"ลวดลาย และเรื่องเรา ณ ชายแดนใต้" เรียนรู้วิถีชีวิตผ่านผืนผ้า

วันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2556 เวลา 22:43:22 น.




โดย พินทุ วิเศษภูมิ




เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม เป็นหนึ่งในปัจจัยสี่ในการดำรงชีวิตของมนุษย์ แต่ละพื้นที่มีลักษณะเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มที่สะท้อนการใช้ทรัพยากร ประวัติศาสตร์ การติดต่อกับโลกภายนอกที่แตกต่างกัน กล่าวได้ว่าผืนผ้าสามารถสะท้อนวิถีชีวิตและวัฒนธรรมการดำรงอยู่ของแต่ละสังคม แต่ละพื้นที่

มาถึงยุคสมัยนี้ พลังแห่งผืนผ้ายังหมายถึงเศรษฐกิจชุมชน รายได้ อาชีพ และอนาคตด้วย

ในพื้นที่ชายแดนใต้มีประวัติศาสตร์ยาวนาน เชื่อมสัมพันธ์กับผู้คนในภูมิภาคมาตั้งแต่ยุคโบราณ มีหลักฐานประกอบมากมาย โดยเฉพาะความสัมพันธ์ของผู้คนในพื้นที่ต่างๆ ของคาบสมุทรมลายู รวมทั้งการติดต่อค้าขายกับโลกตะวันตกและตะวันออกอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นจีน อินเดีย โปรตุเกส อังกฤษ ฯลฯ มีการบันทึกไว้ว่า ผ้าเป็นสินค้าหนึ่งที่มีทั้งการนำเข้าและส่งออกในนครปัตตานีโบราณ

จนถึงทุกวันนี้ ผืนผ้าแพรพรรณก็ยังคงเป็นสินค้านำเข้าและส่งออกสำคัญของชายแดนใต้

โดยเฉพาะระหว่างไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย เนื่องจากประชากรส่วนใหญ่เป็นคนมุสลิมนับถือศาสนาอิสลาม ซึ่งมีหลักการทางศาสนากำหนดลักษณะเครื่องนุ่งห่มและการแต่งกายที่มีเอกลักษณ์เฉพาะหลายอย่าง

ด้วยเหตุนี้เอง หน่วยงานต่างๆ จึงเล็งเห็นความสำคัญของ "ผ้า" ที่สามารถถ่ายทอดให้เห็นเรื่องราวของชีวิตผู้คนได้

โดยในวันที่ 13 พฤศจิกายน 2556 กระทรวงวัฒนธรรม เตรียมจัดงาน "ลวดลายและเรื่องเรา ณ ชายแดนใต้" ภายในแนวคิดเรื่อง ผ้า : รากวัฒนธรรม มรดกแห่งชีวิต ที่สถาบันวัฒนธรรมศึกษากัลยาณิวัฒนา ม.อ.ปัตตานี จังหวัดปัตตานี

งานนี้ มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มพื้นที่ทางวัฒนธรรมในมิติอันหลากหลาย โดยปีนี้ เน้นมิติวัฒนธรรมผ่านเรื่องเล่าและลวดลายจากผืนผ้า ซึ่งเป็นเรื่องราวจากวิถีชีวิตประจำวัน ในขณะเดียวกันก็เป็นพลังขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจที่ใหญ่และสำคัญเป็นอย่างมากในพื้นที่ชายแดนใต้

รัศมินทร์ นิติธรรม กับผ้าที่ได้ลวดลายจากงานสถาปัตยกรรม



จากกำหนดการและกิจกรรมต่างๆ น่าสนใจ และสมควรแก่การเข้าร่วมงานซึ่งผู้จัดงานเปิดโอกาสให้สาธารณชนเข้าร่วมได้โดยไม่จำกัด

กิจกรรมหลัก หลังพิธีเปิดงาน ในเวลา 10.00 น. จะมีการเสวนาหัวข้อ "มรดกภูมิปัญญาชายแดนใต้สู่วัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์" (Creative Culture)" วิทยากรได้แก่ อาจารย์เผ่าทอง ทองเจือ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องผ้า, รศ. จุรีรัตน์ บัวแก้ว นักวิชาการและนักวิจัยเรื่องผ้าในวิถีชีวิตจังหวัดชายแดนใต้, รัศมินทร์ นิติธรรม ภัณฑารักษ์พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นขุนละหาร ซึ่งพยายามสืบสานนำลวดลายจากสถาปัตยกรรมพื้นบ้านมาเล่าเป็นเรื่องราวในผืนผ้า โดยมีผู้ดำเนินรายการ คือ นิรมล เมธีสุวกุล

ในช่วงบ่าย กระทรวงวัฒนธรรมเปิดเวทีกิจกรรม สำหรับเด็ก เยาวชน และสตรี หัวข้อ "เด็กรุ่นใหม่ เปิดใจเรียนรู้" วิถีบ้าน วิถีเรา วิถีวัฒนธรรม ขอเชิญพ่อแม่ผู้ปกครองหรือครูบาอาจารย์นำเด็กๆ เข้าร่วมกิจกรรมได้ตามความสะดวก

ในการนี้จะมีนักศึกษาจากกลุ่มข้าวยำละครเร่ ของคณะวิทยาการสื่อสาร ม.อ.ปัตตานีเป็นพี่เลี้ยงดูแลเพื่อให้เด็กๆ ได้ร่วมงานอย่างมีความสุขและเข้าถึงการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ

ผู้ร่วมงานเข้าซุ้มกิจกรรมฝึกหัดประดิษฐ์ชิ้นงานจากผ้านานาชนิด เช่น กระเป๋าผ้า ,การพิมพ์บาติกจากบล็อกพิมพ์ไม้และบล็อกพิมพ์โลหะ, การเพนท์บาติกเป็นผ้าพันคอหรือผ้าคลุมผม รวมทั้ง การทำบุหงาปาเต๊ะหรือดอกไม้จากผ้าปาเต๊ะ ฯลฯ

กิจกรรมนิทรรศการในงานเกิดขึ้นจากความร่วมมือของหลายฝ่าย โดยเฉพาะเครือข่ายคนทำงานด้านวัฒนธรรมและช่างฝีมือด้านผ้า ประกอบด้วย นิทรรศการผ้าโบราณที่ทรงคุณค่าหาดูได้ยาก ทั้งผ้าจากอินโดนีเซียโดยได้รับความร่วมมือจากสถานกงสุลอินโดนีเซีย, ผ้าลีมาหรือจวนตานี ซึ่งสวยงามเป็นเอกลักษณ์ ทั้งสีสันและลวดลาย ในงานนำผ้าจวนตานีทั้งของโบราณและที่รื้อฟื้นในปัจจุบันมาจัดแสดง ใครไม่เคยเห็นผ้าปาละงิงทั้งเก่าและใหม่, ผ้าปาเต๊ะโบราณของสาวเชื้อสายจีนในสังคมมลายูแบบยะหย๋า

ปิยะ สุวรรณพฤกษ์ กับผ้าปาละงิง



ในขณะเดียวกันก็มีการจัดนิทรรศการหัวข้อ "ผ้าในวิถีชีวิต" โดยจัดแสดงผ่านเรื่องราวในผืนผ้าพหุวัฒนธรรมสี่ยุคสมัย คือ ยุคทวด ยาย แม่ และเรา ซึ่งเครื่องนุ่งห่มและวิธีการนุ่งห่มค่อยๆ ปรับเปลี่ยนตามยุคสมัย โดยได้รับความร่วมมือจากนักสะสมผ้าในชุมชนต่างๆ ของสามจังหวัดชายแดนใต้และนักวิชาการมาร่วมมือกันสำแดงพลังผ่านผืนผ้าในวันงาน

ที่พลาดไม่ได้คือ การแสดงสาธิตการแต่งกายสี่ยุคสมัย พร้อมกับขบวนการแต่งกายในพิธีแต่งงานและพิธีสุหนัตซึ่งหาชมได้ยากโดยเฉพาะมีการนำผ้าโบราณมาแต่งกายแสดงในขบวน และปิดท้ายด้วยชุดสตรีที่นำผลิตภัณฑ์ผ้าหลากชนิดที่ผลิตในสามจังหวัดชายแดนใต้มาจัดทำอย่างร่วมสมัยอลังการน่าดูชม

และเพื่อเป็นการปลูกฝังและกระตุ้นให้ประชาชนทั่วไปรู้คุณค่าของผลิตภัณฑ์จากผืนผ้า

กระทรวงวัฒนธรรมและเครือข่ายช่างฝีมือด้านผ้า นำผลิตภัณฑ์มาจัดแสดงสาธิตการผลิต และ จัดเตรียมวัสดุให้ผู้ร่วมงานได้ทดลองประดิษฐ์ชิ้นงานด้วยตนเองเสร็จแล้วให้นำกลับบ้านได้

รวมทั้งมีการคัดสรรกลุ่มอาชีพด้านผ้ามาออกร้านจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากผ้าที่หลากหลาย ภายใต้แนวคิด "รากวัฒนธรรม มรดกแห่งชีวิต" หมายถึง จากวิถีวัฒนธรรมดั้งเดิม การพึ่งตนเอง การค้าขาย แลกเปลี่ยนสินค้าในอดีต ได้ปรับเปลี่ยนและงอกงาม กลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของบรรพชนที่ลูกหลานคนรุ่นหลังได้สืบสาน เป็นทั้งมรดกทางนามธรรมในขณะเดียวกันก็เป็นมรดกรูปธรรมที่สามารถนำมาประยุกต์เป็นอาชีพ ผดุงเศรษฐกิจและชีวิตปัจจุบันได้อย่างน่าภาคภูมิใจ

อดิศักดิ์ แวเต๊ะ ประธานสภาวัฒนธรรม เจ้าของสุมาตราบาติก ซึ่งรื้อฟื้นการทำผ้าบาติกดั้งเดิมมาเป็นธุรกิจชุมชนที่แข็งแรงในปัจจุบัน กล่าวว่า ได้พัฒนาลายใหม่ล่าสุดเพื่อมาร่วมกิจกรรมสาธิตในงาน เพื่อสะท้อนชีวิตผู้คนชายแดนใต้เข้าไปในผืนผ้า เช่น ลายใบยาง ลายผักกูด หากใครอยากทดลองทำชิ้นงานผ้าพิมพ์บล็อกโลหะจากฝีมือช่างพื้นบ้าน ต้องมาร่วมงาน หากตั้งใจทดลองทำ น่าจะได้ติดมือกลับบ้านอย่างภูมิใจ

รัศมินทร์ นิติธรรม พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านขุนละหาร เป็นผู้นำลวดลายโบราณที่ปรากฏตามสถาปัตยกรรมมาเป็นต้นแบบและใส่ไปในลวดลายผืนผ้า โดยใช้ประสบการณ์การแกะลาย ทดลองและกระตุ้นให้เกิดกิจกรรมของเยาวชนวาดลายและระบายสีลงบนผืนผ้า ต่อมาพัฒนาเป็นการพิมพ์ลายโบราณลงบนผืนผ้า กิจกรรมทั้งหมดเป็นการวางรากฐานการใช้ต้นทุนทางวัฒนธรรมมาต่อยอดสู่กลุ่มอาชีพต่อไปในอนาคต

ขณะที่ ปิยะ สุวรรณพฤกษ์ นักทำผ้าบาติกและผ้าปาละงิง แห่งศรียะลาบาติก จ.ยะลา เป็นอีกหนึ่งเครือข่ายการทำงานเป้นกำลังสำคัญผู้หนึ่งในการออกแบบการจัดนิทรรศการผ้าและสาธิตการแต่งกายร่วมสมัย จะมาออกบูธสาธิตการทำผ้าบาติกและผ้าปาละงิง รวมทั้งออกร้านจัดแสดงจำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ้าซึ่งแทบจะสูญไปจากสังคมชายแดนใต้ให้กลับฟื้นคืนมาอีกครั้งหนึ่ง ใครที่รักชอบผ้าพิมพ์ด้วยบล็อกไม้ไม่ควรพลาดกิจกรรมนี้

อีกหนึ่งเครือข่ายที่จะมาร่วมงานสำแดงพลังแห่งผืนผ้า คือ ศูนย์ฝึกอาชีพญาดาบาติก อ.ตากใบ จ.นราธิวาส

ญาดาบาติก มีชื่อเสียงเรื่องการวาดลวดลายลงบนผืนผ้า โดยใช้เรื่องราวจากธรรมชาติและภาพแบบกราฟิก ในงานลวดลายและเรื่องเรา จะนำเทคนิคการกั้นสีแล้วระบายผ้ามาให้ ผู้ร่วมงานได้ทดลองทำด้วยตนเอง (DIY)

13 พฤศจิกายนนี้ พลาดไม่ได้ สำหรับงาน "ลวดลายและเรื่องเรา ณ ชายแดนใต้" ณ สถาบันวัฒนธรรมศึกษากัลยาณิวัฒนา ม.อ.ปัตตานี ร่วมเรียนรู้วิถีชีวิตพี่น้องชายแดนใต้ ผ่านผืนผ้าที่งดงามและเป็นเอกลักษณ์

หน้า 20 มติชนรายวัน ฉบับวันอาทิตย์ที่ 10 พฤศจิกายน 2556








"แอร์ฟรานซ์"ระส่ำ นักบินนัดหยุดงานนานนับสัปดาห์ ฉุน"โลวคอสต์"ได้เงินมากกว่า
"สุรชัย"แจงอภิปรายงบ′58ปรับลด1.6หมื่นล้านบาท คาดเสร็จในวันเดียวให้ทันใช้1ต.ค.นี้
ภาคเอกชนเสนอรัฐบาล "ปฏิรูปภาษีสรรพสามิต" เสนอเลิกเก็บภาษีโทรคมนาคม
"กกต."รับฟังปัญหาอุปสรรคเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร นำข้อมูลมาปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพ
ทุบสถิติ! แอปเปิลยิ้มร่าขายไอโฟน 6-ไอโฟน 6 พลัส"วันแรก"ได้กว่า"4 ล้านเครื่อง"
น่องนิ่มปรับทัพส่งคู่หน้ายิง′มัลดีฟส์′
จราจรเตรียมทุ่มงบติดกล้อง1,500ตัว300จุด จับปรับผิดกฏจราจร คาดปี58 ได้ใช้
′สุริยะใส′โพสต์เตือนแยกบัวใหญ่เป็นจังหวัด ระวังน้ำผึ้งหยดเดียว
สปช.เคาะเลือก50คนแล้ว4ด้าน มีด้านอื่นๆ พลังงาน สื่อ บริหารราชการฯ ปัดล็อกสเปกถกอีก17ก.ย.
ฝนกระหน่ำตราด′เทศบาลเมือง-คลองใหญ่′อ่วม
"เจ้เล้ง ดอนเมือง" เจ้าแม่หมื่นล้าน จ่ายเงินสามีเดือนละ 5.5 แสน
ผลศึกษาเผยความลับทางเพศของ"อะนาล เซ็กส์"การทดลองเพศรสใหม่ ที่รู้แล้วต้องอึ้ง
คุณคงไม่เชื่อ 5 ผลไม้ไฮเอนด์ ราคาแพงระยับ มะม่วงลูกละ 9 หมื่น องุ่นพวงละ 1.7 แสน สับปะรดลูกละ 5 แสน!
สแกน "แหวนนพเก้า" ของบิ๊กตู่ และ พี่น้องบูรพาพยัคฆ์
ตื่นตาตื่นใจ! เผยภาพเส้นทางรถไฟไทยที่ยังไม่มีใครเคยสัมผัส
Audi Q3 รถน่าใช้ ราคาน่าซื้อ โดยเช็คราคา.คอม
10 เรื่องต้องระวังในการซื้อคอนโดใหม่ โดยเช็คราคา.คอม
บ้าน SCG HEIM ดียังไง? โดยเช็คราคา.คอม
เจริญนครวันนี้ “เจริญ”สมชื่อ ธุรกิจค้าปลีก-โรงแรม-คอนโดฯพรึบ รับกำลังซื้อ-บูมท่องเที่ยวริมน้ำ
บ้านพรีคาสท์ ดียังไง? โดยเช็คราคา.คอม