หลังจากติดตามถ้ำมองมากว่าเดือน นักวิจัยออสซี่เผยความลับ “อิคิดนา (echidna) เล่นน้ำลายเพื่อคลายร้อน!” (อี๋)
อิคิดนา หรือ ตัวกินมดหนาม เป็นหนึ่งในสัตว์โลกน่ารักที่หน้าตาดูประหลาดพิสดารผิดเพื่อน ดูเผินๆ เหมือนหมอนปักเข็มเดินได้ จะว่าไปก็แอบละม้ายคล้ายเม่น หรือว่าตัวเฮดจ์ฮอก (hedgehog) ผสมตุ่น
แต่อิคิดนามีเอกลักษณ์ยิ่งกว่านั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความเพี้ยน ไม่สามารถเอาไปเทียบกับใครได้เลยทีเดียว อิคิดนากินขาด
ลองจินตนาการ “สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม แต่ออกลูกเป็นไข่ ขนเป็นหนามเหมือนเม่น มีกระเป๋าหน้าท้องเหมือนจิงโจ้ องคชาตแยกเป็นสี่แฉก และที่เด็ดสุด “ไม่มีหัวนม” (เหวออออ!)
เวลาป้อนนม ลูกอิคิดนาตัวจิ๋วที่เรียกว่า “พักเกิล (puggle)” จะดูดนมจากหน้าท้องแม่โดยตรงจากอวัยวะที่เรียกว่าแผ่นนม (milk patch) โดยใช้ปากที่เป็นจะยอยกลวงๆ เล็กๆ ทรงกระบอกดูดจ๊วบๆ แบบไม่คิดมาก นมจากแผ่น แบนตลอดแนว
ถ้าใครอยากเห็นลองเสิร์จดูคลิปในยูทูบ มีสัตวแพทย์สาวคนหนึ่งกำลังอนุบาลพักเกิล เธอหยอดนมลงบนฝ่ามือ พักเกิลก็ดูดๆ แบบไม่คิดมาก นึกว่ากินนมแม่ ดูแล้ว สวยใสไร้ทรวดทรง แบบนี้ก็ดี เลี้ยงง่าย เวลาป้อนนม
อิคิดนาถือเป็นหนึ่งในสัตว์ที่ขึ้นทำเนียบใกล้สูญพันธุ์
ยิ่งพอเจอภาวะโลกร้อนเข้าไป ความเสี่ยงก็มากขึ้นทบเท่าทวีคูณ เพราะเคยมีงานวิจัยบอกว่าถ้าโลกร้อนขึ้น อิคิดนาไม่น่าจะปรับตัวได้
ในบรรยากาศที่ร้อนอบอ้าวราวอยู่บนเตาหมูกระทะ วิธีหลบร้อนของผมคือหาห้องแอร์ เปิดให้ฉ่ำ จัดให้เย็นหนำใจ
แต่ในธรรมชาติ แม้จะหาห้องแอร์อยู่ไม่ได้ แต่อิคิดนาก็มีวิธีหลบร้อนคล้ายๆ กัน พวกมันจะหลบเข้าไปอยู่อาศัยในโพรงไม้เย็นๆ แล้วก็นอนอยู่ในนั้นรอจนถึงกลางคืน ตอนที่อุณหภูมิไม่ร้อนจนเกินไป จึงค่อยออกมาหาอาหาร ซึ่งก็เป็นไอเดียที่น่าสนใจ
ปกติ อุณหภูมิร่างกายของอิคิดนาจะอยู่ที่ราวๆ 32 องศาเซลเซียสเท่านั้น ซึ่งทำให้พวกมันเป็นสัตว์ที่มีอุณหภูมิร่างกายต่ำที่สุดในบรรดาพวกสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั้งหมด
และนั่นอาจจะเป็นต้นเหตุให้อิคิดนามีอายุได้ยาวนานกว่าสัตว์อื่นๆ ที่ขนาดตัวไล่เลี่ยกับมัน
สิ่งมีชีวิตตัวเล็กๆ ตัวนี้สามารถควบคุมอุณหภูมิร่างกายตัวเองได้เป็นอย่างดี
และถ้าเจอภัยอันตราย พวกมันจะสามารถลดอุณหภูมิตัวเองได้มากถึง 5 องศาเซลเซียส เพื่อเข้าสู่โหมดจำศีล ได้แทบจะในทันที ช่วยลดการเผาผลาญพลังงานลงได้อย่างมหาศาล
ทำให้พวกมันไม่ต้องกินอะไรเลยเป็นระยะเวลายาวนาน อีกทั้งยังหลบเลี่ยงอันตรายต่างๆ ได้เป็นอย่างดี จนสภาวะแวดล้อมกลับสู่สภาวะปกติ ค่อยออกมาใหม่
การเข้าสู่โหมดจำศีลได้ทันทีทันใดของมันทำให้พวกมันมีศักยภาพในการอยู่รอดสูงมากในธรรมชาติ อิคิดนาบางตัวสามารถหาโพรงเย็นๆ ชื้นๆ อยู่ได้ แม้แต่ไฟป่า บางทีก็ยังเผาไม่โดน
ซึ่งน่าแปลกใจมาก
แต่สาเหตุที่พวกผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่าอิคิดนาไม่น่าจะทนร้อนได้ ก็เพราะว่าเท่าที่เรารู้กันในตอนนี้ ร่างกายที่พิลึกพิลั่นของอิคิดนานั้นแทบจะไม่มีกลไกอะไรในการะบายความร้อนที่สัตว์อื่นๆ นั้นมีเลย
เหงื่อก็ไม่มี
ปากก็เป็นหลอด จะแลบลิ้นหอบระบายความร้อนเหมือนสุนัขก็ไม่ได้
หรือจะเลียขนเพื่อลดความร้อนแบบที่แมวชอบทำ ก็ติดที่จะโดนขนของมันที่แหลมคมราวกับหนามเม่นตำเอาเสียอีก
นั่นหมายความว่าถ้าอากาศรอบๆ ร้อนขึ้นมาเมื่อไร ถ้าถ่ายเทความร้อนไม่ได้ อิคิดนาก็น่าจะดับดิ้นสิ้นชีพเพราะฮีตสโตรกแล้ว
ไม่ต้องร้อนมาก อุณหภูมิอากาศแค่ 35 องศาเซลเซียส ก็น่าจะชิงขาดใจตาย หนีร้อนไปก่อนแล้ว
แต่ถึงแม้ว่ากลไกการระบายความร้อนจะไม่ชัด แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มี
นี่คือโจทย์วิจัยที่น่าสนใจสำหรับ คริสตีน คูเปอร์ (Christine Cooper) จากมหาวิทยาลัยเคอร์ติน (Curtin University)
เธอเชื่อเหลือเกินว่าอิคิดนาน่าจะมีกลไกอื่นที่น่าจะช่วยลดอุณหภูมิร่างกายของอิคิดนาได้ที่เรายังไม่รู้เพราะในความเป็นจริง อุณหภูมิในโพรงไม้ที่อิคิดนามันไปอยู่กันส่วนใหญ่ก็จะสูงปรี๊ดทะลุขีดจำกัดอยู่แล้ว ถ้าไม่มีกลยุทธ์อื่นๆ ในการควบคุมอุณหภูมิ อิคิดนาไม่น่าที่จะมีโอกาสอยู่รอดได้เลยในสภาพแวดล้อมที่ร้อนระอุทุรกันดารของดินแดนดาวน์อันเดอร์
เพื่อไขปริศนาของการควบคุมอุณหภูมิของอิคิดนา คริสตีนตัดสินใจใช้กล้องจับความร้อนรังสีอินฟราเรดทำสารคดีแอบถ่ายตามติดชีวิตอิคิดนา จำนวน 124 ตัว เป็นเวลาทั้งหมด 34 วัน แต่จริงๆ กว่าจะได้ครบทุกตัว คริสตีนและทีมต้องเฝ้าทำวิจัยอัดคลิปน้องประหลาดอยู่เกือบปี
เธอพบว่าหนามของอิคิดนาเป็นฉนวนเก็บกักความร้อนที่ดี และนั่นทำให้อิคิดนาสามารถกักเก็บความร้อนเอาไว้ในตัวได้อย่างดีเลิศ
แต่ในสภาพอากาศที่ร้อนอบอ้าว อิคิดนาก็ยังคงสามารถถ่ายเทความร้อนออกไปได้ผ่านทางพื้นที่ส่วนท้องและขาตรงบริเวณที่ไม่มีหนามปกคลุม
“พื้นที่ไร้ขนในส่วนนี้เองที่จะใช้เพื่อการแลกเปลี่ยนความร้อนออกมาจากร่างกายของมันได้” คริสตีนกล่าว
“และก็เป็นไปได้อีกเช่นกันที่อิคิดนาอาจจะมีแท็กติกอะไรบางอย่าง ในการขยับขน หลีกทาง เปิดเนื้อเปลือยๆ ออกมาเพื่อเอาไปแนบกับอะไรเย็นๆ เพื่อจะได้ลดความร้อนในร่างกายได้อีกด้วย”
และเมื่อคริสตีนเริ่มวิเคราะห์คลิปที่อัดมาได้ต่ออย่างละเอียด เธอเริ่มสังเกตเจอพฤติกรรมแปลกๆ ที่อิคิดนาชอบทำในยามที่อากาศร้อนอบอ้าว
นั่นคือ พวกมันเริ่มเล่นน้ำลาย
ที่ปลายจะยอยปากขนาดจิ๋วของพวกมัน อิคิดนาเป่าน้ำลาย (เมือก) ของมันจนเป็นฟองออกมา พอแตกโผละ น้ำลายก็จะเปรอะเลอะไปทั่วทั้งจะงอยและจมูกช่วยให้รู้สึกเย็น และพอน้ำลายระเหย ไอร้อนจากตัวมันก็จะตามออกไปด้วย ช่วยให้เย็นสบายคลายร้อน
และที่สำคัญ จะงอยและจมูกเล็กจ้อยของอิคิดนา คือส่วนที่มีเส้นเลือดมาเลี้ยงอย่างมหาศาล ทำให้การควบคุมอุณหภูมิในบริเวณจะงอยนี้จะช่วยให้พวกมันสามารถปรับอุณหภูมิในเลือดในร่างกายได้อีกด้วย แค่เป่าฟอง เล่นน้ำลายแค่นั้น
กลไกนี้คือหนึ่งในความลับที่ทำให้อิคิดนาสามารถทนร้อนได้มากกว่าที่เราเคยคาดคิดกันไว้
แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าโลกร้อนจะไม่ส่งผลกระทบใดๆ กับโลกใบนี้ เพราะถ้าวิกฤตสภาพภูมิอากาศมาแบบหนักๆ บางที อิคิดนาอาจจะรอด
แต่ก็ยังไม่มีอะไรมาการันตีได้ว่ามนุษย์จะรอดมั้ย…
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
