วงสัมมนานิติวัชร์อัยการระบุ อภ.เป็นหน่วยงานรัฐต้องเปิดเผยราคาวัคซีน ใช้สิทธิพ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารได้

วงสัมมนานิติวัชร์อัยการระบุ องค์การเภสัชกรรมถือเป็นหน่วยงานรัฐต้องเปิดเผยราคาวัคซีน ไม่ใช่ข้อมูลเข้าข้อยกเว้นฯ เเละไม่ถือว่าเป็นข้อมูลอันเป็นความลับทางการค้า ใช้สิทธิร้องตามพ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารได้ ตามหลักเปิดเผยเป็นหลักปกปิดเป็นข้อยกเว้น “รองรัฐ” ชี้อัยการมีหน้าที่ยืนยันสิทธิได้รู้ของประชาชน

เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม ที่สำนักงานประสานงานกระบวนการยุติธรรม สถาบันนิติวัชร์ สำนักงานอัยการสูงสุด ได้มีการจัดสัมมนาในหัวข้อเรื่อง “ข้อควรรู้เกี่ยวกับพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ข้อมูลใดเปิดเผยได้หรือไม่ได้” ผ่านระบบซูม และ เฟซบุ๊ก ไลฟ์

นายรองรัฐ พุ่มคชา อัยการจังหวัดประจำสำนักงานอัยการสูงสุด, ว่าที่ร้อยตรีสุระชัย เอนกรัตน์ นิติกรชำนาญการ สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี น.ส.ชัญญา สัตยกมลฉัตร อัยการประจำสำนักงานอัยการสูงสุด ทำหน้าที่เป็นผู้ดำเนินการอภิปราย


นายรองรัฐ พุ่มคชา ได้กล่าวถึงความสำคัญของเสรีภาพในการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร โดยประชาชนมีความชอบธรรมที่จะมีสิทธิได้รู้ (Right to Know) ข้อมูลข่าวสารที่หน่วยงานของรัฐครอบครองไว้แทนประชาชนตามหลักการ เปิดเผยเป็นหลัก ปกปิดเป็นข้อยกเว้น โดยหากหน่วยงานของรัฐจะปฏิเสธไม่เปิดเผยข้อมูล หน่วยงานของรัฐจะต้องแสดงให้เห็นว่าข้อมูลดังกล่าวได้รับการยกเว้นไม่ให้เปิดเผย ตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. มาตรา 14 และ มาตรา 15 เช่น การไม่เปิดเผยข้อมูลข่าวสารของรัฐอันจะก่อให้เกิดความเสียหายเกี่ยวกับความมั่นคงของประเทศ เป็นต้น

ว่าที่ร้อยตรีสุระชัย เอนกรัตน์ อภิปรายเสริมว่า พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 มีเจตนารมณ์ที่ต้องการให้ประชาชนมีสิทธิได้รู้ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการดำเนินการต่าง ๆ ของรัฐ และกำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนเกี่ยวกับข้อมูลข่าวสารที่หน่วยงานของรัฐต้องเปิดเผย และไม่ต้องเปิดเผย รวมถึงการคุ้มครองข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่อยู่ในความครอบครองของหน่วยงานรัฐ หลักการสำคัญตามพระราชบัญญัติฉบับนี้ ข้อมูลข่าวสารของราชการจะต้อง เปิดเผยเป็นหลัก ปกปิดเป็นข้อยกเว้น

นอกจากนี้แม้ประชาชนที่ไม่มีส่วนได้เสียกับข้อมูลข่าวสารของราชการก็มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้หน่วยงานของรัฐเปิดเผยข้อมูลข่าวสารนั้นได้ เช่น สิทธิในการเข้าตรวจดูข้อมูลข่าวสาร สิทธิในการขอสำเนาเอกสารหรือการรับรองสำเนาถูกต้อง สิทธิในการขอข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่เกี่ยวกับตัวเอง รวมถึงสิทธิในการอุทธรณ์คำสั่งไม่เปิดเผยข้อมูล ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติฉบับนี้

แต่สำหรับข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่มีลักษณะเป็นข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับสิ่งเฉพาะตัว เช่น ประวัติการศึกษา ฐานะการเงิน ประวัติอาชญากรรม ประวัติการทำงาน รวมถึงข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับสิ่งเฉพาะตัวของผู้ที่ถึงแก่กรรมแล้ว จะมีหลักการที่แตกต่างจากข้อมูลข่าวสารของราชการ กล่าวคือ ปกปิดเป็นหลัก เปิดเผยเป็นข้อยกเว้น เช่นหน่วยงานของรัฐย่อมปฏิเสธที่จะไม่เปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับ บัตรประจำตัวประชาชนของบุคคล หรือรายละเอียดเกี่ยวกับลายมือชื่อในการทำธุรกรรมทางการเงินของบุคคลได้

สำหรับวิธีการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของราชการ แบ่งได้ 3 วิธีตามประเภทข้อมูลข่าวสาร ดังนี้
1) ข้อมูลข่าวสารราชการที่ประชาชนต้องรู้ จะมีการลงพิมพ์โดยเปิดเผยในราชการกิจจานุเบกษา เช่น มติคณะรัฐมนตรี ข้อบังคับที่มีผลเป็นการทั่วไปต่อเอกชน

2) ข้อมูลข่าวสารควรรู้ที่ประชาชนเข้าตรวจดูได้ หมายถึง ข้อมูลข่าวสารที่หน่วยงานราชการจะต้องจัดรวบรวมไว้ให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารนั้นได้ เช่น คำวินิจฉัยที่มีผลโดยตรงต่อเอกชน เช่น คำสั่งอนุมัติ อนุญาต เป็นต้น การให้ความเห็นหรือตีความข้อกฎหมาย แผนงาน โครงการ และงบประมาณรายจ่ายประจำปีที่กำลังดำเนินการ สัญญาสัมปทานต่างๆ ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการบริการประชาชน ตลอดจนข้อมูลข่าวสารอื่นตามที่คณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการประกาศกำหนด (ปัจจุบันมี 8 ฉบับ) เช่น สัญญาที่ได้มีการอนุมัติสั่งซื้อหรือสั่งจ้าง เป็นต้น

ว่าที่ร้อยตรีสุระชัย เอนกรัตน์ ได้กล่าวถึง เอกสารสัญญาที่องค์การเภสัชกรรมจัดหาหรือสั่งซื้อวัคซีนโมเดอร์นา โดยให้ความเห็นส่วนตัวทางวิชาการไว้ว่า องค์การเภสัชกรรมเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจจึงเป็นหน่วยงานของรัฐที่ต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 และต้องปฏิบัติตามประกาศคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ เรื่อง กำหนดให้ประกาศเชิญชวนทั่วไป ประกาศผลผู้ชนะการจัดซื้อจัดจ้าง และสัญญาที่ได้มีการอนุมัติสั่งซื้อหรือสั่งจ้าง เป็นข้อมูลข่าวสารที่ต้องจัดไว้ให้ประชาชนเข้าตรวจดูได้ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (8) แห่งพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ.2540 ดังนั้น สัญญาจัดซื้อวัคซีนโมเดอร์นาดังกล่าวจึงเป็นข้อมูลข่าวสารที่ประชาชนสามารถเข้าตรวจดูหรือตรวจสอบได้ ทั้งนี้ ถ้ามีข้อความบางส่วนที่เข้าเงื่อนไขตามมาตรา 14 หรือมาตรา 15 (1) – (6) ก็สามารถใช้ดุลยพินิจไม่เปิดเผยข้อความบางส่วนนั้นได้ แต่ในส่วนของราคาวัคซีนนั้น ไม่ใช่ข้อมูลที่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 14 หรือมาตรา 15 ดังกล่าว และไม่ถือว่าเป็นข้อมูลอันเป็นความลับทางการค้า จึงเป็นข้อมูลข่าวสารที่ต้องเปิดเผยตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ.2540
3) ข้อมูลข่าวสารที่ได้รับการเปิดเผยเป็นการเฉพาะราย โดยหน่วยงานรัฐจะต้องจัดหาข้อมูลข่าวสารให้ประชาชนที่มายื่นคำขอเป็นการเฉพาะราย ไม่ว่าบุคคลผู้ยื่นคำขอจะมีส่วนได้เสียกับข้อมูลนั้นหรือไม่ก็ตาม ยกเว้นเป็นข้อมูลบางประเภทที่กฎหมายบัญญัติไว้ว่าห้ามมิให้เปิดเผย เช่น ข้อมูลที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ หรือข้อมูลที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อความมั่นคงของประเทศ ส่วนในกรณีเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่อนุญาตให้เปิดเผยข้อมูลข่าวสาร จะต้องแจ้งสิทธิอุทธรณ์ให้ประชาชนผู้ยื่นคำร้องสามารถยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารได้ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับแจ้งคำสั่งปฏิเสธการเปิดเผยข้อมูลข่าวสาร

นายรองรัฐกล่าวอภิปรายสรุปว่า พนักงานอัยการมีหน้าที่สำคัญในการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของราชการ เพราะพนักงานอัยการจะต้องยืนยัน สิทธิได้รู้ ของประชาชนเกี่ยวกับการดำเนินคดีอาญาควบคู่ไปกับการระวังไม่ให้การดำเนินคดีต้องเสียหาย เนื่องจากการเปิดเผยข้อมูลหรือการให้ความเห็นบางประการอาจจะทำให้เกิดผลเสียต่อการดำเนินคดีอาญาได้ โดยพนักงานอัยการอาจเกี่ยวข้องกับการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของราชการภายใต้กฎหมายสำคัญ 2 ฉบับคือ

1. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เช่น การแจ้งคำสั่งไม่ฟ้องคดี โดยผู้ทรงสิทธิขอให้พนักงานอัยการเปิดเผยข้อมูลดังกล่าวจะจำกัดเฉพาะคู่ความในคดีเท่านั้น

2. พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ซึ่งบุคคลทั่วไปก็อาจร้องขอให้เปิดเผยข้อมูลได้ ภายใต้หลักเกณฑ์ตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 มาตรา 14 และ มาตรา 15
นอกจากนี้ พนักงานอัยการควรจะสื่อสารทำความเข้าใจกับประชาชน เพื่อให้ประชาชนได้รับทราบข้อมูลและเหตุผลในการสั่งคดีของพนักงานอัยการ อันจะสามารถช่วยลดข้อพิพาทกับประชาชน รวมถึงลดจำนวนคดีเกี่ยวกับการอุทธรณ์คำวินิจฉัยคำสั่งไม่เปิดเผยข้อมูลข่าวสารไปยังคณะกรรมการวินิจฉัยการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารด้วย

เกาะติดทุกสถานการณ์จาก
Line @Matichon ได้ที่นี่

LINE @Matichon