยงชวนชมว่า “การนั่งแท่น” ซึ่งสามารถทำได้ง่าย มีอุปกรณ์และเทคนิคที่ไม่ยุ่งยากเพียงมีมีด ถุงร้อนขนาด 4x6 นิ้ว ยางวง เพียงเท่านี้ก็พร้อมแล้ว เริ่มจากใช้มีดที่คมและสะอาดเฉือนตัดต้นตอให้ตรง หากเห็นว่าแผลที่เฉือนมียางออกมามาก ใช้เฉือนตัดอีก 1 ครั้ง เพื่อให้ยางชวนชมน้อยลง


จากนั้นตัดยอดชวนชมพันธุ์ดีที่ต้องการขยายพันธุ์ให้มีตาติดมาอย่างน้อย 2 ตา นำมาวางไว้กึ่งกลางของต้นตอ ตัดถุงร้อนโดยแบ่งครึ่งถุงร้อนให้เป็น 2 ส่วน ให้นำถุงร้อนขึงยอดพันธุ์ดีให้พอตึงมือ แล้วใช้มือข้างหนึ่งจับรวบถุงร้อนไม่ให้ยอดขยับ แล้วใช้ยางวงรัดถุงร้อนให้แน่น นำไปอนุบาลเลี้ยงใต้ซาแรน 50% สังเกตหากเห็นยอดพันธุ์ดีแตกตาออกมาก็ให้นำถุงร้อนออกเป็นอันเสร็จ วิธีดังกล่าวเหมาะกับมือใหม่ที่ยังไม่ชำนาญการในการใช้เทปพลาสติคพัน และอาจารย์พันธุ์ศักดิ์ เน้นย้ำว่า มีดขยายพันธุ์ต้องสะอาด ต้องเช็ดทุกครั้งที่ใช้


  เทคนิคการทำให้ ชวนชม ออกดอกดก  
   สูตร “บ้านสวนชวนชม”                  
อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ แนะนำว่าเริ่มจากการควบคุมการให้น้ำ ไม่ต้องรดน้ำมากนัก สังเกตดูดินปลูกในกระถาง หากชื้นอยู่ก็ไม่จำเป็นต้องรด ชวนชมต้องตั้งรับแดดตลอดทั้งวัน อย่างน้อย 8-10 ชั่วโมง ชวนชมส่วนใหญ่จะออกดอกที่ยอด ดังนั้น ยอดยิ่งมาก ดอกก็จะมีมากตาม ดังนั้น ต้นชวนชมต้องมีการตัดแต่งกิ่งให้มีการแตกกิ่งออกมามากเพิ่มขึ้น คือ “ยิ่งตัด ยิ่งแตก” โดยเฉพาะหากต้องการให้ออกดอกพร้อมกันทั้งต้น ก็ต้องตัดแต่งกิ่งทั้งต้น ตัดทุกๆ กิ่งเพื่อให้ต้นชวนชมแตกตาดอกออกมาทุกๆ กิ่ง โดยเฉพาะในฤดูหนาว แต่ในบางครั้ง หากตัดแต่งในฤดูร้อนอาจจะแตกตายอดเป็นใบออกมาก่อน แล้วค่อยแตกตาดอกออกมา


เมื่อกิ่งยอดอายุแก่ได้กำหนด หลังตัดแต่งกิ่งเสร็จก็เปลี่ยนดินให้ใหม่ ให้ปุ๋ยสูตร 8-24-24 ให้น้ำจนปุ๋ยละลายให้หมดประมาณ 10 วันครั้ง ต่อจากนั้นอดน้ำเป็นระยะประมาณ 7-10 วัน เพื่อเป็นการบังคับให้แตกตาดอก เมื่อเห็นว่าเกิดตามากพอสมควรก็ใส่ปุ๋ยสูตร 8-24-24 อีกทุกๆ 7 วัน แล้วให้น้ำได้ตามปกติ ชวนชมจะออกดอก เมื่อใบยอดแก่สะสมอาหารมาเพียงพอ คือราว 55-65 วัน หลังการตัดแต่งกิ่ง หรือไม่ตัดแต่งกิ่งก็ตาม จึงจะออกดอกบานเต็มต้น ดอกจะออกช้าหรือเร็วขึ้นอยู่กับชนิดของสายพันธุ์ด้วย แต่ในฤดูฝนจะทำให้ชวนชมออกดอกยาก เนื่องจากบังคับน้ำยาก ฝนตกบ่อย จะทำให้ชวนชมงามใบ มีดอกออกน้อย


การปลูกชวนชมยังเป็นอีกอาชีพที่ยังไปได้ เป็นไม้ที่อมตะ ใช้พื้นที่บริเวณบ้านให้เกิดรายได้และสร้างความสวยงามและความสุขได้เป็นอย่างดี อาจารย์พันธุ์ศักดิ์ กล่าวทิ้งท้าย
 
.................

 

หนังสือ “ชวนชม” เสน่ห์เงินแสน พิมพ์ 4 สี แจกฟรีพร้อมกับ หนังสือ “อาชีพเกษตรกรรม ทำง่ายรายได้งาม เล่มที่ 1-เล่มที่ 6” รวม 7 เล่ม จำนวน 540 หน้า เกษตรกรและผู้สนใจเขียนจดหมายสอดแสตมป์มูลค่ารวม 250 บาท (พร้อมระบุชื่อหนังสือ) ส่งมาขอได้ที่ ชมรมเผยแพร่ความรู้ทางการเกษตร เลขที่ 2/395 ถนนศรีมาลา ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดพิจิตร 66000 โทร. (056) 613-021, (056) 650-145 และ (081) 886-7398
1.         








ส่งมอบเครื่องผสมน้ำยาล้างจาน
′ตระกูลใจสมุทร′จัดงานฉลองครบ100ปี-แสดงมุทิตาจิตครู′บำรุง ใจสมุทร′
เมโทรซิสเต็มส์ฯ ร่วมกับ เอชพี จัดงาน “เตรียมความพร้อม...สู่ความสำเร็จของธุรกิจเหนือระดับ”
โอเลย์ เปิดตัวผลิตภัณฑ์ใหม่ล่าสุด "โอเลย์ ไวท์ เรเดียนซ์ ซีซี ครีม"
เฌอร่า ถวายกุฏิสงฆ์ไฟเบอร์ซีเมนต์หลังแรกในไทย
ม.ศรีปทุมเปิดศูนย์ทดสอบคุณวุฒิด้านไอที ม.เอกชนแห่งแรกในไทย
โครงการหลวง - ปตท. ร่วมส่งเสริมและพัฒนาการปลูกกาแฟส่งเสริมชุมชน
“เทศกาล ชวนชิม ชวนซื้อ ลำไยชาวสวน ประจำปี 2557” วันที่ 5-11 ส.ค.
สสส.เปิด "โครงการสถานศึกษาต้นแบบชุมชนอ่านสร้างสุข”