องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้กับนาโต้ : โดยโกวิท วงศ์สุรวัฒน์

องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ (SCO) มีสมาชิก 8 ประเทศ (สีเขียว) ส่วนสีอื่นๆ สนใจที่จะสมัครเป็นสมาชิกต่อไป

ความเปลี่ยนแปลงอันยิ่งใหญ่ที่ได้เกิดขึ้นบนเวทีการเมืองโลก ตั้งแต่ศักราชแรกแห่งศตวรรษที่ 21 อย่างองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ (Shanghai Cooperation Organization หรือ SCO มีชื่อในภาษาจีน คือ ) ซึ่งมีศักยภาพที่จะหมุนกลับโลกให้เข้าสู่ยุคสงครามเย็นอีกครั้งหนึ่ง

องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ (SCO) เป็นการรวมกลุ่มด้านความมั่นคงที่มีศักยภาพสูงสุดในประวัติศาสตร์โลกสมัยใหม่นับเนื่องจากการสถาปนาองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (นาโต้) เมื่อหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ในหมู่ประเทศสมาชิกองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้นั้น มีทั้งประเทศที่มีพื้นที่ดินแดนมากที่สุดในโลก มีประชากรมากที่สุดในโลก เป็นผู้ผลิตและส่งออกพลังงานได้เป็นอันดับต้นๆ ของโลก มีแสนยานุภาพทางอาวุธนิวเคลียร์มากที่สุดในโลก และมีเศรษฐกิจขนาดใหญ่เป็นอันดับต้นๆ ของโลกอยู่ด้วย

การรวมตัวที่เป็นปึกแผ่นและมีข้อตกลงร่วมกันด้านความมั่นคงอย่างจริงจังแข็งแกร่งเช่นนี้นับเป็นสิ่งที่ประเทศเพื่อนบ้านใกล้เคียงอย่างประเทศไทยเองตลอดจนประชาคมอาเซียนต้องให้ความสนใจและจับตามองดูพัฒนาการอย่างใกล้ชิด องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้อาจจะทำให้ระเบียบโลกของศตวรรษที่ 21 เปลี่ยนแปลงจากเดิมอย่างพลิกฝ่ามือ

องค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (นาโต้) มีสมาชิก 29 ประเทศ (สีเขียว)

ใน พ.ศ.2561 องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้มีสมาชิก 8 ประเทศ คือ จีน รัสเซีย คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ทาจิกิสถาน อุซเบกิสถาน อินเดีย และปากีสถาน

การขยายอำนาจขององค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติก เข้าสู่ทวีปยุโรปตะวันออกและเอเชียกลาง ภายหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ถือเป็นปัจจัยคุกคามที่เร่งเร้าให้รัสเซียและจีนต้องประสานกำลังกัน กระทั่งตัดสินใจก่อตั้ง “เซี่ยงไฮ้ 5” ร่วมกับคาซัคสถาน คีร์กีซสถาน และทาจิกิสถาน เมื่อ พ.ศ.2540 ก่อนที่จะรับอุซเบกิสถานเข้าเป็นสมาชิกใน พ.ศ.2544 และเปลี่ยนชื่อเป็น “องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้”

ในฐานะองค์การระหว่างประเทศซึ่งครอบคลุมพื้นที่ ประชากร รวมถึงน้ำมันและก๊าซธรรมชาติมากที่สุดกลุ่มหนึ่งของโลก ความพยายามในการขยายตัวทั้งขอบข่ายความร่วมมือโดยเฉพาะด้านความมั่นคงและจำนวนสมาชิกคือประเทศอินเดียและประเทศปากีสถาน ภายใต้ข้อตกลงที่จะไม่แทรกแซงกิจการภายในระหว่างกันด้วยเรื่องสิทธิมนุษยชนหรือลัทธิประชาธิปไตย (ซึ่งมักเป็นข้ออ้างสำหรับสหรัฐอเมริกาและองค์การนาโต้เข้าแทรกแซงประเทศต่างๆ นั่นเอง) ตลอดจนการตอบโต้ต่อภัยคุกคามร่วมกัน

เมื่อผนวกเข้ากับความได้เปรียบทางภูมิรัฐศาสตร์ องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้จึงเป็นตัวแปรสำคัญทางการเมืองระหว่างประเทศที่ไม่สามารถจะมองข้ามได้ในยุคปัจจุบัน

ส่วนองค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ หรือนาโต้ (North Atlantic Treaty Organization – NATO) ซึ่งเป็นองค์การความร่วมมือทางการทหารของประเทศสหรัฐอเมริกาและยุโรปตะวันตกหลายประเทศ ที่สถาปนาขึ้นเพื่อต่อต้านการขยายตัวแผ่อำนาจของสหภาพโซเวียตโดยตรงภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ครั้นเมื่อสหภาพโซเวียตล่มสลายลงเมื่อ พ.ศ.2534 โดยแยกออกเป็น 15 ประเทศ โดยมีสาธารณรัฐรัสเซียเป็นผู้สืบสิทธิของประเทศสหภาพโซเวียต

ตั้งแต่ พ.ศ.2534 เป็นต้นมา องค์การนาโต้ได้รุกคืบเข้าไปในเขตอิทธิพลเดิมของสหภาพโซเวียตที่ประเทศรัสเซียเป็นผู้สืบสิทธิ ซึ่งนับตั้งแต่สหภาพโซเวียตล่มสลายไป องค์การนาโต้ได้รับสมาชิกใหม่เพิ่มขึ้นถึง 12 ประเทศ ประชิดหน้าบ้านของสาธารณรัฐรัสเซีย ซึ่งถือเป็นการคุกคามโดยตรงต่อรัสเซียทีเดียว นอกจากนี้สหรัฐอเมริกายังแผ่อำนาจไปยังบรรดาประเทศต่างๆ ในภูมิภาคเอเซียกลางที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียตเดิม อันได้แก่ คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ทาจิกิสถาน เติร์กเมนิสถาน และอุซเบกิสถาน ด้วยการขอเช่าใช้ฐานทัพอากาศในคีร์กีซสถานและอุซเบกิสถาน ประเทศละ 1 แห่ง เพื่อใช้สำหรับการทำสงครามในอัฟกานิสถานและอิรักของสหรัฐอเมริกาและพันธมิตร

ในขณะที่กลุ่มประเทศนาโต้กำลังฮึกเหิมโดยสหรัฐอเมริกาถึงขนาดประกาศว่า ได้เกิดมี New World Order ขึ้นใหม่แล้ว โดยมีสหรัฐอเมริกาเป็นเพียงประเทศอภิมหาอำนาจของโลกเพียงประเทศเดียวเท่านั้นที่สามารถจะจัดระเบียบโลกใหม่ได้ภายใต้หลักนิติธรรมและหลักสิทธิมนุษยชน

ดังนั้นใน พ.ศ.2539 นั่นเอง ทั้งจีนและรัสเซียซึ่งได้เล็งเห็นภัยคุกคามทางการทหารร่วมกันจากองค์การนาโต้ จึงทำการหารือต่อเนื่องกันมาถึง พ.ศ.2540 และได้ก่อตั้งองค์การความร่วมมือร่วมกันโดยเชิญชวน 3 ประเทศในเอเชียกลาง อันได้แก่ ประเทศคาซัคสถาน คีร์กีซสถาน และทาจิกิสถานมาร่วมด้วยระยะแรก โดยใช้ชื่อว่า “เซี่ยงไฮ้ 5” และได้ประเทศอุซเบกิสถานเข้าร่วมเป็นสมาชิกใน พ.ศ.2544 จึงได้ประกาศการจัดตั้ง “องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้” (Shanghai Cooperation Organization – SCO) อย่างเป็นทางการ
สมาชิกจึงเพิ่มเป็น 6 ประเทศ

เดิมทีการประกาศก่อตั้งองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้นั้น อ้างว่าเป็นเพียงความพยายามที่จะแก้ไขปัญหาความขัดแย้งเกี่ยวกับพรมแดนระหว่างรัสเซียกับจีนและบรรดาประเทศในเอเชียกลางทั้ง 5 ประเทศเท่านั้น
แต่ใน พ.ศ.2545 องค์การได้ประชุมกันที่นครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซีย และได้ตกลงร่างกฎบัตรขององค์การและขยายความร่วมมือจากการสร้างความไว้วางใจกันไปสู่ความร่วมมือด้านการเมือง ความมั่นคงและการทหาร การทูต เศรษฐกิจ การค้า

กระทั่งได้เพิ่มความร่วมมือด้านการต่อต้านการก่อการร้ายเข้าไปด้วยในเวลาต่อมา และประกาศนโยบายอย่างชัดแจ้งว่าองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ต่อต้านการแทรกแซงและรุกรานจากประเทศทุกประเทศโดยเฉพาะบรรดาประเทศทางตะวันตกที่มักจะเข้าแทรกแซงกิจการภายในโดยใช้กำลังทหารของประเทศอื่นโดยอ้างความชอบธรรมเรื่องหลักนิติธรรมหรือหลักการตอบโต้การถูกล่วงละเมิดสิทธิมนุษยชนในประเทศคู่อริ ซึ่งสหรัฐอเมริกาและองค์การนาโต้มักจะใช้อ้างเสมอในการแทรกแซงทางการทหารในประเทศต่างๆ เป็นประจำ

นี่แหละครับคือสาเหตุของสงครามเย็นที่มีทีท่าที่จะกลับคืนมาอีกครั้งหนึ่ง

เกาะติดทุกสถานการณ์จาก
Line @Matichon ได้ที่นี่

LINE @Matichon