สุจิตต์ วงษ์เทศ : ขันใส่น้ำและกระบอกฉีดน้ำ ไม่เป็นของต้องห้าม

กระบอกฉีดน้ำที่เห็นในรูปลายเส้นมี 2 แบบ แบบหนึ่งเป็นกระบอกไผ่ทั่วไป มีลูกสูบดูดน้ำเข้ากระบอก (ใช้วิธีเดียวกับหลอดเข็มฉีดยา) แล้วอัดฉีดให้น้ำพุ่งไปที่เป้าหมาย อีกแบบหนึ่งเป็นกระบอกน้ำเต้าสลักเป็นรูปนกหรือไก่ [ภาพฉีดน้ำและสาดน้ำสงกรานต์ในกรุงมัณฑะเลย์ ที่พม่า THE BURMESE NEW YEAR เมื่อ พ.ศ. 2431 (ตรงกับไทยสมัย ร.5) ภาพจาก THE GRAPHIC (ฉบับวันที่ 7 มกราคม ค.ศ. 1888 หน้า 13)]

กระบอกฉีดน้ำ ทำจากกระบอกไผ่ เป็นเครื่องเล่นไฮเทคสุดเท่ของวัยรุ่นบ้านนอกขอกตื้อสะดือจุ่น มากกว่า 50 ปีมาแล้ว

กระบอกไผ่ น่าจะเป็นภาชนะเก่าสุดสำหรับใส่น้ำ จึงมีคำพังเพยว่า “ไม่เห็นน้ำ ตัดกระบอก” (คล้องจองกับ ไม่เห็นกระรอก ขึ้นหน้าไม้)

และน้ำเต้า อาจเป็นภาชนะเก่าสุดใส่น้ำคู่กับกระบอกไม้ไผ่ แล้วเป็นต้นแบบให้มีภาชนะจักสานและดินเผาก้นกลมสืบจนสมัยหลังๆ ถึงปัจจุบัน

ส่วนขันน้ำจะเริ่มยังไง? เมื่อไร? ยังไม่พบคำอธิบาย

ขัน หมายถึง ภาชนะตักน้ำหรือใส่น้ำ มักเรียกขันน้ำเป็นสามัญทั่วไป แต่ชื่อเรียกขยายไปตามฐานะทางสังคมของคน เช่น

ขันน้ำพานรอง หมายถึง ขันน้ำมีพานรองขันเข้าชุดกัน สำหรับคนที่ฐานะทางสังคมสูงขึ้น และอาจมีลวดลายประดับมากขึ้นตามลำดับไป

ขันสาคร แปลว่า ขันใส่น้ำ หมายถึง ขันขนาดใหญ่ทำด้วยโลหะ มีหูหิ้ว 2 ข้าง มักใช้ทำน้ำมนต์ในพิธีกรรมสำคัญๆ เช่น พิธีไหว้ครู ครอบครู นาฏศิลป์และดนตรี

ขันมีไว้ใช้อย่างอื่นด้วย จึงมีชื่อเรียกกำกับต่างๆ กัน เช่น

ขันกำนล (อ่านว่า ขัน-กำ-นน) หมายถึง ขันใส่เครื่องบูชาครูผู้สอนวิชาความรู้ต่างๆ สมัยก่อนอาจเป็นสิ่งของ เช่น หมากพลู ฯลฯ สมัยหลังๆ เป็นสตางค์เท่าที่กำหนดเป็นพิธี เช่น 6 บาท ฯลฯ

ขันหมาก หมายถึง ขันใส่หมากพลูและของไหว้อื่นๆ ที่ฝ่ายเจ้าบ่าวนำไปไหว้ผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาว (เพื่อขมาที่ทำลูกสาวเขาท้อง หรือที่ฉุดลูกสาวเขาไปทำเมีย)

ในวัฒนธรรมลาว มีเรียกชื่อขันประเภทต่างๆ ไปอีกหลายอย่าง เช่น ขันโตก หมายถึง ภาชนะใส่อาหาร สานด้วยไม้ไผ่แล้วทาด้วยน้ำรัก มีขอบและมีขา 4 ขา, ขันหมากเบ็ง กลายจากขันหมากเบ็ญจ์ หมายถึง ภาชนะใส่เครื่องสักการะ มี 5 อย่าง ได้แก่ ข้าวตอก, ดอกไม้, ธูป, เทียน, ประทีป โดยใช้ใบตองประดิษฐ์ประดับประดา ฯลฯ

ขันจอหว่อ จำได้ว่าเป็นคำสแลงแฝงสัปดน แต่ลืมไปแล้วว่าหมายถึงอะไร?

เกาะติดทุกสถานการณ์จาก
Line @Matichon ได้ที่นี่

LINE @Matichon

บทความก่อนหน้านี้รองหน.ปชป.ชี้ มาร์ค วิจารณ์ร่างรธน.แค่ในรายละเอียด มองส.ว.โหวตนายกฯ สุ่มเสี่ยงขัดแย้งอีก
บทความถัดไปสงกรานต์สีลมคึกคัก ตรวจเข้มห้ามพกปืนฉีดน้ำขนาดใหญ่เข้าพื้นที่(ชมคลิป)