ศาสตราจารย์ ดร.นิธิ เอียวศรีวงศ์ นักประวัติศาสตร์คนสำคัญของไทย ถึงแก่กรรมเมื่อเวลา 11.47 น. วันที่ 7 ส.ค.2566 ด้วยวัย 83 ปี หลังจากล้มป่วยด้วยโรคมะเร็งปอด ศ.ดร.นิธิได้บริจาคร่างกายให้ รพ.สวนดอก จ.เชียงใหม่ พิธีศพจึงมีเพียงการเลี้ยงเพลพระที่วัดอุโมงค์ จ.เชียงใหม่ ไม่มีการสวดพระอภิธรรม เนื่องจากไม่ต้องการรบกวนให้ต้องเดินทางไปร่วมงานที่จังหวัดเชียงใหม่ ศ.ดร.นิธิ เกิดเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ.2483 ที่เชียงใหม่ จบมัธยมศึกษาที่โรงเรียนอัสสัมชัญศรีราชา สำเร็จการศึกษาสาขาวิชาประวัติศาสตร์ ระดับปริญญาตรีและปริญญาโท จากคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รับราชการเป็นอาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมานุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศึกษาต่อระดับปริญญาเอก ที่มหาวิทยาลัยมิชิแกน สหรัฐอเมริกา สำเร็จการศึกษาในปี พ.ศ.2519 กลับมาเป็นอาจารย์ จนได้รับตำแหน่งศาสตราจารย์ ด้านประวัติศาสตร์ ได้รับรางวัลนักวิจัยดีเด่นจากสภาวิจัยแห่งชาติ, รางวัลฟุกุโอกะและรางวัลศรีบูรพา
ศ.ดร.นิธิได้เสนอมุมมอง และแนวคิดต่อเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์และเหตุการณ์ต่างๆ ในสังคม ผ่านทางข้อเขียนจำนวนมาก เผยแพร่ในสื่อต่างๆ รวมถึงในเครือมติชน และเป็นหนังสือเล่ม อาทิ การเมืองไทยสมัยพระนารายณ์ (2523), ประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ในพระราชพงศาวดารอยุธยา (2523), ปากไก่และใบเรือ : รวมความเรียงว่าด้วยวรรณกรรม และประวัติศาสตร์ต้นรัตนโกสินทร์ (2527), สุนทรภู่ : มหากวีกระฎุมพี (2528), การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี (2529), สองหน้าสังคมไทย : บทวิพากษ์โครงสร้างอารยธรรมไทย (2539) ฯลฯ การทำงานเขียนและเสนอความคิดอย่างต่อเนื่องด้วยจุดยืนที่ชัดเจน แวดวงวิชาการ นักกิจกรรมสังคมและผู้สนใจประวัติศาสตร์ สังคมและการเมืองได้แสดงความอาลัยต่อการสูญเสียในครั้งนี้
นักวิชาการประวัติศาสตร์ ผู้มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับอีกท่านหนึ่ง คือ ศ.ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ได้ชี้ว่า ศ.ดร.นิธิ คือนักประวัติศาสตร์แห่งยุคสมัยใหม่ ที่ทำให้พวกเรา ‘ตาสว่าง’ กับทั้งอดีตและปัจจุบัน และเสนอแนะ ‘อนาคต’ ไว้เป็นแนวทางแห่ง ‘สัจธรรม’ นั่นคือข้อสรุปจาก ศ.ดร.ชาญวิทย์สำหรับผู้ติดตามผลงานของ ศ.ดร.นิธิ เห็นชัดว่าข้อเขียนและความคิดเห็นของ ศ.ดร.นิธิ ทำให้เกิดอาการตาสว่าง ด้วยการให้ความรู้ด้านต่างๆ ที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบแก่ผู้อ่าน ทำให้เกิดการเรียนรู้ และสร้างความเข้าใจต่อสถานการณ์ และด้วยจุดยืนที่ต้องการให้สังคมเคลื่อนตัวไปด้วยความคิดความรู้ที่ถูกต้อง
