บทความพิเศษ | สุภา ปัทมานันท์
เรื่องไม่จริง
เกี่ยวกับคนต่างชาติ（外国人）ในญี่ปุ่น
ช่วงก่อนการเลือกตั้งวุฒิสมาชิกของญี่ปุ่น（参院選挙）วันที่ 20 กรกฎาคม 2025 มีประเด็นหนึ่งที่นักการเมืองหลายพรรคหยิบยกขึ้นมาพูดถึงคือ การเพิ่มขึ้นของชาวต่างชาติ（外国人増加）ในญี่ปุ่น
ยิ่งไปกว่านั้น ในโลกออนไลน์แต่ละช่องทางก็มีการถกเถียงกันเรื่องเกี่ยวกับคนต่างชาติในญี่ปุ่น
แน่นอนว่ามีทั้งที่เป็นความจริงและไม่จริง จนต้องมีเสียงเตือนว่าจะกลายเป็นกระแสต่อต้านคนต่างชาติ
สำนักข่าวเอ็นเอชเค ได้ทำการสำรวจเนื้อหาที่ปรากฏใน X (ทวิตเตอร์) ในช่วงหนึ่งเดือนที่ผ่านมา
เนื่องจากเป็นช่วงก่อนการเลือกตั้งวุฒิสมาชิก จึงเป็นธรรมดาที่จะมีการพูดถึง “การเลือกตั้งวุฒิสมาชิก” “การเลือกตั้ง” จำนวนมาก
เรื่องอื่นๆ ที่ปรากฏคือ “เด็กเกิดน้อย” 41,000 ครั้ง “ความมั่นคงแห่งชาติ” 113,000 ครั้ง “ภาษีสหรัฐอเมริกา” 118,000 ครั้ง “ข้าวแพง” 142,000 ครั้ง “เงินบำนาญหลังเกษียณ” 146,000 ครั้ง “ของแพง ค่าครองชีพสูง” 188,000 ครั้ง “ภาษีมูลค่าเพิ่ม” 674,000 ครั้ง
และที่มากที่สุดคือ “คนต่างชาติ”?（外国人）1,190,000 ครั้ง ทำไมจึงมากเช่นนี้!
แต่ไม่ใช่ว่าความเห็นเหล่านี้จะอ้างอิงข้อมูล และเป็นความเห็นที่ถูกต้องตรงความจริงไปเสียทั้งหมด ตัวอย่างเช่น “คนต่างชาติเพิ่มมากขึ้น เป็นภัยต่อความมั่นคงของชาติ” มีคนทวีตกว่า 5 แสนครั้ง
สถาบันวิจัยปัญหาความมั่นคงทางสังคมและประชากรแห่งชาติ หัวหน้าฝ่ายความสัมพันธ์นานาชาติ นายยู เซกาวา เปิดเผยข้อมูลว่า ช่วงเวลา 30 ปี ระหว่างปี 1994-2023 มีชาวต่างชาติที่อยู่ในญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นเกือบ 3 เท่า จาก 1.3 ล้านคน เพิ่มขึ้นเป็น 3.7 ล้านคน
ที่น่าสนใจคือ คนต่างชาติที่ถูกจับกุม ต้องโทษตามกฎหมายญี่ปุ่น มีจำนวนลดลง กล่าวคือ ในปี 2005 มี 14,786 คน ปี 2023 ลดลงเหลือ 9,726 คน
จึงอาจกล่าวได้ว่า จำนวนคนต่างชาติที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในระยะเวลา 30 ปีที่ผ่านมา แต่การกระทำผิดกฎหมาย ก่ออาชญากรรมโดยคนต่างชาติมีจำนวนลดลง
นอกจากนี้ ยังมีความเข้าใจคลาดเคลื่อนอีกว่า “คนต่างชาติที่อยู่เกินกำหนดเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง”
จากข้อมูลของกระทรวงยุติธรรม（法務省）ระหว่างปี 1993-2001 คนต่างชาติที่อยู่เกินกำหนดมีจำนวนมากต่อเนื่อง เกือบ 3 แสนคน หลังจากนั้นก็ลดลงทุกปี เหลือราว 1 ใน 4 ของจำนวนเมื่อ 20 ปีที่แล้ว
และระยะไม่กี่ปีมานี้ก็อยู่ในระดับคงที่ไม่ได้เพิ่มขึ้น
เกี่ยวกับเรื่องค่าจ้าง ก็มีผู้โพสต์ว่า “ค่าจ้างคนต่างชาติถูก ทำให้ค่าจ้างคนญี่ปุ่นพลอยไม่ขึ้นไปด้วย” เรื่องนี้ก็ไม่เป็นความจริง จากข้อมูลพบว่า มีจำนวนแรงงานต่างชาติในญี่ปุ่นมากที่สุด คือ 2.3 ล้านคน ในเดือนตุลาคม ปี 2024 แยกตามประเภทธุรกิจ คือ อุตสาหกรรมการผลิต 6 แสนคน ธุรกิจบริการ 3.5 แสนคน ธุรกิจค้าปลีก 3 แสนคน ธุรกิจร้านอาหาร และโรงแรม 2.7 แสนคน เป็นต้น
จากการสำรวจโครงสร้างค่าจ้างพื้นฐาน ปี 2024 ค่าจ้างต่อเดือนของคนต่างชาติ เฉลี่ย 242,700 เยน (ราว 55,800 บาท) อายุเฉลี่ย 32.8 ปี ทั้งนี้ ค่าจ้างมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับสถานะของแรงงานต่างชาติด้วย ซึ่งทั่วไปเป็นจำนวนเงินน้อยกว่าค่าจ้างของคนญี่ปุ่น เฉลี่ย 299,500 เยน อายุเฉลี่ย 30-34 ปี
นักวิจัย โทโมยา ซูซูกิ ชี้ให้เห็นว่า การนำแรงงานต่างชาติเข้ามาในญี่ปุ่น ไม่ได้มีผลทำให้ค่าจ้างของคนญี่ปุ่นในประเทศถูกกดให้ต่ำตามไปด้วยเลย
แรงงานต่างชาติที่เข้ามาทำงานล้วนเป็นคนหนุ่มสาว ค่าจ้างขั้นต้นย่อมน้อยกว่าคนญี่ปุ่น โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบอายุเฉลี่ยประชากรวัยทำงานของคนญี่ปุ่นทั้งระบบ
นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยเกี่ยวข้องจากพื้นฐานการศึกษา ประเภทธุรกิจ จำนวนปี และพื้นที่ที่ทำงานของแรงงานต่างชาติด้วย
แต่อย่างไรก็ตาม ปฏิเสธไม่ได้ว่า การขาดแคลนแรงงานโดยเฉพาะธุรกิจร้านอาหาร โรงแรมที่พัก จากจำนวนนักท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้นมาก จึงจำเป็นต้องพึ่งแรงงานต่างชาติมากเป็นพิเศษ ก็อาจมีผลต่อค่าจ้างของแรงงานญี่ปุ่นในธุรกิจนี้ด้วยก็ได้
ทั้งนี้ ยังมีบางธุรกิจ งานบางประเภทที่คนญี่ปุ่นไม่อยากทำ แต่คนต่างชาติยินดีทำโดยไม่มีคู่แข่ง เช่น งานก่อสร้าง งานทำความสะอาด เป็นต้น ค่าจ้างของงานเหล่านี้ย่อมไม่มีผลต่อค่าจ้างคนญี่ปุ่นเลย
ปี 2023 กระทรวงสาธารณสุขและแรงงาน（厚生労働省）สำรวจสภาพการจ้างงานคนต่างชาติ พบว่าเหตุผลสำคัญที่ธุรกิจญี่ปุ่นต้องจ้างงานคนต่างชาติคือ แก้ปัญหาขาดแคลนแรงงาน 64.8% สะท้อนให้เห็นสภาพการขาดแคลนแรงงานในญี่ปุ่นอย่างมาก ซึ่งเป็นผลมาจากสภาพสังคมที่เปลี่ยนไปอย่างมากจากปัญหาผู้สูงวัยเพิ่มขึ้น เด็กเกิดน้อยลงทุกปี คนหนุ่มสาวที่จะเป็นแรงงานในอนาคตก็ย่อมลดลงด้วย
คาดการณ์ว่าในอนาคต 20 ปีข้างหน้า ญี่ปุ่นจะขาดแคลนแรงงานประมาณ 10 ล้านคน เมื่อถึงเวลานั้น เพียงคนญี่ปุ่นเท่านั้นคงไม่สามารถรองรับช่องว่างความขาดแคลนขนาดมหึมานี้ได้ หากไม่พึ่งพิงแรงงานต่างชาติ
มาถึงตรงนี้ เกิดความสงสัยว่า เหตุใดประเด็นคนต่างชาติในญี่ปุ่นจึงถูกนำมาพูดถึงอย่างมากในช่วงการเลือกตั้งวุฒิสมาชิก วันที่ 20 กรกฎาคมปีนี้
มีคำอธิบายว่า ช่วงหลายปีมานี้ คนญี่ปุ่นพบเห็นคนต่างชาติในชีวิตประจำวันมากขึ้น ทั้งจำนวนนักท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว เพียง 6 เดือนแรกของปีนี้ก็มีเกือบ 20 ล้านคนแล้ว มากินมาใช้ บางครั้งก็สร้างความเดือดร้อนให้
และยังมีพนักงานที่เป็นคนต่างชาติมากขึ้น ตั้งแต่ร้านสะดวกซื้อ พนักงานส่งของ พนักงานบริษัท ผู้ดูแลคนชรา เป็นต้น เรียกว่ามองไปทางไหนก็เห็นแต่คนต่างชาติ
ขณะเดียวกันชีวิตประจำวันของคนญี่ปุ่นก็เปลี่ยนไป คนจำนวนมากไม่ได้สุขสบาย ค่าครองชีพสูงขึ้นมาก เงินทองไม่พอใช้ ไม่มีเงินเก็บออม วิตกกังวลถึงการใช้ชีวิตในวัยชรา ฯลฯ
อดไม่ได้ที่จะโยนความผิดไปให้คนต่างชาติ!
ครั้งนี้นับเป็นครั้งแรกในช่วงก่อนการเลือกตั้ง ที่เกิดกระแสการกล่าวถึงคนต่างชาติในโซเชียลมีเดียจำนวนมากอย่างเห็นได้ชัด มีทั้งเรื่องจริงและไม่จริง ได้แต่หวังว่าคงไม่ถึงขั้นเกลียดชัง ดูถูก หรือแบ่งแยกเชื้อชาติ มีคำเตือนว่าอย่าหลงเชื่ออะไรง่ายๆ ต้องตรวจสอบข้อมูลที่ถูกต้อง
เพราะว่าทั้งคนญี่ปุ่นและคนต่างชาติ ต่างก็ยังต้องพึ่งพาอาศัยกัน…
