วันนี้เรามาคุยกันเรื่องธุรกิจครอบครัว มีคนเคย บอกว่าธุรกิจครอบครัวจะอยู่ได้ไม่เกิน 3 รุ่น รุ่นปู่สร้าง รุ่นพ่อรักษา รุ่นหลานทำลาย แต่มีหลายครอบครัวจนถึงรุ่นหลานอยู่ได้แถมเติบโตขยายไปสู่ระดับภูมิภาค จนไปถึงระดับโลก ไม่ว่าจะเป็นซีพี เซ็นทรัล เบียร์สิงห์ เป็นตัวอย่าง แต่ก็มีหลายๆ ตระกูลซึ่งเป็นส่วนใหญ่ที่มาเจ๊งในรุ่นหลานอย่างที่เขาว่าจริงๆ

เคยฟัง "คุณอริญญา เถลิงศรี" หญิงเก่งอีกคนเจ้าของ "เอพีเอ็มกรุ๊ป" ที่อุตส่าห์ลงทุนซื้องานวิจัยระดับโลก เพื่อจะดูว่าเคล็ดลับการสร้างธุรกิจครอบครัวเขาทำกันอย่างไร 

งานวิจัยบ่งชี้ว่า 80% ของธุรกิจครอบครัวไม่สามารถเก็บไว้ได้เมื่อถึงรุ่นที่ 3 คงต้องถามว่าทำไม ซึ่งงานวิจัยระบุว่าปัจจัยสำคัญคือเรื่องของ "ใจ" ในการทำธุรกิจหลายคนไม่อยากทำเพราะรู้สึกว่าไม่ใช่ธุรกิจของเขา ดังนั้น รุ่นที่ 3 ส่วนใหญ่ถ้ารักษาไม่ค่อยได้ก็คิดจะขายกิจการหรือไปรวม หรือเปลี่ยนธุรกิจไปเลย 

คุณอริญญายกตัวอย่างธุรกิจครอบครัวญี่ปุ่น มีบริษัทก่อสร้างแห่งหนึ่งเปิดบริษัทมาแล้วกว่า 1,400 ปี สืบทอดธุรกิจมา 40 รุ่น แต่มาจบลงในรุ่นที่ 40 ปี 2006 นี่เอง แม้ปิดบริษัทรับเหมาแต่ก็มีธุรกิจโรงแรมที่สืบทอดกันมา 718 ปี หลายคนจึงเข้าไปศึกษาว่าทำไมธุรกิจครอบครัวนี้อยู่ถึง 1,400 ปี โดยไม่มีมืออาชีพข้างนอกเข้ามาบริหารเลย แม้จะปิดไปไม่ใช่เพราะขาดทุนแต่ปิดเพราะไม่อยากทำแล้ว 

จากการศึกษาพบว่าเคล็ดลับก็คือ การสร้างความรู้สึกร่วมจากรุ่นสู่รุ่นด้วยการ "เขียนบันทึก วิธีการ และหลักความคิด" ส่งต่อกันอย่างต่อเนื่อง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือ รุ่นสุดท้ายส่งลูกไปเรียนต่างประเทศตั้งแต่ยังเล็กๆ ไม่ได้สัมผัสธุรกิจครอบครัวเลย กลับมาไม่อยากสานต่อ เพราะรุ่นสุดท้ายไม่ได้เหนื่อยยากกับธุรกิจ ไม่ได้หายใจมากับธุรกิจ ไม่ได้อยู่เห็นความสำเร็จ สุดท้ายเขาจึงไม่อยากทำ 

เรื่องนี้สมาคมธุรกิจครอบครัวของอเมริกาเข้ามาศึกษาเช่นกัน เขาพบว่าสิ่งที่ทำให้ประสบความสำเร็จคือ การถ่ายทอดความรู้จากรุ่นสู่รุ่นผ่านทางบันทึกส่งต่อกันมาซึ่งก็เหมือนกัน แต่รุ่นสุดท้ายส่งลูกไปเรียนอเมริกากลับมาจึงไม่อยากทำแล้ว ถ้าไม่ทำก็ไม่รู้สึกว่าครอบครัวต่างจาก corporate 

ที่สำคัญธุรกิจครอบครัวถ้าขาดจิตวิญญาณ ขาดความมุ่งมั่นต่อธุรกิจของครอบครัว จะไปต่อไม่ได้ จะต้องมีความรู้สึกเป็นเจ้าของจากข้างในจริงๆ