คลับ เคลื่อน คิด with ‘สุรชาติ บำรุงสุข’ เปิดสัญญาณวิกฤต และ คำเตือน ไทยบนกระดานหมากรุกโลก แนะวิธีไม่ถูกรุกฆาต

รายงานพิเศษ | กองบรรณาธิการมติชนสุดสัปดาห์

คลับ เคลื่อน คิด

with ‘สุรชาติ บำรุงสุข’

เปิดสัญญาณวิกฤต และ คำเตือน

ไทยบนกระดานหมากรุกโลก

แนะวิธีไม่ถูกรุกฆาต

“ขอบคุณ ขอบคุณ และขอบคุณ”

เป็นคำกล่าวจากใจ ถึงแขก VIP ทั้งหลาย ทั้งบรรดานักคิด นักเขียน ส.ส. นักธุรกิจ และเพื่อน พี่ น้อง ของเครือมติชน ที่มาร่วมโมเมนต์สำคัญ ในการร่วมรับฟังและแลกเปลี่ยน ในเวที Co Thinking Space คลับ เคลื่อน คิด ที่เครือมติชนและมติชนสุดสัปดาห์ ได้รับเกียรติจาก ศ.กิตติคุณ ดร.สุรชาติ บำรุงสุข มาฉายภาพประเทศไทยบนกระดานหมากรุกโลก Thailand on the Grand Chessboard (งานจัดขึ้นเมื่อวันที่ 29 มกราคม 2567 ที่ร้าน The Marshal Social Cafe)

อ.สุรชาติได้ฝากการบ้านและโจทย์สำคัญแก่รัฐบาล รวมถึงผู้เข้าฟังไปขบคิดกันต่อ เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมรู้เท่าทันแนวโน้มภูมิรัฐศาสตร์โลก

รวมถึงเตรียมรับกับสิ่งที่ไทยต้องเผชิญเพื่อไม่ให้ถูกรุกฆาตกลางกระดานการเมืองโลก ในภาพใหญ่ๆ ต่อไปนี้

ปัญหาสงครามน่าห่วง!

ศ.กิตติคุณ ดร.สุรชาติ ฉายภาพปัญหาการเมืองระหว่างประเทศ หลังยุคที่มีการเพิ่มขึ้นของการแข่งขัน จนนำไปสู่ความขัดแย้ง และการเผชิญหน้าที่ก่อให้เกิดวิกฤต และสุดท้ายไปลดความร่วมมือ ส่งผลให้เกิดวิกฤต 9 ชุดใหญ่ๆ ไม่ว่าจะเป็น วิกฤตสงครามใหญ่, วิกฤตนิวเคลียร์ในยูเครน วิกฤตเศรษฐกิจ, วิกฤตค่าครองชีพ, วิกฤตพลังงาน, วิกฤตอาหาร, วิกฤตปุ๋ย, วิกฤตผู้อพยพ และเกี่ยวเนื่องไปถึงวิกฤตด้านมนุษยธรรม

ประเด็นที่ชวนพิจารณาคือ การขยายพื้นที่สงครามของรัสเซียเข้าสู่พื้นที่ประเทศสมาชิกนาโต อาจจะนำไปสู่วิกฤตสงครามกลายเป็น “สงครามยุโรป” ได้ และถ้านาโตต้องเข้าสู่สงคราม ด้วยมาตรา 5 ของสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ คำถามคือประเทศใดจะเข้าร่วมสงครามและเป็นประเทศคู่สงคราม? ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐอเมริกา รัสเซีย เบลารุส จีน อิหร่าน เกาหลีเหนือ จะเข้าร่วมด้วยหรือไม่

จากสถานการณ์วิกฤตสงครามที่เราเห็นในปัจจุบันที่ยุโรป ทำให้เชื่อว่าจะมีสงครามเกิดขึ้นแน่นอน

อ.สุรชาติขยายภาพว่า ตอนนี้สัญญาณสงครามที่ชัดขึ้น อย่างยุโรปเอง ปัจจุบันก็มีการสั่งเตรียมกระสุนแล้วเพราะเชื่อว่าสงครามมาแน่ และการที่ยุโรปหลายประเทศเพิ่มงบประมาณทางทหาร มีการจัดเตรียมความพร้อมแล้ว ในขณะเดียวกันผู้นำทหารอังกฤษก็เริ่มประกาศให้ประชาชนอังกฤษต้องเตรียมที่จะฝึกทหาร

ในส่วนพื้นที่ภูมิภาคเอเชีย ต้องจับตาวิกฤตช่องแคบไต้หวัน ถ้าสงครามในช่องแคบไต้หวันเกิด ประเมินว่าจะเป็นสงครามมหาเอเชียบูรพาในศตวรรษที่ 21 และสงครามจะขยายพื้นที่

คำถามสำคัญคือถ้าเกิดการโจมตีไต้หวัน ประเทศใดจะเข้าร่วมบ้าง?

เชื่อว่าเกาหลีเหนือจะเข้าร่วมในสงครามนี้ และฐานทัพสหรัฐอเมริกาในเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น จะถูกโจมตีทันที ทำให้เกาหลีใต้ ญี่ปุ่นจะเข้าสู่สภาวะสงครามโดยอัตโนมัติ

ทั้งหมดนี้จะเห็นว่าโลกกำลังย้อนกลับสู่สถานะที่ “รัฐมหาอำนาจ” ในพื้นที่ความขัดแย้งถูกบีบให้เล่นอยู่บนกระดานสงครามอย่างที่ไม่มีทางเลือก หรือสงครามจะถอยกลับไปสู่ ค.ศ.1950 บนพื้นที่คาบสมุทรเกาหลี ซึ่งในความเป็นจริง ถ้าเกาหลีใต้ถูกโจมตีเมื่อไหร่สงครามจะไม่หยุดอยู่แค่ในเกาหลีใต้แน่ๆ และพื้นที่ตรงนี้ยังมีความเปราะบาง

ถ้าขยับเข้ามาใกล้อีกจะเห็นว่า ปัญหาทะเลจีนใต้ยังคงมีความเปราะบางเช่นกัน โดยในระยะไม่กี่ปีกองเรือรบยุโรปเริ่มเข้าสู่ทะเลจีนใต้ เริ่มเห็นการปะทะของเรือระหว่างฟิลิปปินส์กับจีน เป็นต้น

ดังนั้นโจทย์ใหญ่ที่รออยู่ในอนาคต เป็นโจทย์ชุดมหายากสำหรับทุกรัฐบาลที่ต้องเผชิญ ซึ่งคนชอบถามว่าสงครามจะยุติเร็วไหม ส่วนตัวไม่เคยเชื่อว่าสงครามจะจบเร็ว ไม่ว่าปัญหาในยูเครน กาซา เมียนมา สงครามจะยาวทั้งหมด และมองไม่เห็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์ การกำหนดอนาคตของพื้นที่ที่มีความขัดแย้งเป็นเรื่องใหญ่ ทั้งในยูเครนและกาซา คำถามคือใครจะเป็นผู้จ่ายสตางค์ฟื้นฟูยูเครน และกาซา

โจทย์นี้จะเป็นปัญหาเดียวกับการสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่ 1 ในปัญหาสนธิสัญญาแวร์ซาย พูดง่ายๆ คือต้องมีการบังคับจ่าย

2024 super election year

ในปีนี้ อ.สุรชาตินิยามว่าเป็น super election year

เนื่องจากประเทศมหาอำนาจทั่วโลกจะมีการเลือกตั้ง ไม่ว่าจะเป็นการเลือกตั้งไต้หวันที่ผ่านมา ในรัสเซีย ยูเครน อินเดีย หากการเลือกตั้งสหภาพยุโรป ฝ่ายเดิมชนะก็จะยังสามารถป้องกันกองทัพรัสเซียไว้ได้

การเลือกตั้งในออสเตรียถ้าปีกขวาจัดในออสเตรียชนะ จะมีผลต่อการเมืองในประเทศเยอรมนี ฝรั่งเศส เบลเยียม อังกฤษ

ดังนั้น ถ้าการเมืองยุโรปกระแสขวาจัดกลับมาพลิกชนะ จะเป็นสัญญาณสำคัญเหมือนในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2

และที่สำคัญที่สุดคือการเลือกตั้งในสหรัฐอเมริกา ที่มองว่านี่ไม่ใช่เพียงการเลือกตั้งในสหรัฐอเมริกาเท่านั้น แต่ถือว่าเป็น “การเลือกตั้งโลก”

หากโดนัล ทรัมป์ กลับมาชนะ ทั้งโลกจะผันผวน

เพราะฉะนั้นต้องติดตามทิศทางผลการเลือกตั้งทั้งโลก จะเป็นไปในทิศทางไหน ฝ่ายซ้ายหรือหรือฝ่ายขวาจะเป็นผู้ชนะเลือกตั้ง

และทั้งหมดจะส่งผลต่อวิกฤตสงครามที่เกิดขึ้นในปัจจุบันและการเมืองยุโรปอย่างไร

โจทย์สำคัญรัฐบาลเศรษฐา

หลังรัฐประหาร 2557 นโยบายต่างประเทศ ยุค คสช. ภายใต้ลุงตู่ ปู่ดอน และป้าพร (พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา, ดอน ปรมัตถ์วินัย อดีต รมว.ต่างประเทศ และพรพิมล กาญจนลักษณ์ อดีตที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ) นโยบายการต่างประเทศเราถูกผลพวงเงื่อนไขจากการรัฐประหารปี 2557 ทำให้ไทยไม่มีอำนาจการต่อรองในเวทีโลก

นี่คือโจทย์ใหญ่ที่สุด 9 ปีที่ผ่านมา

การต่างประเทศไทยมีนโยบายที่มุ่งตะวันออก ภาพที่ปรากฏออกมาให้เห็นตลอดคือเสมือนว่าเราทิ้งตะวันตก

และความเปลี่ยนแปลงใหญ่ที่สุด คือเราเห็นกลุ่มปีกขวาหรือปีกอนุรักษนิยมไทยไปยืนด่า-เรียกร้องหน้าสถานทูตอเมริกัน มันส่งสัญญาณถึงการสะวิงไม่ต่างกับปีกขวาในยุโรป

ดังนั้น แปลว่าโจทย์ที่เราต้องเริ่มคิดก็คือถ้าทิศทางในบ้านเมืองเปลี่ยนทิศทาง

การเมืองโลกเองก็เปลี่ยน

การไปยืนเต็มที่กับข้างใดข้างหนึ่งคิดว่าจะเป็นปัญหาใหญ่

9 ปีที่ผ่านมาประเทศไทยไม่ชวนพิศชวนมอง เปรียบเสมือนนางแบบ (modeler) ที่ไม่กล้าเดินบน catwalk ไม่กล้าพาตัวเราเองออกสู่แสงสปอตไลต์ ทำให้ขายภาพลักษณ์ของประเทศไม่ได้ เพราะฉะนั้นโจทย์เรื่อง soft power ก็จะไม่เกิด เพราะ soft power เป็นเรื่องการเมืองระหว่างประเทศ

“soft power” จะเกิดต่อเมื่อประเทศเรามีศักดิ์ศรีในเวทีระหว่างประเทศ เกิดบนความมีเสน่ห์ของประเทศ ต้องเริ่มพาประเทศไทยกลับสู่เวทีโลก

และการที่สหรัฐกับจีนนัดเจอกันที่ไทย นี่คือ soft power ที่ไม่ต้องลงทุน

ทั้งหมดนี้อาจารย์สุรชาติสรุปว่า ผมคิดว่าภาพใหญ่ถ้าตอบเชิงมหภาค ผมคิดว่ามีอย่างเดียวคือประเทศไทยต้องกลับสู่จอเรดาร์ของโลก

ประเทศไทยต้องกลับมาเดินให้สปอตไลต์จับเรา เมื่อเดินแล้วต้องชวนพิศชวนมอง เราต้องเริ่มคิดกันจริงๆ ว่าการจะสร้างสถานะของเราในเวทีโลกมีโจทย์หลายอย่างที่เป็นความท้าทาย

ผมอยากเห็นไทยเป็นพระเอกหลังจากรัฐประหารในเมียนมา ผมว่าเรากลายเป็นผู้ร้ายและเด็กเกเรในอาเซียน ถ้าเราปรับตัว ไม่แอบไปคุยกับผู้นำเมียนมาหรือแอบไปเชิญผู้นำมา เช่น การออกคำแถลงกระทรวงการต่างประเทศไทยในเรื่องของปัญหาเมียนมาไม่ปรากฏคำว่า รัฐบาลพลัดถิ่นของฝ่ายประชาธิปไตย และไม่พูดถึงกองกำลังติดอาวุธของฝ่ายประชาธิปไตยเลย เป็นอย่างนี้ในเวทีโลกเขาตีความทันที ว่าตกลงรัฐบาลเศรษฐายังไม่เลิกที่จะหนุนทหารพม่าใช่หรือไม่?

นี่คือตัวอย่าง ที่มองว่าในเวทีโลกเนี่ยอย่างที่ผมบอกการเมืองโลก เขาตีความจากพฤติกรรมหรือการแสดงออกแม้กระทั่งในเชิงภาษาพอแถลงการณ์รัฐบาลไทยผ่านกระทรวงการต่างประเทศไม่พูดถึง

ประเทศไทยจบเลย

นอกจากนี้ ศ.กิตติคุณ ดร.สุรชาติระบุว่า “ความสัมพันธ์ไทย-จีนต้องปรับ และต้องเลิกชุดความคิด ไทย-จีนพี่น้องกัน และจีนวันนี้มีปัญหาเรื่องความสัมพันธ์กับมหาอำนาจใหญ่ บนกระดานหมากรุกโลก ที่สำคัญกรอบคิดที่เรามองลาวก็ต้องเปลี่ยนคือไม่ใช่พี่น้อง แต่คือญาติของไทย”

ชมคลิป

สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj

— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022