ในยุคที่การโจมตีทางไซเบอร์และความเสี่ยงด้านข้อมูลกลายเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจมากขึ้น ภัยไซเบอร์ยิ่งมีรูปแบบที่หลากหลายและซับซ้อน โดยเฉพาะเมื่อ AI ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการหลอกลวง ตั้งแต่การปลอมใบหน้าในวิดีโอคอล เลียนเสียงคนรู้จัก ไปจนถึงอีเมลแอบอ้างที่แนบเนียนราวกับส่งมาจากคู่ค้ารายเดิม ขณะเดียวกัน ผู้ไม่หวังดียังอาจใช้ AI ช่วยค้นหาช่องโหว่ของเว็บไซต์และระบบงานเพื่อเพิ่มโอกาสในการโจมตี ทำให้ภัยไซเบอร์ไม่ใช่เรื่องไกลตัวหรือจำกัดอยู่เพียงองค์กรขนาดใหญ่อีกต่อไป แต่เป็นความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องทั้งกับชีวิตประจำวันและการดำเนินธุรกิจ AIS จึงชวนรู้ทันภัยไซเบอร์ยุค AI ผ่าน 3 มุมสำคัญ ทั้งประชาชนทั่วไป SME และองค์กร พร้อมแนวทางสังเกต ป้องกัน และเตรียมรับมือ ตั้งแต่การตรวจสอบตัวตนก่อนโอนเงิน การยืนยันข้อมูลกับคู่ค้าก่อนทำธุรกรรม ไปจนถึงการตรวจหาช่องโหว่และซ้อมแผนรับมือขององค์กร เพื่อเตรียมพร้อมก่อนความเสี่ยงจะกลายเป็นความเสียหายจริง
คนไทย รู้ทันการปลอมใบหน้าและเลียนเสียง เช็กกับเจ้าตัวหรือหน่วยงานโดยตรงก่อนทำตาม
ใบหน้าที่คุ้นเคยในวิดีโอคอลหรือเสียงที่เหมือนคนในครอบครัวอาจถูกปลอมหรือเลียนแบบด้วย AI หากมีสายโทรมาขอให้โอนเงินด่วน ให้วางสายแล้วโทรกลับหาเจ้าตัวผ่านเบอร์ที่บันทึกไว้ หากได้รับข้อความขอให้กดลิงก์ยืนยันข้อมูล ให้เปิดแอปหรือเว็บไซต์ทางการด้วยตัวเองเพื่อตรวจสอบ
เมื่อได้รับภาพข่าวหรือคลิปในกลุ่มแชต ควรดูว่าใครเผยแพร่ และตรวจสอบกับหน่วยงานเจ้าของเรื่องหรือแหล่งข่าวที่เชื่อถือได้ หากยังตรวจสอบไม่ได้ ให้พักการแชร์ไว้ก่อน ส่วนคำตอบจาก AI ที่ใช้ค้นหาหรือสรุปข้อมูล ควรตรวจสอบข้อเท็จจริงกับแหล่งที่เชื่อถือได้ก่อนนำไปใช้ตัดสินใจหรือส่งต่อ
ผู้ที่สนใจเรียนรู้วิธีสังเกตและตรวจสอบกลโกงออนไลน์ที่ใช้ AI เช่น การปลอมใบหน้าและเลียนเสียงคนรู้จัก สามารถเรียนออนไลน์ได้ฟรีผ่านหลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์ AI Literacy เพื่อให้รู้ทันกลโกงและใช้ AI ในชีวิตประจำวันได้อย่างปลอดภัย https://aunjaicyber.ais.th/pathway/162
SME ระวังอีเมลคู่ค้าปลอม และจำกัดสิ่งที่ AI เข้าถึงได้
อีเมลแจ้งเปลี่ยนบัญชีรับเงินอาจเขียนได้เหมือนข้อความจากคู่ค้ารายเดิม หากได้รับคำขอลักษณะนี้ ให้โทรยืนยันกับผู้ติดต่อเดิมผ่านเบอร์ที่กิจการมีอยู่แล้วก่อนจ่ายเงิน ส่วนกิจการที่ใช้ AI ช่วยอ่านอีเมลหรือเอกสาร ควรระวังคำสั่งแฝงในเนื้อหาที่อาจชักนำให้เครื่องมือทำงานนอกเหนือจากที่ตั้งใจไว้ โดยเฉพาะเมื่อเครื่องมือนั้นเชื่อมกับข้อมูลลูกค้าหรือระบบสำคัญ โดยเจ้าของกิจการ สามารถใช้กรอบ “3 ข” เพื่อตกลงแนวทางการใช้ AI กับทีมได้ง่ายขึ้น
- ข้อมูล กำหนดว่า AI เห็นข้อมูลอะไรได้ เช่น ใช้รายละเอียดสินค้าที่เผยแพร่แล้วช่วยร่างโพสต์ และเก็บรายชื่อลูกค้าหรือเอกสารการเงินไว้ในระบบที่กิจการกำหนด
- ขอบเขต กำหนดว่า AI ทำอะไรได้และเชื่อมกับระบบใดได้ เช่น ให้ช่วยร่างอีเมล โดยจำกัดสิทธิ์เข้าถึงกล่องจดหมายหลักและฐานข้อมูลลูกค้า
- ข้อตกลง กำหนดว่าเรื่องไหนต้องมีคนตรวจและยืนยัน เช่น ให้คนอ่านก่อนส่งข้อความถึงลูกค้า และยืนยันกับคู่ค้าก่อนเปลี่ยนบัญชีรับเงิน
องค์กร ตรวจหาช่องโหว่และเตรียมรับมือหากมีความพยายามเข้าถึงข้อมูล
ผู้ไม่หวังดี สามารถใช้ AI ช่วยโจมตี ได้ทั้งการค้นหาช่องโหว่ของเว็บไซต์หรือระบบที่เปิดให้เข้าถึงจากภายนอก และใช้ข้อมูลสาธารณะขององค์กรมาเขียนอีเมลแอบอ้างให้เข้ากับหน้าที่ของผู้รับ เช่น ส่งข้อความถึงฝ่ายการเงินโดยอ้างชื่อผู้บริหารเพื่อเร่งให้จ่ายเงินหรือเปิดไฟล์แนบ
องค์กรควรตรวจหาและแก้ไขช่องโหว่ของระบบที่เปิดให้เข้าถึงจากภายนอก ทบทวนสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลสำคัญ และเฝ้าระวังการเข้าถึงหรือส่งออกข้อมูลที่ผิดปกติ ควบคู่กับการซ้อมแผนรับมือว่าใครรับแจ้งเหตุ ใครตรวจสอบและจำกัดผลกระทบ และหากต้องหยุดใช้ระบบบางส่วนชั่วคราว จะใช้ช่องทางสำรองใดในการประสานงานและให้บริการลูกค้าระหว่างกู้คืนระบบ
ขณะเดียวกัน ควรกำหนดนโยบายการใช้ AI ให้ชัดว่าอนุญาตให้ใช้เครื่องมือใด ใช้กับข้อมูลประเภทไหนได้ และใครเป็นผู้อนุมัติก่อนเชื่อมเครื่องมือเข้ากับระบบงาน โดยให้สิทธิ์เข้าถึงเฉพาะข้อมูลและระบบที่จำเป็นต่อการทำงาน
ทั้งนี้ องค์กรที่ต้องการประเมินความพร้อมในการนำ AI มาใช้ สามารถเข้าร่วมการประเมินผ่าน Thailand AI Readiness Index (TARI) ซึ่ง AIS ร่วมพัฒนากับ สอวช. และ IRIS Consulting โดยการประเมินครอบคลุมตั้งแต่ทักษะของบุคลากรและการจัดการข้อมูล ไปจนถึงความพร้อมของระบบและการกำกับดูแลการใช้ AI เพื่อให้องค์กรเห็นว่าควรพัฒนาเรื่องใดก่อนเป็นอันดับแรก ในส่วนของการดูแลป้องกันระบบภัยไซเบอร์ทาง AIS มีบริการเฝ้าระวังและแจ้งเตือนภัยไซเบอร์ตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อให้ทีมขององค์กรตรวจสอบและรับมือได้รวดเร็วขึ้น เมื่อพบความผิดปกติ
ท้ายที่สุด เมื่อโลกที่ AI กำลังเปลี่ยนทั้งโอกาสและรูปแบบของภัยไซเบอร์ ความปลอดภัยจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของเทคโนโลยีหรือระบบป้องกันที่ทันสมัย แต่เริ่มต้นจากการรู้เท่าทันของผู้คน การเตรียมพร้อมของธุรกิจ และความรับผิดชอบขององค์กร เพราะแม้ภัยไซเบอร์จะพัฒนาไปอย่างไม่หยุดนิ่ง แต่การมีความรู้และเตรียมรับมืออย่างรอบด้าน จะเป็นภูมิคุ้มกันสำคัญที่ช่วยให้ทุกคนก้าวทันโลกดิจิทัล และใช้ประโยชน์จาก AI ได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย
