อ.สมหวัง วิเชียรฉันท์ มีความสุขและสมหวัง กับงานเกษตร

วันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 เวลา 15:17:21 น.



















คนเกษตร

องอาจ ตัณฑวณิช

ชมรมการจัดการทรัพยากรการเกษตร

ongart@yahoo.com

 

 

คนทำงานภาคเกษตรกรรมเป็นการทำงานที่เกี่ยวข้องกับธรรมชาติมากที่สุด เราต้องทำงานสอดคล้องกับธรรมชาติเพื่อให้ได้ผลผลิตที่ต้องการ การฝืนธรรมชาติเป็นสิ่งที่ยากลำบาก ผลที่ได้รับอาจจะไม่คุ้มกับปัจจัยการผลิตที่ใส่ลงไปในสวนของเรา เช่น เรามักจะหว่านพืชไร่ ปลูกไม้ผลต่อเมื่อเข้าสู่ฤดูฝน เพื่อให้ต้นไม้ได้รับน้ำจากฟ้า โดยที่เราไม่ต้องเสียเวลาและเสียน้ำไปรด พอหน้าร้อนเราก็เอาเศษใบไม้เศษฟางเศษหญ้าหรือเศษวัชพืชที่หาได้มาคลุมโคนต้นไม้เพื่อไม่ให้แสงแดดแผดเผาโคนจนความชุ่มชื้นหายไป เลียนแบบต้นไม้ที่อยู่ในป่าที่มีซากใบไม้หล่นทับถมคลุมโคนกันนานหลายฤดู เพื่อปกป้องความชื้น

 

บรรพบุรุษทางการเกษตรของเรามีคุณูปการในการผลิตอาหารให้เรากิน ท่านเพาะปลูกพืชที่ท่านได้ทดลองลิ้มรสมาแล้วว่ากินได้หรือไม่ มีประโยชน์อย่างไร และเลือกปลูกพืชที่นำมาใช้ประโยชน์ได้ ไม่ว่าจะเป็นทั้งการนำมากินหรือใช้สอย โดยที่คนรุ่นหลังไม่จำเป็นต้องไปทดลองกินหรือใช้อีก หลังจากการปลูกพืชเหล่านี้แล้ว ก็ได้มีการคัดสายพันธุ์ที่ดีเพื่อปลูกรุ่นต่อไป โดยไม่ต้องพึ่งพาภายนอกจนมากเกินไป ปู่ ย่า ตา ยาย สั่งสมประสบการณ์ด้านการเกษตรแล้วถ่ายทอดสู่ชนรุ่นลูกรุ่นหลานอย่างไม่ปิดบัง เราจึงมีภูมิความรู้ด้านการเกษตรมากมาย เช่น ปราชญ์ชาวบ้านในเรื่องราวด้านเกษตรต่างๆ สมัยก่อนเราเริ่มต้นเขียน ก.กา กันที่วัด มีพระเป็นครูสอน ส่วนเรื่องทำมาหากินทางการปลูกผัก ปลูกพืช ทำไร่ ทำนา เลี้ยงสัตว์ มีพ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยายคอยสอน ท่านเหล่านี้เป็นครูด้านการเกษตร แต่ในปัจจุบันเรามีโรงเรียนที่สอนการทำเกษตรโดยตรง หลายระดับความรู้ ตั้งแต่ ปวช. จนถึงด๊อกเตอร์ มีให้เรียนหลายสาขามากมาย ครูที่สอนก็เป็นครูเกษตรเฉพาะทาง เป็นกระบวนการเรียนรู้แบบใหม่ที่ผู้สนใจต้องการเรียนรู้ สามารถมารับการถ่ายทอดได้โดยผู้เรียนไม่ต้องเป็นลูกหลานตามสายเลือด

 

ครูเกษตรทำหน้าที่ถ่ายทอดความรู้ทางด้านเกษตรสู่คนรุ่นหลังแทนพ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย มีครูหลายคนที่เราเรียก “ครู” ได้อย่างเต็มปาก เพราะท่านเหล่านั้นทำหน้าที่ครูได้อย่างภาคภูมิ ไม่ใช่อาชีพคนรับจ้างสอนอย่างที่อีกหลายคนเป็น

 

ขึ้นเขา (คิชฌกูฏ) หาวิชา

ในช่วงปี พ.ศ. 2507 แถบเขาคิชฌกูฏเป็นป่าดงดิบ ยังคงมีเสือ ช้างและหมีเพ่นพ่านอยู่มากมาย และที่สำคัญงูค่อนข้างชุม ไข้ป่าหรือไข้มาลาเรียก็เป็นสิ่งที่มีชุกชุมในแถวป่าเขาคิชฌกูฏ การคมนาคมค่อนข้างลำบากเพราะเส้นทางบกเป็นทางสำหรับรถลากซุงที่นำซุงขนาดใหญ่ออกจากป่าเขาคิชฌกูฏ ซึ่งจะเคลื่อนย้ายซุงลำบากมากในฤดูฝน

ตอนนั้นโรงเรียนเกษตรกรรมจันทบุรีเพิ่งเปิดเรียนได้เป็นรุ่นที่ 2 รุ่นแรกเรียนกันที่ในเมือง

 

ตอนเปิดเทอมแรกจะเข้าช่วงฤดูฝน นักเรียนจะต้องนั่งเรือล่องแม่น้ำมาขึ้นท่าที่ใกล้โรงเรียนที่สุดที่มีรถซุงผ่าน แล้วจะโบกรถซุงอาศัยไปลงหน้าโรงเรียน ตอนช่วงนั้นโรงเรียนเกษตรกรรมจันทบุรีมีแต่นักเรียนชายแค่ชั้นเดียวจำนวน 30 คน

 

อาจารย์สมหวัง วิเชียรฉันท์ จากอำเภอขลุง ก็เป็นหนึ่งในนั้น จากครอบครัวชาวสวนที่มีพี่น้องเรียงกันถึง 9 คน ครอบครัวมุ่งหวังให้ทำงานในสวน แต่ความคิดของอาจารย์สมหวัง มีความฝันไปไกลกว่านั้น ความยากลำบากในการเดินทางและความเป็นอยู่ในโรงเรียนไม่ได้ทำให้เกิดความท้อแท้ แต่กลับกลายเป็นความมานะบากบั่นมาโดยตลอด ความสมบูรณ์ในผืนป่าของเขาคิชฌกูฏขณะนั้นได้หยิบยื่นไข้มาลาเรียให้กับนักเรียนและครูแทบทุกคน จนกลายเป็นไข้ประจำตัวกัน อาจารย์สมหวังก็ไม่เว้น การกิน การเรียน การนอนอยู่โรงเรียนเกษตรกรรม และความลำบากของนักเรียนรุ่นบุกเบิกทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างรุ่นพี่รุ่นน้องมีความกลมเกลียวกันอย่างลึกซึ้ง ทุกๆ คนยังจำรสชาติของปลาไส้ตันแห้งทอดที่เป็นเมนูเด็ด มีให้กินบ่อยๆ ประจำโรงอาหารได้ดี

 

หลังจากจบการศึกษาที่โรงเรียนเกษตรกรรมจันทบุรีแล้ว จึงได้มาเรียนต่อที่วิทยาลัยเกษตรกรรมบางพระอีก 2 ปี แล้วจึงกลับมาสอนที่โรงเรียนเกษตรกรรมจันทบุรี ต่อมาจึงได้ศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน นับระยะเวลาที่อาจารย์สมหวังได้ทำประโยชน์แก่วงการศึกษาด้านเกษตรถึง 42 ปีเต็ม ท่านเคยดำรงตำแหน่งหัวหน้าคณะพืชศาสตร์ คณะภูมิทัศน์ ในสถาบันนี้ และดำรงตำแหน่ง ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ระดับ 8 ด้วยความสนับสนุนและผลักดันด้านกำลังใจจากคนที่รักข้างตัวอย่างเต็มที่ แต่ความสมหวังของอาจารย์สมหวังไม่ใช่ที่ตำแหน่งของตัวท่านเอง แต่ท่านต้องการเห็นความสมหวังของลูกศิษย์ที่จบการศึกษามากกว่า จนบางครั้งถึงกับบ่นว่า “มาใช้เวลาทำอะไรให้ตัวเองทำไม น่าจะใช้เวลาทำอะไรให้ลูกศิษย์มากกว่า” อาจารย์สมหวัง จึงเป็นที่รักและเคารพของลูกศิษย์และผู้ร่วมงานทุกคนด้วยความที่ปรารถนาดีต่อผู้อื่นยิ่งกว่าตัวเอง

 

เมื่อ 10 กว่าปีก่อน อาจารย์สมหวังมีลูกศิษย์คนหนึ่งซึ่งมีปัญหาทางด้านครอบครัวจนหลงเดินทางผิด แต่อาจารย์สมหวังเห็นแววในความเป็นคนเก่งก็เคี่ยวเข็ญให้ฝึกฝนและได้ส่งเข้าแข่งขันทักษะทางวิชาด้านขยายพันธุ์พืชซึ่งสถาบันเกษตรกรรมทั่วประเทศส่งนักเรียนเข้าแข่งขันที่วิทยาลัยเกษตรบางพระ จนได้รับรางวัลที่ 1 หลังจากนั้น ความภาคภูมิใจที่เขาได้รับ และความรักในลูกศิษย์ของอาจารย์สมหวัง เขาเริ่มมองเห็นค่าของตัวเอง ขยันหมั่นเพียรจนจบจากสถาบันนี้และได้ศึกษาต่อสูงไปเรื่อยๆ ต่อมาได้สอบเข้ารับราชการในตำแหน่งด้านเกษตรกรรม ทำประโยชน์ให้แก่สังคมเกษตรมากมาย

 

ทุกวันตอนที่ยังไม่ปลดเกษียณ อาจารย์สมหวังจะตื่นมาตอนเช้าในบ้านพักสถานศึกษานี้ แล้วมานั่งอ่านหนังสือซึ่งจะเป็นหนังสือด้านการเกษตร การเมืองและเศรษฐกิจทุกวัน เป็นเวลา 1-2 ชั่วโมง แล้วจึงมาทำภารกิจประจำวัน และไปทำหน้าที่สอนตามเวลาที่กำหนดเป็นกิจวัตร ความรู้จากการเรียนรู้ที่ไม่เคยหยุดยั้ง บวกกับความตั้งใจทำหน้าที่ของความเป็นครู ลูกศิษย์จึงได้รับแต่สิ่งที่ดีๆ ไปจากครูที่เลือกสรรไว้ให้

 

ผมได้รับมอบหมายเรื่องการสัมภาษณ์อาจารย์สมหวังมาตั้งแต่ปีที่แล้วที่อาจารย์เริ่มเกษียณ แต่ท่านอาจารย์สมหวังบ่ายเบี่ยงมาตลอด โดยบอกว่า อายเขาบ้าง ชีวิตผมมันน่าสนใจตรงไหน เขียนเรื่องคนอื่นเถอะ ผมไปเจออาจารย์สมหวัง 3 ครั้ง ท่านก็ยังไม่ยอมให้สัมภาษณ์ จนผมต้องไปขอข้อมูลจากคนรอบข้างอาจารย์สมหวัง จึงได้ข้อมูลเกี่ยวกับประวัติท่านมา ครั้งสุดท้ายสัมภาษณ์ท่าน กลับได้ข้อมูลการปลูกลองกองไปเสียอีก

 

วิธีการดูแลลองกองตอนให้ผลผลิต ของ อาจารย์สมหวัง

ลองกอง เป็นไม้ผลที่ต้องปลูกในดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ เพราะต้นต้องการธาตุอาหารอย่างสม่ำเสมอ ปุ๋ยที่ให้จึงควรมีสม่ำเสมอและเพียงพอ โดยเฉพาะปุ๋ยอินทรีย์ ควรจะมีที่บริเวณโคนต้นอยู่ตลอดเวลาตามรัศมีพุ่มใบ แต่ก็ไม่ควรให้มากเกินไป รากฝอยของลองกองจะอยู่บริเวณผิวดินตามรัศมีพุ่มใบ เพราะฉะนั้น บริเวณดังกล่าวควรมีอินทรียวัตถุคลุม เช่น ใบไม้ หรือปล่อยให้วัชพืชต่างๆ ขึ้นคลุมบ้าง แต่ก็อย่าให้หนาแน่นจนถึงขนาดแย่งอาหารลองกอง   

ต้นลองกองต้องการการดูแลเอาใจใส่มากเป็นพิเศษ การให้น้ำมากเกินไปในฤดูออกดอกก็จะเกิดเป็นใบมากกว่าติดผล ปุ๋ยถ้าให้มากเกินไปก็จะกระเทือนถึงระบบราก ผลก็เช่นกันถ้าติดผลติดดอกมากเกินไปจะกระทบถึงการออกดอกออกผลในปีถัดไป เช่น การทิ้งใบ และปลายกิ่งแห้ง ต้นเริ่มโทรม การพื้นฟูต้นลองกองที่เกิดอาการเช่นนี้ จะใช้เวลาอย่างน้อย 1-2 ปี

 

ลมว่าวจะเริ่มโชยมาครั้งแรกปลายเดือนกันยายนถึงตุลาคม ชาวสวนลองกองต้องคำนึงถึงความชื้นในดิน เพราะช่วงนี้ลองกองจะเริ่มออกดอก ความชื้นในดินจะต้องลดลง ชาวสวนจึงเริ่มงดน้ำก่อนออกดอกเพื่อให้สัดส่วนของคาร์โบไฮเดรต ไนโตรเจน และอาหารที่สะสมในลำต้นมีสัดส่วนที่เหมาะสม ซึ่งชาวสวนลองกองจะต้องเรียนรู้จากประสบการณ์ของตัวเองด้วย และควรมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องจากประสบการณ์ที่ผ่านมา หลังจากการงดน้ำ เราจะสังเกตการพัฒนาของกลุ่มดอก ซึ่งอาจเป็นกลุ่มดอกขึ้นค้างปีที่แล้วหรือเป็นกลุ่มดอกใหม่ จะเริ่มพัฒนาขึ้นโดยมีความสัมพันธ์กับใบ ซึ่งใบแก่ที่อยู่ด้านล่างของทรงพุ่มจะเริ่มเหี่ยวประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ ในช่วงก่อนการเข้าสู่ฤดูออกดอกควรเสริมปุ๋ยเคมี สูตร 8-24-24 นอกเหนือจากปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อเป็นการสะสมคาร์โบไฮเดรตและควบคุมไนโตรเจนในลำต้นไม่ให้มากเกินไป เพราะถ้าไนโตรเจนมากเกินไปจะทำให้เกิดใบมาก ดอกจะมีจำนวนน้อยหรือไม่มีดอกเลย ลองกองที่เริ่มมีผลผลิตคือ มีอายุตั้งแต่ 7 ปีขึ้นไป ควรให้ปุ๋ยเคมีครั้งละ 800 กรัม ต่อต้น โดยหว่านทั่วโคนต้นก่อนออกดอก ประมาณ 1 เดือน

 

การให้น้ำที่เหมาะสมจะสำคัญมาก

เกษตรกรควรให้น้ำวันละ 1-2 ชั่วโมง โดยระบบสปริงเกลอร์เล็ก ในครั้งแรกเพื่อดูการพัฒนาของยอดและใบที่แตกออกมา หลังจากนั้น 3 วัน เริ่มให้อีก 30 นาที ถ้ามีการแตกใบแสดงว่าน้ำมากเกินไป ถ้าสภาพความชื้นเหมาะสม ดอกจะพัฒนาขึ้น เว้น 3 วัน ให้น้ำต่ออีก 30 นาที และสังเกตไปเรื่อย ช่วงนี้ถ้าฝนตกมาก ดอกจะน้อย จนดอกพัฒนายาว 3 เซนติเมตร จะเริ่มให้น้ำมากขึ้นจนช่อดอกยาว 7-10 เซนติเมตร เริ่มแต่งกลุ่มดอก คือใช้ขอตัดแต่งให้เหลือเพียง 1-2 ช่อ ให้มีระยะห่างกัน เมื่อดอกพัฒนาเป็นผลแล้วจะตัดแต่งช่อดอกอีก 2-3 ครั้ง ในระยะนี้เกษตรกรควรให้น้ำมากขึ้น ระยะเวลาตั้งแต่เริ่มออกดอกจนถึงดอกบานติดผล ใช้เวลา 7 สัปดาห์ เมื่อเริ่มติดผลจนเก็บเกี่ยว ใช้เวลา 13 สัปดาห์ อาจารย์สมหวังบอกว่า “จะไม่ใช้วิธีห่อผล เพราะยุ่งยาก การห่ออาจทำให้ผลเน่าได้ง่าย ตอนเป็นดอกก็ไม่จำเป็นต้องฉีดยา ลองกองจะให้ผลผลิตที่ดี ก้านช่อดอกจะอ้วนและสีเขียว ผลลองกองเป็นผลไม้ที่ไม่ต้องอาศัยการผสมเกสรของดอกเพราะเมล็ดในผลพัฒนามาจากเนื้อเยื่อที่อยู่รอบรังไข่ หลังจากที่ผลมีขนาดนิ้วหัวมือจะเริ่มมีต่อมน้ำหวานบริเวณผิวของผล ซึ่งน้ำหวานนี้จะเป็นอาหารของราดำ ที่จะทำให้ผิวของผลลองกองดำไม่สวย ควรฉีดป้องกันด้วยสารแคปแทน คาร์เบนดาซิม แมนโคเซบ และยาจับใบ จนถึงผลเริ่มเข้าสีเหลืองควรหาทางป้องกันแมลงวันทอง โดยไม่ใช้สารเคมีที่มีอายุตกค้างนาน หรือหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี เมื่อเริ่มติดผลควรเพิ่มโพแทสเซียม แมกนีเซียม แคลเซียม ในดินเพื่อทำให้ผลลองกองมีรสชาติดี เปลือกหนา โดยใช้โดโลไมท์ หรือปูนขาว ถ้าเป็นโดโลไมท์จะได้แมกนีเซียมและแคลเซียมโบรอน และเกษตรกรควรจะให้ความสำคัญโดยการใส่ทางดินก็จะประหยัดกว่า เพราะจะมีผลต่อการออกดอกและติดผลของลองกอง หลังจากเก็บผลจะเป็นฤดูฝนและมีแสงแดดน้อย การจะใช้ปุ๋ยใส่ดินจะมีประโยชน์น้อย และเป็นช่วงลองกองพักตัว ปุ๋ยจะมีบทบาทอีกทีคือ ฤดูแล้ง แสงแดดมากจะเริ่มสะสมอาหาร

 

อาจารย์สมหวัง กล่าวถึงสภาวะผลผลิตของผลไม้เมืองจันท์ปีนี้ว่า “ปีนี้ถือเป็นปีทองของชาวสวนผลไม้เพราะผลไม้ทุกชนิดมีราคาสูง ไม่ว่าจะเป็นทุเรียน มังคุด เงาะ ลองกอง ลำไย และกล้วยไข่ เนื่องจากประเทศจีนได้นำเข้าผลไม้จากประเทศไทยเป็นจำนวนมาก จนอัตราการส่งออกปัจจุบันมากกว่าจำนวนที่บริโภคในประเทศ”

 

หลังเกษียณ

ชีวิตหลังเกษียนของ อาจารย์สมหวัง กับ อาจารย์ฉันทนา ศรีภริยา ซึ่งยังสอนอยู่ในมหาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออกวิทยาเขตจันทบุรี มีความสุขอยู่กับลองกอง รวม 200 ต้น อายุ 8 ปี เริ่มให้ผลผลิตเป็นปีที่ 2 แล้ว บนผืนดินในสวน 26 ไร่ ที่เหลือจากปลูกลองกองก็ปลูกยางพารา สวนดังกล่าวอยู่ที่ตำบลตะเคียนทอง อำเภอเขาคิชฌกูฏ ว่างจากงานสวน อาจารย์สมหวังก็ไปช่วยงานในสิ่งที่รักอีกอย่างคือ งานอนุรักษ์กล้วยไม้ประจำจังหวัดจันทบุรี ของชมรมกล้วยไม้เมืองจันท์ที่ได้ร่วมก่อตั้งกันมากับชาวเมืองจันท์ที่รักกล้วยไม้ด้วยกัน นอกจากนี้ เมื่อมีเวลาว่างยังไปช่วยงานตัดสินการประกวดกล้วยไม้ทั่วประเทศ

 

ในฐานะครูเกษตร อาจารย์สมหวังทิ้งท้ายไว้ว่า “ผมมีความสุขที่ได้สอนเด็ก ยิ่งตอนใกล้เกษียณ องค์ความรู้ที่สะสมมาตลอดระยะเวลาหลายสิบปี ตกผลึก มีการคิดวิเคราะห์ได้ดีขึ้น งานที่ทำไปก็จะเป็นเชิงความคิดสร้างสรรค์แบบบูรณาการ ผมเป็นชาวสวนเมื่อปลูกต้นไม้ก็เหมือนกับการปลูกฝังความรู้ให้เด็ก ต้องคอยเฝ้าดูแลเอาใจใส่ต้นไม้เหมือนกับการคอยเอาใจใส่เด็ก เมื่อต้นแข็งแรงผลิดอกออกผลก็คือความสำเร็จของเด็กจบการศึกษาออกไป ผมปลูกฝังเด็กมาตลอดชีวิตของการเป็นครู”

 

เนิ่นนาน สำหรับการเรียน การสอน วิชาเกษตร ลูกศิษย์ลูกหาของอาจารย์มีอยู่มากมายทั่วประเทศ ผลงานทดลองและวิจัยก็มีอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ

 

ถึงแม้จะเกษียณจากราชการแล้ว อาจารย์ยังคลุกคลีกับงานเกษตรอยู่

 

ทั้งนี้ เพราะอาจารย์เป็น “คนเกษตร” นั่นเอง

 








CPF รับมอบตราสัญลักษณ์คุณภาพ Thailand Trust Mark (TTM)
"ตุ๊กกี้" แดนซ์สะบัด! 8ืนความสุขให้แฟนคลับและลูกค้าโตโยต้า บัสส์ เพชรเกษม 88
“ไทยออยล์นำพนักงานใหม่ทำกิจกรรม CSR คืนความสุขให้กับน้องๆ”
เปรียบเทียบราคา-โปรโมชั่น iPhone 6 ของ 3 ค่ายดัง โดย เช็คราคา.คอม
ปธ.ทีโอเอ เพ้นท์ฯ เข้าพบ รมว.อุตสาหกรรม
ผลบอลแคปปิตอล วันคัพ รอบ 4 วันที่ 29 ต.ค. 57
“มหกรรมสินค้าจีนมาตรฐานส่งออก ครั้งที่ 4” วันที่ 6-8 พ.ย.นี้ ณ อิมแพ็ค เอ็กซิบิชั่น ฮอลล์ 6
ผู้โชคดีรับรางวัล ข่าวสดเชียร์นักกีฬาไทยเอเชี่ยนเกมส์
ดนตรีในสวนสัญจร
‘กรุงศรีมีแต่ให้’ มอบเงินบูรณะพิพิธภัณฑ์เจ้าสามพระยา