"ลวดลาย และเรื่องเรา ณ ชายแดนใต้" เรียนรู้วิถีชีวิตผ่านผืนผ้า

วันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2556 เวลา 22:43:22 น.




โดย พินทุ วิเศษภูมิ




เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม เป็นหนึ่งในปัจจัยสี่ในการดำรงชีวิตของมนุษย์ แต่ละพื้นที่มีลักษณะเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มที่สะท้อนการใช้ทรัพยากร ประวัติศาสตร์ การติดต่อกับโลกภายนอกที่แตกต่างกัน กล่าวได้ว่าผืนผ้าสามารถสะท้อนวิถีชีวิตและวัฒนธรรมการดำรงอยู่ของแต่ละสังคม แต่ละพื้นที่

มาถึงยุคสมัยนี้ พลังแห่งผืนผ้ายังหมายถึงเศรษฐกิจชุมชน รายได้ อาชีพ และอนาคตด้วย

ในพื้นที่ชายแดนใต้มีประวัติศาสตร์ยาวนาน เชื่อมสัมพันธ์กับผู้คนในภูมิภาคมาตั้งแต่ยุคโบราณ มีหลักฐานประกอบมากมาย โดยเฉพาะความสัมพันธ์ของผู้คนในพื้นที่ต่างๆ ของคาบสมุทรมลายู รวมทั้งการติดต่อค้าขายกับโลกตะวันตกและตะวันออกอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นจีน อินเดีย โปรตุเกส อังกฤษ ฯลฯ มีการบันทึกไว้ว่า ผ้าเป็นสินค้าหนึ่งที่มีทั้งการนำเข้าและส่งออกในนครปัตตานีโบราณ

จนถึงทุกวันนี้ ผืนผ้าแพรพรรณก็ยังคงเป็นสินค้านำเข้าและส่งออกสำคัญของชายแดนใต้

โดยเฉพาะระหว่างไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย เนื่องจากประชากรส่วนใหญ่เป็นคนมุสลิมนับถือศาสนาอิสลาม ซึ่งมีหลักการทางศาสนากำหนดลักษณะเครื่องนุ่งห่มและการแต่งกายที่มีเอกลักษณ์เฉพาะหลายอย่าง

ด้วยเหตุนี้เอง หน่วยงานต่างๆ จึงเล็งเห็นความสำคัญของ "ผ้า" ที่สามารถถ่ายทอดให้เห็นเรื่องราวของชีวิตผู้คนได้

โดยในวันที่ 13 พฤศจิกายน 2556 กระทรวงวัฒนธรรม เตรียมจัดงาน "ลวดลายและเรื่องเรา ณ ชายแดนใต้" ภายในแนวคิดเรื่อง ผ้า : รากวัฒนธรรม มรดกแห่งชีวิต ที่สถาบันวัฒนธรรมศึกษากัลยาณิวัฒนา ม.อ.ปัตตานี จังหวัดปัตตานี

งานนี้ มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มพื้นที่ทางวัฒนธรรมในมิติอันหลากหลาย โดยปีนี้ เน้นมิติวัฒนธรรมผ่านเรื่องเล่าและลวดลายจากผืนผ้า ซึ่งเป็นเรื่องราวจากวิถีชีวิตประจำวัน ในขณะเดียวกันก็เป็นพลังขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจที่ใหญ่และสำคัญเป็นอย่างมากในพื้นที่ชายแดนใต้

รัศมินทร์ นิติธรรม กับผ้าที่ได้ลวดลายจากงานสถาปัตยกรรม



จากกำหนดการและกิจกรรมต่างๆ น่าสนใจ และสมควรแก่การเข้าร่วมงานซึ่งผู้จัดงานเปิดโอกาสให้สาธารณชนเข้าร่วมได้โดยไม่จำกัด

กิจกรรมหลัก หลังพิธีเปิดงาน ในเวลา 10.00 น. จะมีการเสวนาหัวข้อ "มรดกภูมิปัญญาชายแดนใต้สู่วัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์" (Creative Culture)" วิทยากรได้แก่ อาจารย์เผ่าทอง ทองเจือ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องผ้า, รศ. จุรีรัตน์ บัวแก้ว นักวิชาการและนักวิจัยเรื่องผ้าในวิถีชีวิตจังหวัดชายแดนใต้, รัศมินทร์ นิติธรรม ภัณฑารักษ์พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นขุนละหาร ซึ่งพยายามสืบสานนำลวดลายจากสถาปัตยกรรมพื้นบ้านมาเล่าเป็นเรื่องราวในผืนผ้า โดยมีผู้ดำเนินรายการ คือ นิรมล เมธีสุวกุล

ในช่วงบ่าย กระทรวงวัฒนธรรมเปิดเวทีกิจกรรม สำหรับเด็ก เยาวชน และสตรี หัวข้อ "เด็กรุ่นใหม่ เปิดใจเรียนรู้" วิถีบ้าน วิถีเรา วิถีวัฒนธรรม ขอเชิญพ่อแม่ผู้ปกครองหรือครูบาอาจารย์นำเด็กๆ เข้าร่วมกิจกรรมได้ตามความสะดวก

ในการนี้จะมีนักศึกษาจากกลุ่มข้าวยำละครเร่ ของคณะวิทยาการสื่อสาร ม.อ.ปัตตานีเป็นพี่เลี้ยงดูแลเพื่อให้เด็กๆ ได้ร่วมงานอย่างมีความสุขและเข้าถึงการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ

ผู้ร่วมงานเข้าซุ้มกิจกรรมฝึกหัดประดิษฐ์ชิ้นงานจากผ้านานาชนิด เช่น กระเป๋าผ้า ,การพิมพ์บาติกจากบล็อกพิมพ์ไม้และบล็อกพิมพ์โลหะ, การเพนท์บาติกเป็นผ้าพันคอหรือผ้าคลุมผม รวมทั้ง การทำบุหงาปาเต๊ะหรือดอกไม้จากผ้าปาเต๊ะ ฯลฯ

กิจกรรมนิทรรศการในงานเกิดขึ้นจากความร่วมมือของหลายฝ่าย โดยเฉพาะเครือข่ายคนทำงานด้านวัฒนธรรมและช่างฝีมือด้านผ้า ประกอบด้วย นิทรรศการผ้าโบราณที่ทรงคุณค่าหาดูได้ยาก ทั้งผ้าจากอินโดนีเซียโดยได้รับความร่วมมือจากสถานกงสุลอินโดนีเซีย, ผ้าลีมาหรือจวนตานี ซึ่งสวยงามเป็นเอกลักษณ์ ทั้งสีสันและลวดลาย ในงานนำผ้าจวนตานีทั้งของโบราณและที่รื้อฟื้นในปัจจุบันมาจัดแสดง ใครไม่เคยเห็นผ้าปาละงิงทั้งเก่าและใหม่, ผ้าปาเต๊ะโบราณของสาวเชื้อสายจีนในสังคมมลายูแบบยะหย๋า

ปิยะ สุวรรณพฤกษ์ กับผ้าปาละงิง



ในขณะเดียวกันก็มีการจัดนิทรรศการหัวข้อ "ผ้าในวิถีชีวิต" โดยจัดแสดงผ่านเรื่องราวในผืนผ้าพหุวัฒนธรรมสี่ยุคสมัย คือ ยุคทวด ยาย แม่ และเรา ซึ่งเครื่องนุ่งห่มและวิธีการนุ่งห่มค่อยๆ ปรับเปลี่ยนตามยุคสมัย โดยได้รับความร่วมมือจากนักสะสมผ้าในชุมชนต่างๆ ของสามจังหวัดชายแดนใต้และนักวิชาการมาร่วมมือกันสำแดงพลังผ่านผืนผ้าในวันงาน

ที่พลาดไม่ได้คือ การแสดงสาธิตการแต่งกายสี่ยุคสมัย พร้อมกับขบวนการแต่งกายในพิธีแต่งงานและพิธีสุหนัตซึ่งหาชมได้ยากโดยเฉพาะมีการนำผ้าโบราณมาแต่งกายแสดงในขบวน และปิดท้ายด้วยชุดสตรีที่นำผลิตภัณฑ์ผ้าหลากชนิดที่ผลิตในสามจังหวัดชายแดนใต้มาจัดทำอย่างร่วมสมัยอลังการน่าดูชม

และเพื่อเป็นการปลูกฝังและกระตุ้นให้ประชาชนทั่วไปรู้คุณค่าของผลิตภัณฑ์จากผืนผ้า

กระทรวงวัฒนธรรมและเครือข่ายช่างฝีมือด้านผ้า นำผลิตภัณฑ์มาจัดแสดงสาธิตการผลิต และ จัดเตรียมวัสดุให้ผู้ร่วมงานได้ทดลองประดิษฐ์ชิ้นงานด้วยตนเองเสร็จแล้วให้นำกลับบ้านได้

รวมทั้งมีการคัดสรรกลุ่มอาชีพด้านผ้ามาออกร้านจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากผ้าที่หลากหลาย ภายใต้แนวคิด "รากวัฒนธรรม มรดกแห่งชีวิต" หมายถึง จากวิถีวัฒนธรรมดั้งเดิม การพึ่งตนเอง การค้าขาย แลกเปลี่ยนสินค้าในอดีต ได้ปรับเปลี่ยนและงอกงาม กลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของบรรพชนที่ลูกหลานคนรุ่นหลังได้สืบสาน เป็นทั้งมรดกทางนามธรรมในขณะเดียวกันก็เป็นมรดกรูปธรรมที่สามารถนำมาประยุกต์เป็นอาชีพ ผดุงเศรษฐกิจและชีวิตปัจจุบันได้อย่างน่าภาคภูมิใจ

อดิศักดิ์ แวเต๊ะ ประธานสภาวัฒนธรรม เจ้าของสุมาตราบาติก ซึ่งรื้อฟื้นการทำผ้าบาติกดั้งเดิมมาเป็นธุรกิจชุมชนที่แข็งแรงในปัจจุบัน กล่าวว่า ได้พัฒนาลายใหม่ล่าสุดเพื่อมาร่วมกิจกรรมสาธิตในงาน เพื่อสะท้อนชีวิตผู้คนชายแดนใต้เข้าไปในผืนผ้า เช่น ลายใบยาง ลายผักกูด หากใครอยากทดลองทำชิ้นงานผ้าพิมพ์บล็อกโลหะจากฝีมือช่างพื้นบ้าน ต้องมาร่วมงาน หากตั้งใจทดลองทำ น่าจะได้ติดมือกลับบ้านอย่างภูมิใจ

รัศมินทร์ นิติธรรม พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านขุนละหาร เป็นผู้นำลวดลายโบราณที่ปรากฏตามสถาปัตยกรรมมาเป็นต้นแบบและใส่ไปในลวดลายผืนผ้า โดยใช้ประสบการณ์การแกะลาย ทดลองและกระตุ้นให้เกิดกิจกรรมของเยาวชนวาดลายและระบายสีลงบนผืนผ้า ต่อมาพัฒนาเป็นการพิมพ์ลายโบราณลงบนผืนผ้า กิจกรรมทั้งหมดเป็นการวางรากฐานการใช้ต้นทุนทางวัฒนธรรมมาต่อยอดสู่กลุ่มอาชีพต่อไปในอนาคต

ขณะที่ ปิยะ สุวรรณพฤกษ์ นักทำผ้าบาติกและผ้าปาละงิง แห่งศรียะลาบาติก จ.ยะลา เป็นอีกหนึ่งเครือข่ายการทำงานเป้นกำลังสำคัญผู้หนึ่งในการออกแบบการจัดนิทรรศการผ้าและสาธิตการแต่งกายร่วมสมัย จะมาออกบูธสาธิตการทำผ้าบาติกและผ้าปาละงิง รวมทั้งออกร้านจัดแสดงจำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ้าซึ่งแทบจะสูญไปจากสังคมชายแดนใต้ให้กลับฟื้นคืนมาอีกครั้งหนึ่ง ใครที่รักชอบผ้าพิมพ์ด้วยบล็อกไม้ไม่ควรพลาดกิจกรรมนี้

อีกหนึ่งเครือข่ายที่จะมาร่วมงานสำแดงพลังแห่งผืนผ้า คือ ศูนย์ฝึกอาชีพญาดาบาติก อ.ตากใบ จ.นราธิวาส

ญาดาบาติก มีชื่อเสียงเรื่องการวาดลวดลายลงบนผืนผ้า โดยใช้เรื่องราวจากธรรมชาติและภาพแบบกราฟิก ในงานลวดลายและเรื่องเรา จะนำเทคนิคการกั้นสีแล้วระบายผ้ามาให้ ผู้ร่วมงานได้ทดลองทำด้วยตนเอง (DIY)

13 พฤศจิกายนนี้ พลาดไม่ได้ สำหรับงาน "ลวดลายและเรื่องเรา ณ ชายแดนใต้" ณ สถาบันวัฒนธรรมศึกษากัลยาณิวัฒนา ม.อ.ปัตตานี ร่วมเรียนรู้วิถีชีวิตพี่น้องชายแดนใต้ ผ่านผืนผ้าที่งดงามและเป็นเอกลักษณ์

หน้า 20 มติชนรายวัน ฉบับวันอาทิตย์ที่ 10 พฤศจิกายน 2556








ปราปต์ บุนปาน : ลางดี
ประจักษ์กะตา ′ไมลีย์ ไซรัส′ นักร้องสาวไม่แคร์ใคร นอนเปลือยอกอาบแดดบนดาดฟ้าโรงแรม
ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์: สหรัฐฯไม่แต่งตั้งเอกอัครราชทูตประจำไทย สะท้อนอะไร?
ศาลทหารไม่ให้ประกันชายวัย 67 คดี 112 จากกรณีเขียนฝาผนังห้องน้ำห้างดัง
"ชวลิต" โต้พวกต้องการถอดถอนนักการเมือง บอกทำปท.ย่อยยับ ย้ำไม่อาจทำลายศรัทธาประชาชนได้
สังหารโหด 3 ศพ ที่พังงา คาดเหตุสามีเคืองภรรยาที่แยกกันอยู่ไม่ยอมเปลี่ยนนามสกุล
ด่วน ชุดสืบบช.น. ควบคุมตัว2ผู้ต้องสงสัย กรณี "ครูสอนภาษาชาวญี่ปุ่น" หายตัว ได้แล้ว
เจ้าบ้านมึน! เจอหนุ่มนิรนามมานอนดูทีวี-อาบน้ำ-ซักผ้า อยู่ในบ้าน อ้าง"แค่อยากดูทีวี"
"ธนะศักดิ์" เข้าร่วมพิธีสาบานตนของปธน. "โจโค วิโดโด" แห่งอินโดนีเซีย
"ทีดีอาร์ไอ" ชี้ท่องเที่ยวไทยสู้ประเทศอาเซียนไม่ได้ เหตุภาษาอังกฤษอ่อน
ก่อนจะมโนไปไกล! ภาพฟิล์มเอกซเรย์หนุ่มจีนคอปลาดิบข่าวดังนั้น ไม่ใช่พยาธิ! แต่เป็น...
"ซูซูกิ ลาแปง" รถแบ๊วๆ ราคาไม่แบ๊ว อ็อพชั่นไม่เบา! เข้าไทยเคาะที่ 1.4 ล้าน!
โอ๊ค โพสต์ภาพซึ้งน้องสาว ′เอม′ อุ้มท้องพบ ′ทักษิณ′ เผย"ภาพแรกตาหลาน"
ว่าที่ ′มิตซูบิชิ อีโว′ ใหม่ สวยล้ำสไตล์สปอร์ต
รถราคา 6 แสน แต่ทะเบียน 1กก 1111 ปาเข้าไป 25 ล้าน และเสียงกระซิบเบา ๆๆ (ชมคลิป)
ไม่รู้ไม่ได้ เกี่ยวกับหมวกกันน็อค โดยเช็คราคา.คอม
รีวิว New Audi A3 - "World Car of the Year 2014" โดยเช็คราคา.คอม
ถิ่นเจริญกรุง เจริญนคร มหานครใหม่ที่ต้องจับตา
10 วิธีแก้ไขปัญหากวนใจในทาวน์เฮ้าส์ โดยเช็คราคา.คอม
รีวิว New Audi A3 - "World Car of the Year 2014" โดยเช็คราคา.คอม