ครั้งที่ผมบอกใครๆ ว่าจะทำงานเป็นช่างภาพสัตว์ป่า เพื่อนๆ หลายคนเตือนด้วยความหวังดีว่า “นายอดตายแน่ๆ”
ผมไม่ฟังใครหรอก เริ่มต้นทำงานอย่างที่ตั้งใจ จนกระทั่งหลังจากผ่านวันเวลามาระยะหนึ่ง ผมเริ่มคิดถึงสิ่งที่หลายคนเตือน ไม่ใช่เพราะความมุ่งมั่นลดลง แต่เพราะผมพบว่าแม้ในประเทศไทยจะยังคงมีพื้นที่ป่าที่สัตว์ป่าใช้เป็นแหล่งอาศัยอยู่พอสมควร แต่ความยากเข็ญจริงๆ นั่นคือการหาตัวสัตว์ป่าให้พบ
วันนี้ ในวันที่ดูเหมือนจะมีประชากรสัตว์ป่ามากมายจนคล้ายจะ “ล้น” ออกมานอกป่า
มีสัตว์ป่า มีนกหลากหลายชนิด ซึ่งยุคหนึ่งพบเห็นได้ยาก มาปรากฏตัวให้เห็นบ่อยๆ
สัตว์หลายชนิดเคยอยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ ก็มีจำนวนมาก มีเครื่องมือฉลาดๆ อันทำให้บันทึกภาพสัตว์ป่าได้ง่ายดายขึ้น
ประชากรสัตว์ป่าเพิ่มจำนวน เป็นเรื่องน่ายินดี แต่เราก็รับรู้ว่า มันมีเรื่องของความน่ากังวล และเรื่องเศร้าอยู่ด้วย
พื้นที่ป่าถูกตัดขาด เหลือเพียงเป็นหย่อมๆ ข้อมูลนี้เรารู้ดี และมันคือต้นเหตุของปัญหาที่เหล่าสัตว์ป่า รวมทั้งคนต้องปะทะกัน
สัตว์ป่ามีประชากรเพิ่มขึ้น อย่างช้าง และกระทิง ในหลายแหล่งอาศัยพวกมันขยายพันธุ์อย่างไร้ผู้ควบคุมปริมาณ ไม่มีเสือโคร่งทำหน้าที่ เกินกำลังของนักล่าที่มีอยู่อย่างหมาไน
การเผชิญหน้ากันระหว่างสัตว์ป่าและคนในหลายพื้นที่ ไม่ต่างจากสงคราม ซึ่งมีการสูญเสีย และไม่มีฝ่ายใดชนะ
มีคนจำนวนไม่น้อยพยายามแก้ไข และต้องการ “สรรพกำลัง” เพื่อช่วยกันแก้ไขปัญหาอย่างเข้าใจแท้จริง
ในวันที่การถ่ายภาพนกยูง, วัวแดง, กระทิง, ช้าง แม้แต่เสือ สัตว์ป่าซึ่งพบเจอได้ง่ายๆ
ผมนึกถึงครั้งที่พยายามถ่ายนกยูง ต้องเดินออกจากหน่วยพิทักษ์ป่าตั้งแต่ตีสี่ ลัดเลาะไปตามด่านริมลำห้วยผ่านป่าเต็งรัง เข้าป่าไผ่ บางช่วงต้องเดินทวนสายน้ำกว่าครึ่งชั่วโมง จนถึงซุ้มบังไพรบริเวณหาดทรายตรงโค้งลำห้วย
ซุ้มบังไพรนั้น ตั้งอยู่มากว่าครึ่งเดือน ก่อนผมเข้าไปใช้
เราเลือกทำเลที่หาดรายมีรอยตีนนกยูงย่ำเป็นวงกลม นี่คืออาณาเขตที่นกยูงตัวผู้ใช้รำแพน เพื่ออวดความแข็งแรงสวยงามให้ตัวเมียเลือก
และที่นี่จะมีโอกาสได้พบเจอกับนกยูง
ผมจะใช้เวลาอยู่ในซุ้มบังไพรกว่าสิบชั่วโมง ท้องฟ้าเริ่มสว่าง ท่ามกลางความสลัว เสียงนกยูงร้องก้องกังวาน เสียงอยู่ไม่ไกล อีกสักพักมันคงมาที่พื้นที่ของมัน
เสียงร้องดัง “กรอก กรอก” คล้ายดังจากลำคอ แสดงว่านกยูงตัวผู้ตัวนี้โผลงมายอดไม้ที่ใช้นอนมาตลอดคืน แล้วมันกำลังเดินมาใกล้ๆ
แสงแดดอ่อนๆ ส่องผ่านยอดไม้ น้ำในลำห้วยไหลเอื่อยๆ หมอกเริ่มจาง
บนหาดทราย ปรากฏร่างนกยูงตัวผู้หางยาวสลวย มันเดินออกมาจากพงอ้ออย่างเงียบเชียบ ท่าทีระมัดระวังอย่างสูงสุด คอเชิดสูง หันหัวไป-มา เดินขาไขว้กัน ราวกับนางแบบเดินบนแคตวอล์ก
มันเดินมาถึงจุดที่มีรอยตีนย่ำเป็นวงกลม สักพักก็สะบัดหางเริ่มต้นรำแพน หมุนตัว เมื่อมันหันหน้ามาทางผมอีกครั้ง ผมกดชัตเตอร์ภาพแรก
ระยะห่างของเรามากพอ นกยูงไม่ระแวง แต่เพียงชั่วครู่ เสียง “กอก! กอก”! จากนกจาบคาเคราสีน้ำเงินดังขึ้น นกจาบคาเห็นผมเพราะซุ้มบังไพรไม่มีหลังคา มันร้องเตือนนกยูง
นกยูงหยุดรำแพน ย่อตัว และลุกขึ้นวิ่งเหยาะๆ เข้าชายป่า วันนั้นตลอดทั้งวัน ผมเฝ้ารออยู่กับความว่างเปล่า
พลบค่ำ ผมเดินกลับหน่วยพิทักษ์ป่า วันนั้น ผมไม่เพียงทำโอกาสให้เสียไป นกยูงหนุ่มตัวนั้นก็เสียโอกาสของมันในการรำแพนอวดความแข็งแรง เสียโอกาสในการทำหน้าที่
นั่นเป็นครั้งแรกที่ผมเข้าใจว่า ผมอยู่ในสังคมของสัตว์ป่า พวกมันอยู่แบบช่วยเหลือพึ่งพา
สิ่งแปลกปลอม และดูคล้ายกับว่าจะเข้ากับพวกมันไม่ได้เลย คือตัวผมเอง
ช้างป่า – ในแหล่งอาศัยที่สภาพยังสมบูรณ์ เสือโคร่งจะทำหน้าที่ควบคุมปริมาณสัตว์กินพืช ลูกช้างเป็นหนึ่งในชนิดเหยื่อของเสือโคร่ง
ผ่านวันนั้นมานานแล้ว การทำงานของผมง่ายดายขึ้น มีสัตว์ป่าให้พบเห็น ภาพสัตว์ป่าไม่ใช่สิ่งหายากต่อไปแล้ว
การทำงาน ปกป้องดูแลสัตว์ป่า ของคนทำงานในป่าได้ผล ทำให้เหล่าสัตว์ป่ามีโอกาสได้ดำเนินชีวิตไปตามวิถี
วันเวลาผ่านไป โลกไม่ได้อยู่นิ่ง ความเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนทุกสิ่ง ไม่เว้นแต่ในป่า
สัตว์ป่าพบกับปัญหาใหม่ๆ ที่พวกมันต้องเผชิญ เช่นเดียวกับคน สัตว์ป่าเรียนรู้ที่จะปรับตัวไปกับความเปลี่ยนแปลง
หลายคนเป็นเช่นเดียวกับสัตว์ป่า นั่นคือ ปรับตัวได้ในระดับหนึ่ง แต่อาจเกินกำลังกับการปรับตัวตามโลก ซึ่งไม่หยุดรอ
และไม่มีพื้นที่ให้หลายชีวิตยืน
สัตว์ป่าหลายชนิดมีจำนวนเพิ่มขึ้นก็จริง
แต่พวกมันไม่ได้ “โหดร้าย อันตราย” ขึ้นหรอก เพียงแต่หลายตัวของพวกมันกำลังป่วย และหันกลับมาสู้ เมื่อถูกต้อนกระทั่งจนมุม
ท่ามกลางการแก้ไขปัญหา ท่ามกลางความขัดแย้งโต้เถียง
ในบางแห่ง ประชากรสัตว์ป่าที่มากมายแต่ดูคล้ายกับว่า “โอกาส” ที่พวกมันจะมีพรุ่งนี้อันสดใส ไม่ง่ายดายนัก
อีกทั้งโอกาสในการที่ทุกฝ่ายจะร่วมกันแก้ไขปัญหา โดยเข้าใจอย่างแท้จริง ดูจะไม่ง่ายดายเช่นกัน… •
หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
