50 ปี "พยัคร้าย 007" มอง "มิตร-ศัตรู" ผ่านสายตา นักปรัชญาแห่งรั้วจามจุรี "เกษม เพ็ญภินันท์"

วันที่ 02 พฤศจิกายน พ.ศ. 2555 เวลา 00:45:00 น.




สัมภาษณ์โดย ฟ้ารุ่ง ศรีขาว  

 

ภาพยนต์ "เจมส์ บอนด์" สายลับอังกฤษ รหัส 007 สร้างขึ้นภาคแรก เมื่อ 50 ปีที่แล้ว กระทั่งปัจจุบัน ตัวละครนี้ ยังโลดแล่น ในโลกของภาพยนต์ บนโลกของความเป็นจริงที่บริบทเปลี่ยนแปลงไป 

 

ความสัมพันธ์ระหว่าง "มิตร" กับ "ศัตรู" ที่แยกแยะได้ไม่ง่ายนักในภาคหลังๆ เป็นหนึ่งในเงื่อนปม ที่เพิ่มความแตกต่างให้ บอนด์ ในภาคแรกๆ

 

"มติชนออนไลน์" สัมภาษณ์ ดร.เกษม เพ็ญภินันท์ ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มองความซับซ้อนของการแบ่งแยก มิตร และ ศัตรู ในการเมืองโลก ที่เข้มข้นขึ้นตามลำดับ กระทั่งถึงยุคนี้ อุ่นเครื่องก่อนที่หลายคนจะเข้าชม "Skyfall" ภาพยนต์เจมส์ บอนด์ ภาคล่าสุด

  

 

 

@มองภาพยนต์ เจมส์บอนด์ ในการเมืองโลกอย่างไร

 


บอนด์ เกี่ยวกับการเมืองโลกสามารมองได้ 2 ระดับ คือ ระดับที่ 1 การมีศัตรูร่วมของโลกที่ทุกฝ่ายต้องร่วมกันรับผิดชอบและปกป้องโลกไว้ ในตอนต่างๆ เช่น Dr.No, Goldfinger, Moonraker หรือ From Russia With Love เป็นต้น  จะเห็นมิติศัตรูผู้รุกรานโลก และพยายามจะครอบครองโลก ดังนั้น พันธกิจหลักของ เอเจ้นท์ อย่าง บอนด์ คือเข้าไปขัดขวาง ผู้รุกรานทำลายโลก แม้แต่ผู้ที่เป็นศัตรูในเวลานั้น คือรัสเซีย ก็ยังเห็น เป้าประสงค์ร่วม โดยเฉพาะ ภาค  From Russia With Love เห็นได้ชัด แม้รัสเซีย จะเป็น ศัตรูกับอเมริกา อังกฤษ แต่เมื่อมีภาระหน้าที่ร่วมต่อบุคคล ที่มาทำลายโลก ก็ต้องร่วมมือกัน

 

 

ระดับที่ 2 คือ การปะทะกับผู้ร้าย ในสายตาของโลกตะวันตก โดยเฉพาะอาจจะสายตาของฮอลลิวูด อเมริกา หรือ ของอังกฤษเองก็ตาม  ช่วงเวลาตามบริบทประวัติศาสตร์ เราจะเห็นว่า บอนด์ ซึ่งสร้างตั้งแต่ ทศวรรษ 60 ถึง ปัจจุบัน ศัตรู มันเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา เช่น ช่วงสงครามเย็น ศัตรูตัวหลักของบอนด์ ก็คือรัสเซีย

 

 

และถัดออกมา ก็มีเช่น ในตอน Licence to Kill  ศัตรู ซึ่งสร้างขึ้นในทศวรรษ 1980 ศัตรูไม่ใช่รัสเซียอีกต่อไป แต่ศัตรูเป็นผู้ค้ายาเสพติดในลาตินอเมริกา หรือคนอื่นๆ

 

 

แม้แต่ในทศวรรษปี 2000 เป็นต้นมา ศัตรู กลายเป็นยุโรปตะวันออก ตะวันออกกลาง  ซึ่ง อันนี้ เห็นชัดเจน ว่าเป็นการพยายามสร้างรูปแบบของผู้ร้ายให้ปรากฎ ในสายตาของโลก ว่าคนที่มาคุกคามสันติสุขของโลก หน้าที่ของ เอเจนท์ อย่างบอนด์ ต้องเข้าไปทำลายแผนการร้ายต่างๆ ดังที่เห็นในตอนใหม่ๆ เช่น ตอนที่เดเนียล เคร็กเล่นเป็นบอนด์ใน Casino Royale จะเห็นชัดเจนว่า มีเรื่องคนมุสลิมในแอฟริกาเหนือ เป็นต้น

 


@มองความเปลี่ยนแปลง ของบอนด์ ในภาคหลังๆ อย่างไร

 


ความซับซ้อนของบอนด์ ใน ภาค ที่แสดงโดย แดเนียล เคร็ก จะเล่นกับธรรมชาติของความเป็นคน พื้นฐานของความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์มากขึ้น ในขณะที่บอนด์ ไม่ว่า ฌอน คอนเนอรี จอร์จ ลาเซนบี  โรเจอร์ มัวร์ หรือ ทิโมธี ดาลตัน จะเป็นลักษณะความมีศัตรูร่วม ความชัดเจนระหว่างมิตร ศัตรู ที่คนดูสามารถแบ่งข้างกันอย่างง่ายดาย

 


แต่ในยุคที่ แสดงโดย แดเนียล เคร็ก ในช่วงเวลานี้ มันมีหนังแอคชั่นฮีโร่แบบซีรี่ส์หลายเริ่อง เช่น มิชั่นอิมพอสซิเบิล มีตัวละคร โครงเรื่องที่ซับซ้อน ฉะนั้น บอนด์ ซึ่งคลาสสิคที่สุด ก็ต้องปรับตัวเองในแง่การเสนอโครงเรื่อง หรือแม้แต่ภาพยนตร์ชุดเรื่อง The Bourne Supremacy  หรือ The Bourne Ultimatum ที่นำเสนอให้เห็นเรื่องการหักหลัง ความไม่ไว้เนื้อเชื่อใจ การหลอกลวงซึ่งกันและกัน

 


@ ชอบบอนด์ภาคไหนที่สุด

 


ชอบบอนด์ ภาคหลังๆ ในแง่ความซับซ้อนของเนื้อหา แต่ความคลาสสิค มีหลายตอน คือ From Russia with love ความสัมพันธ์ มิตรศัตรู การมีศัตรูร่วม For Your Eyes Only เป็นภาคอาจเรียกได้ว่ามีโครงเรื่องที่ซับซ้อนที่สุดหากเปรียบเทียบกับภาคอื่นๆ ที่สร้างก่อนหน้านั้น Licence to Kill เป็นภาคที่ค่อนข้างเงียบ แต่ มีสีสันของเรื่องราว อีกภาคหนึ่ง ที่ไม่โด่งดังเลยคือ On Her Majesty′s Secret Service เป็นภาคที่เห็นตัวตน ชีวิตของบอนด์ แล้วทำให้เข้าใจตัวละครตัวนี้มากขึ้น เห็นมิติชีวิต ความเป็นมนุษย์ และ ศัตรูของบอนด์ คือ สเปคเตอร์ สำคัญอย่างไรที่่บอนด์ต้องขัดขวางแผนการทุกอย่างของเขา

 

@ อาจารย์คิดว่า ทำไม บอนด์ อมตะถึงทุกวันนี้

 


ลักษณะ โปรดักชั่น ทั้งการเลือกดารา การลงทุนร่วมกับสินค้าต่างๆ เป็นหนังฮีโร่แอคชั่น เรื่องแรก ที่ “โฆษณา” มีส่วนในการกำหนด บทบาทของบอนด์ เช่น ในกรณีของ Goldfinger รถออสติน เข้ามาเป็นสินค้าตัวหลัก หรือ ภาคที่ แสดงโดย เพียร์ซ บรอสแนน มีรถบีเอ็มดับเบิ้ลยูเข้ามา นี่คือส่วนหนึ่งที่ทำให้ ภาพยนต์ขับเคลื่อนไปพร้อมกับคอมเมอร์เชียล อีกส่วน คือ คาแรกเตอร์ของบอนด์ โชว์ความเป็นผู้ชาย สุภาพอ่อนโยน มีสติปัญญา ไหวพริบที่เยี่ยมยอด ดุดันกล้าหาญและยอมจำนนต่อความอยุติธรรมทั้งปวง

 

 

ประการสุดท้าย คือการสร้างอารมณ์ร่วม หนังฮีโร่แอคชั่นในช่วงหลัง การต่อสู้คือการ ดึงอารมณ์ร่วมความรู้สึกร่วมของผู้ชม เข้ากับฉาก เข้ากับเหตุการณ์การต่อสู้อันนั้น แม้ในท้ายที่สุด เราจะรู้ว่า ฮีโร่จะชนะ บอนด์จะชนะ แต่ความตื่นเต้น เร้าใจตรงนี้ ทำให้ใกล้ชิดคนดูมากขึ้น คือ รอยต่อทางอารมณ์ร่วมระหว่างคนดู กับบอนด์ หรือภาพยนตร์มันใกล้กันมากขึ้น ในช่วงหลังนี้ ไม่แปลกใจที่การสะบักสะบอมจะมีมากขึ้น

 


 
@ ความเป็นหญิงเป็นชาย ในหนังเจมส์บอนด์

 


เสน่ห์อันหนึ่งของบอนด์ คือคาแรคเตอร์ของผู้หญิง เป็นตัวช่วยให้บอนด์เด่นขึ้น และเห็นความเป็นสุภาพบุรุษของบอนด์ เช่น From Russia With Love ซึ่ง ผู้หญิงของบอนด์เป็นสายลับของรัสเซีย ขณะที่รัสเซีย เป็นศัตรู ของ โลกเสรีในยุคนั้น แต่บอนด์ก็เข้าไปช่วยให้รอดชีวิตออกมา จะเห็นความเป็นสุภาพบุรุษและลักษณะความเป็นอังกฤษ เพราะความเป็นสุภาพบุรุษ เป็นคุณสมบัติอันหนึ่งที่อังกฤษบอกกับโลก

 

 

@ บางคนมองว่า ผู้หญิง ใน หนังเจมส์ บอนด์ เป็นวัตถุทางเพศ อาจารย์ มองอย่างไร

 


ผมไม่คิดเช่นนั้นครับ ผู้หญิงเป็นองค์ประกอบที่สำคัญของภาพยนตร์เรื่องนี้ ในหลายๆ ฉากหรือจุดเปลี่ยนของเรื่องก็เกิดจากผู้หญิง พูดง่ายๆก็คือ ผู้หญิงเป็นส่วนของเนื้อเรื่องและการดำเนินเรื่องราวของบอนด์ เพียงแต่ว่า เราเห็นฉากความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างบอนด์กับผู้หญิง นอกจากนี้ ความสัมพันธ์ระหว่างบอนด์กับตัวละครผู้หญิงยังฉายให้เห็นมิติความเป็นมนุษย์ คนธรรมดาคนหนึ่งที่มีรัก โกรธ หลง เช่นเดียวกับคนอื่นๆ

 

การมองว่า ผู้หญิงเป็นเพียงวัตถุทางเพศนั้น ผมถือว่าหยาบเกินไป เพราะถือว่าตัวละครผู้หญิงเป็นเพียงส่วนเสริมหรือเพื่อขายความเป็นชายของบอนด์

 


@ อาจารย์คิดว่า หนังเรื่องนี้ สะท้อนค่านิยมอะไรบ้าง ตลอด 50 ปี ที่ผ่านมา       

 


ค่านิยมหลักคือ ความเป็นวีรบุรุษของ action hero ความเป็นสุภาพบุรุษในแบบฉบับคนอังกฤษภายในตัวบอนด์ การรับรู้เรื่อมิตร-ศัตรูผ่านคนดีและผู้ร้าย อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าจะมีค่านิยมอันใดสอดแทรกในภาพยนตร์เรื่องนี้ก็ตาม เราปฏิเสธไม่ได้ว่า สุดท้ายแล้ว เราต้อง hero ที่สะท้อนถึงบุคคลที่เราอยากเป็น ผ่านบุคลิกภาพ อุปนิสัย สติปัญญาความสามารถ บอนด์ตอบโจทย์นั้นในอุดมคตินี้ของใครหลายๆ คน

 


ส่วนค่านิยมแฝงของภาพยนตร์เรื่องนี้คงไม่พ้นความเป็นสินค้าของสิ่งของต่างๆ ที่ปรากฏอยู่ภาพยนตร์ตั้งแต่ภาค Goldfinger เป็นต้นมาจนถึงภาคล่าสุด ค่านิยมนี้คือ การทำให้สิ่งปรากฏอยู่ภาพยนตร์สามารถเป็นจริงได้ในชีวิตจริง นอกจากแลเห็นสิ่งเหล่านัั้นในภาพยนตร์แล้ว ทุกคนยังสัมผัสได้ผ่านชีวิตจริงผ่านการบริโภค ในอีกด้านหนึ่ง นี่คคืออุตสาหกรรมวัฒนธรรม ที่ภาพยนตร์เรื่องผลิตอย่างต่อเนื่อง   








ธเนศ วงศ์ยานนาวา : 50 ปี เจมส์ บอนด์ ไขรหัสลับ 007

ดังข้ามคืน "น้องม็อบ" สาวน้อยลวกเส้นก๋วยเตี๋ยวสุดโดนใจ
อื้อฮือ! ถ้าหนุ่มพม่าจะหล่อเเซ่บเว่อร์ขนาดนี้นะ !!
รู้ยัง? “5 ผลไม้ เด่น ที่น่าปลูกในอนาคต” มีอะไรบ้าง
สวยอยู่ดีๆ พริบตาเดียวหมดกัน !! (ชมคลิป)
ป.ป.ช.เปิดเซฟ 5 สนช.พ้นตำแหน่ง โชว์ขุมทรัพย์รัฐมนตรีหลักร้อยล้าน
′ธีราทร′ เดือดโพสต์สับเจ้าของกระทู้ดังป้ายสีไม่มีใจรับใช้ชาติ
ชื่นมื่น งานวิวาห์ "เปิ้ล ภารดี - นิว เชื้อชาติ" เพื่อนพ้องร่วมยินดีคับคั่ง
ถอดรหัส การเมือง การเมือง เรื่อง"ถอดถอน" จาก"กลุ่ม 40 ส.ว."
"เจ้าของเพจดัง" กล่าวหา "กาละเเมร์" เหยียดเชื้อชาติ ออกมาโพสต์ขอโทษเเล้ว
ทำไม ′มติชนสุดสัปดาห์′ ฉบับนี้จึงพาดหัวปก "บวรศักดิ์ ตามสั่ง" !!
ทำไม วาสนา นาน่วม เชื่อว่า การรัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557 มีการวางแผนล่วงหน้า ?
ชมคลิป "บิ๊กตู่" โต้ผู้สื่อข่าวอาวุโส "เจ๊ยุ" ดุเดือด ก่อนเอ่ยปากชวน "ป้า เป็น รมว.พาณิชย์"
ใครบ้าง แห่รับศพ "พ.อ.อภิวันท์" ที่สนามบินสุวรรณภูมิ (ชมคลิป)
ด่วน! สาวใหญ่จุดไฟเผาตัวเอง หน้าศูนย์บริการประชาชน หลังยื่นคสช. เครียดปัญหาหนี้ (คลิป)
ไฟเขียว ร่างพระราชกฤษฎีกา ขรก.ตำรวจประเภทไม่มียศ