และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฏ วิวาทะ ปิดปาก สร้างสรรค์ ในเวที ‘ศิลปะและการชุมนุม’

เข้มข้น เดือดดาล และมากมายด้วยอารมณ์ขันไปในขณะเดียวกัน สำหรับแวดวงดนตรี กวี ศิลป์ นักคิด นักเขียน และนักต่างๆ ในเส้นทางที่เรียกรวมๆ ว่า ‘ศิลปวัฒนธรรม’ ท่ามกลางช่วงเวลาที่การเมืองไทยกลับมาร้อนแรงแข่งอุณหภูมิพระอาทิตย์จนปรอทสูงปรี๊ดตั้งแต่ก่อนโควิดบุกโลก ราวเดือนกุมภาพันธ์อันก่อเกิด ‘แฟลชม็อบ’ ผุดขึ้นตามมหาวิทยาลัย กระทั่งล่าสุดในค่ำคืน 16 สิงหาคม พุทธศักราช 2563

เกือบครึ่งปี หรือมากไปกว่านั้น ไม่เพียงเกิด ‘วิวาทะ’ ในวงการ หากแต่ยังมีการสร้างสรรค์ผลงานใหม่ๆ ทั้งอาร์ติสต์รุ่นเล็กรุ่นใหญ่กันให้คึกคักหนักมาก

เริ่มจากประเด็นเผ็ดแซ่บจากสายงาน ‘น้ำหมึก’ รุ่นใหญ่ที่บ้างก็คว้ารางวัลอันทรงเกียรติอย่าง ‘ศรีบูรพา’ บ้างก็มีสร้อยนาม ‘ศิลปินแห่งชาติ’ หรือบางรายได้ทั้ง 2 อย่างบนความต่างทางความคิดที่ดูเหมือนจะอยู่คนละโลกตั้งแต่นิยามและองค์ประกอบของคำว่า ‘ชาติ’ บนคำต่อท้ายตำแหน่งแห่งหนของตนยามชรา คือ ‘ประชาชน’ หรือคนกลุ่มใดกันแน่ ไม่ว่าจะกรณี สุรชัย จันทิมาธร หรือ หงา คาราวาน ศิลปินเพื่อชีวิต อดีตเคยดัง ที่ออกมาร่ายบทกวีผ่านเฟซบุ๊ก ความตอนหนึ่งว่า ‘อย่าเย่อหยิ่งทะนงตนคนรุ่นใหม่’ และ ‘จะปลดแอกเพื่อใครที่ไหนหนอ’ ทำวงการเดือดปุด ทัวร์ลงจนกระไดบ้านออนไลน์ไม่แห้ง ถูกย้อนถามว่าอุดมการณ์ครั้งตนยังหนุ่มแน่นเข้าป่ายุคเดือนตุลาหายไปไหน? ยังไม่นับช่วงก่อนหน้า ที่หลายงานรำลึกในฟากประชาธิปไตย ยกเลิกการใช้เพลง ‘แสงดาวแห่งศรัทธา’ เวอร์ชั่นหงา คาราวาน แล้วหันมาแต่งเพลงของตัวเองใช้ใหม่ ก่อนการเกิดขึ้นของ ประเทศกูมี โดย RAD ที่กลายเป็นเพลงชาติฝั่งต้านเผด็จการไปแล้ว

ไหนจะท่าทีของ เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ ที่ชัดเจนมานานแสนนาน 1 ใน 250 ส.ว. ผู้ขานชื่อ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นนายกรัฐมนตรี กระทั่ง วรา จันทร์มณี เลขาธิการชมรมคนรักศิลปวัฒนธรรม ผู้ชนะการประกวดคำขวัญ 50 ปีพรรรคประชาธิปัตย์ ออกมาเรียกร้องผ่านการปราศรัยในแฟลชม็อบ #รามคำแหงจะไม่ทน เมื่อ 14 สิงหาคมที่ผ่านมา ให้ ‘พี่เนาว์’ ลาออกจาก ส.ว. เพื่อเป็นตัวอย่างให้กับศิลปินรุ่นน้องคนอื่นๆ และออกมาปกป้องลูกหลาน

ด้าน สุชาติ สวัสดิ์ศรี ไม่มีพลาด หลังโพสต์รัว ชวนเพื่อนพ้องน้องพี่ในวงการให้รับ ‘สำนึกพลาด’ มานานนับปีแต่ไม่ค่อยมีผล ล่าสุดออกมาโพสต์ภาพเก่าขาวดำคู่ ส.ว.ศิลปินแห่งชาติครั้งยังหนุ่ม ชวนหันกลับสู่เส้นทางประชาธิปไตย พร้อมยืนยันยังเป็น ‘กัลยาณมิตร’ เสมอ

ในขณะศิลปิน นักเขียน นักแปล และคนทำงานในแวดวงศิลปะออกแถลงการณ์หนุนหลักการของคณะประชาชนปลดแอก แนบรายชื่อทะลุพัน ในนาม ‘เครือข่ายศิลปวัฒนธรรมเพื่อประชาธิปไตย‘ ซึ่งเป็นแนวคิดคนละฝ่ายกับศิลปินยุค กปปส. ที่จัดงาน Art lane เมื่อปี 57 รวมถึงรุ่นใหญ่ในวงการที่ออกมาคัดค้านจัดแฟลชม็อบ ณ ลาน ศ.ศิลป์ พีระศรี รั้วศิลปากร สุดท้ายหงายเงิบ ถูกตอกกลับด้วยภาพอาร์ติสต์ใหญ่ขณะขายเสื้อกลางลานเดียวกัน ทำไมจัดได้ก็ยัง งงๆ

สอดคล้องกับปากคำจากความอึดอัดใจที่พรั่งพรูจากปากศิลปินกลุ่ม Unmuted Project ซึ่งเปิดใจบนสกายวอล์ก แยกปทุมวัน ในแฟลชม็อบเมื่อ 8 สิงหาคมที่ผ่านมาว่า กลุ่มตนหาที่จัดนิทรรศการต่อต้านเผด็จการยากเย็นแสนเข็ญ เพราะถูกเจ้าของหรือผู้ดูแลสถานที่ปฏิเสธ อ้างว่าไม่รับศิลปะแนวการเมือง

อย่างไรก็ตาม คำกล่าวนี้ยังน่าสงสัย ว่าหากเป็นการเมืองในอีกฝักฝ่าย ทำไมมีให้เห็นเด่นเป็นสง่าในหอศิลป์ดังๆ

ยังไม่นับกราฟิตี้ของ Headache Stencil หรือมือพ่นนาฬิกาบิ๊กป้อม ที่ถูกลบแล้วลบอีกอย่างว่องไว

ตัดฉากมายังแฟลชม็อบต่างๆ งานศิลปะหลากแขนงมีส่วนร่วมไม่ใช่แค่สร้างสีสัน หากแต่สะท้อนแนวคิด สัญลักษณ์ ความหมายยิ่งไปกว่านั้น ไม่ว่าจะเป็นการแสดงสด ‘สำรอกบทกวี’ ณ ข่วงประตูท่าแพ เชียงใหม่ โดย กลุ่มลานยิ้มการละคร ซึ่งต่อมาศิลปินถูกแจ้งความคดีชุมนุม นำมาซึ่งความเคลื่อนไหวหนักกว่าเก่าเพื่อยืนยันถึงเสรีภาพในการแสดงออก เช่นเดียวกับละครหน้าขาวเสียดสีการเมือง ในแฟลชม็อบ ม.เกษตรศาสตร์ เมื่อไม่นานมานี้ โดย วสุ วรรลยางกูร ทายาทผู้ลี้ภัยทางการเมือง รวมถึงละครสุดปังปิดท้ายชุมนุมบิ๊กเบิ้มของคณะเยาวชนปลดแอก ในค่ำคืนวันที่ 16 สิงหาคม โดยกลุ่ม B-Floor ซึ่งนำเค้าโครงเรื่องจากวรรณกรรมอมตะ ‘ปีศาจ’ ของ เสนีย์ เสาวพงศ์ มาปรับเปลี่ยนให้เข้าสถานการณ์ ปลุก สาย สีมา คืนชีพในปี 63 ท่ามกลางมวลมหาประชาชนปลดแอกนับหมื่น

นอกเหนือจากศิลปิน นักแสดงมืออาชีพ ยังมีการแสดงของกลุ่มเคลื่อนไหว นำโดย แหวน ณัฏฐธิดา มีวังปลา ซึ่งจัดละครจำลองเหตุการณ์สลายชุมนุมเสื้อแดงแยกราชประสงค์ 19 พฤษภา 53 มาให้รำลึกในช่วงบ่ายวันเดียวกัน ก่อนเวทีประชาชนปลดแอกจะประกาศในช่วงเย็นพร้อมผนึกเสื้อแดงสู้เพื่อประชาธิปไตย

“ปีศาจ” ของเสนีย์ เสาวพงศ์ เวอร์ชั่นกลุ่ม B-Floor บนเวทีปลดแอก 16 ส.ค.
ละครจำลองเหตุการณ์สลายชุมนุม 19 พ.ค. 53

ขณะที่รุ่นใหญ่ อย่าง สินธุ์สวัสดิ์ ยอดบางเตย เจ้าของรางวัลศรีบูรพา 62 จัดการแสดงเดี่ยวหน้าอนุสรณ์สถาน 14 ตุลา โปรยนกพิราบแห่งเสรีให้โบยบิน โดยคืนก่อนหน้าชุมนุมใหญ่ ได้กระทำความเท่ไม่ซ้ำใครโดยการไลฟ์ผ่านเฟซบุ๊กขณะแถลงหนุนคณะประชาชนปลดแอกเพียงคนเดียว ก่อนขับร้อง ‘Do you hear the people sing?’ เวอร์ชั่นภาษาไทย เพลงยอดฮิตแฟลชม็อบยุคใหม่ ก่อนเพลงแฮมทาโร่จะเข้าช่วงชิงความฮิตในช่วงหนึ่ง

ส่วนบทกวี ไม่ต้องพูดถึง ว่าย้อนกลับมาเป็นเทรนด์ฮิต ทั้งการนำผลงาน ‘รุ่นพี่’ จิตร ภูมิศักดิ์ กลับมาอ่านกลางม็อบ โดยเฉพาะชุมนุมที่ใต้ตึกคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อ 14 สิงหาคม อีกทั้งบทกวีแต่งใหม่อย่าทรงพลังกระชากใจม็อบนครพิงค์เชียงใหม่หลายครั้งหลายครา

อีกประเด็นซึ่งเป็นที่สนใจ คือปรากฏการณ์ศิลปินดารานักร้องรุ่นใหม่ที่ออกตัวชัดเจนหนุนฝ่ายประชาธิปไตย อาทิ สาวๆ บีเอ็นเคหลายราย, แอมมี่ เดอะบอตทอมบลูส์ นักร้องดังที่ขึ้นเวทีม็อบเบิ้ม 16 สิงหา ยืนชูสามนิ้วหลังแผงเหล็ก, นางงามสายอินเตอร์ อย่างมารีญา พูนเลิศลาภ และอีกมากมาย รวมถึง เจเจ กฤษณะภูมิ พิบูลสงคราม เหลนจอมพล ป. ผู้ซึ่งเยาวชนปลดแอกเพิ่งจัดเป่าเค้กวันเกิดให้หน้าอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เมื่อ 14 กรกฎาคม พร้อม ‘มีม’ คู่ ปรีดี พนมยงค์

ไม่เพียงคณะราษฎรเข้ามาอยู่ในพื้นที่สายป๊อป หากแต่คนรุ่นใหม่ หันมาศึกษาประวัติศาสตร์ช่วง 2475 อย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

สินธุ์สวัสดิ์ ยอดบางเตย เจ้าของรางวัลศรีบูรพา 62 แถลงการณ์คนเดียวผ่านเฟซบุ๊กไลฟ์ 15 ส.ค.

ประชาชนปลดแอก ยังประกาศสนับสนุนศิลปินฝ่ายประชาธิปไตย โดยเอ่ยนาม ทราย เจริญปุระ ซึ่งประกาศเป็นท่อน้ำเลี้ยงด้วยข้าวเหนียวหมู และรถสุขา

ด้าน กฤช เหลือลมัย คอลัมนิสต์อาหารชื่อดังที่ยังอยู่ในอาการเอ็นข้อมืออักเสบ ก็ยังลุกขึ้นมาวาดภาพชูสามนิ้วในวันชุมนุมใหญ่ ซึ่งผู้จัดประกาศเป็นวันประวัติศาสตร์แห่งการทวงคืนประชาธิปไตย

เป็นปรากฏการณ์ในแวดวงศิลปะที่ในอดีตมักพูดกันว่าไม่เกี่ยวการเมือง แม้รู้ว่ามันไม่จริง

“จนกว่าเราจะพบกันอีก” โดย กฤช เหลือลมัย
ลานยิ้มการละคร สำรอกบทกวี ที่ข่วงประตูท่าแพ 24 มิ.ย.
เด็กชายรักชาติ คือชื่อที่ปักบนอกเสื้อปรากฏตัวในม็อบ #ธรรมศาสตร์จะไม่ทน 10 ส.ค.
พิราบขาวแห่งเสรี ในม็อบคณะประชาชนปลดแอก 16 ส.ค.
เปิดแผ่นกลางราชดำเนินหลังม็อบ 16 ส.ค. โดนตำรวจปราม
“ระบายสีจิ๋ม” กิจกรรมกลุ่มผู้หญิงปลดแอก ผลักดันทำแท้งเสรี
ศิลปินยังไม่มีชื่อกลุ่ม รวมตัวสกรีนเสื้อและผ้าเช็ดหน้าฟรีลวดลายต้าน 250 ส.ว. ขีดเส้นใต้ไล่เผด็จการ

เกาะติดทุกสถานการณ์จาก
Line @Matichon ได้ที่นี่

LINE @Matichon