การเมืองวัฒนธรรม | เกษียร เตชะพีระ
‘คู่มือเผด็จการฉบับกวนโอ๊ย’ (1)
มิกาล เฮม (1973-ปัจจุบัน) เป็นนักหนังสือพิมพ์และนักวิจารณ์การเมืองชาวนอร์เวย์ สังกัดหนังสือพิมพ์ นิตยสารและสื่ออิเล็กทรอนิกส์หลายแห่ง
เขาขึ้นชื่อโดดเด่นในฐานะผู้เชี่ยวชาญการวิพากษ์ระบอบเผด็จการหลายประเทศทั่วโลก ค่าที่เขามีประสบการณ์โดยตรงภายใต้เผด็จการโรเบิร์ต มูกาเบ แห่งซิมบับเวสมัยเด็กเมื่อพ่อแม่ของเขาซึ่งเป็นครูทั้งคู่รับงานสอนที่นั่นสองปีและพาเขาไปอยู่ด้วยตั้งแต่อายุ 12-14 ขวบ
ภาพจำของเด็กชายเฮมที่ซิมบับเวก็คือ ไหงถึงได้มีภาพ ฯพณฯ ประธานาธิบดีมูกาเบติดหราอยู่ทุกออฟฟิศหว่า? ไม่เห็นเหมือนนอร์เวย์เลย! (https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/people/mikal-hverven-hem)
ต่อมาเมื่อเติบใหญ่ขึ้น เฮมเรียนจบมหาวิทยาลัยแล้วหันไปทำงานหนังสือพิมพ์ เขาสนุกกับการท่องตระเวนไปนานาประเทศโดยเฉพาะที่ปกครองในระบอบเผด็จการอำนาจนิยม
และประเทศหนึ่งที่เตะตาตรึงใจเขามากได้แก่ เติร์กเมนิสถาน อดีตรัฐแห่งหนึ่งของสหภาพโซเวียตในเอเชียกลาง สมัยอยู่ใต้การปกครองของ ซาปาร์มูรัต นิยาซอฟ จอมเผด็จการเบ็ดเสร็จผู้กุมอำนาจรัฐเด็ดขาดนับแต่แยกประเทศจากโซเวียตเป็นต้นมา จนเจ้าตัวสิ้นชีวิตคาตำแหน่ง (1990-2006) ด้วยสมญานาม “Turkmenbashi” หรือ “บิดาของชาวเติร์ก”
ส่วนภาพจำพิสดารชวนตาเหลือกหลอนใจของเฮมที่นั่นได้แก่รูปปั้นชุบทองสูง 12 เมตรของ ฯพณฯ บิดา ตั้งตระหง่านบนแท่นโค้งสูง 75 เมตรซึ่งประดิษฐานไว้โดดเด่นกลางเมืองหลวงอาชกาบัตนับแต่ปี 1998 เป็นต้นมา มิหนำซ้ำท่านประธานาธิบดียังสั่งออกแบบให้รูปปั้นหมุนตัวหันหน้าตามพระอาทิตย์ได้ทั้งวันด้วย! (https://www.rferl.org/a/meet_the_new_statue_same_as_the_old_statue/24379530.html)
มิกาล เฮม กับปกหนังสือคู่มือเผด็จการฉบับกวนโอ๊ยของเขา
ความพิลึกเพี้ยนนั้นเป็นแรงบันดาลใจให้เฮมเปิดคอลัมน์ประจำขำขันล้อเลียนเผด็จการในนิตยสารที่เขาทำงานอยู่ จากคอลัมน์ก็กลายเป็นบล็อกอินเตอร์เน็ตและหนังสือเล่มในที่สุด
คู่มือเผด็จการฉบับกวนโอ๊ย (How to Be a Dictaor : An Irreverent Guide, 2012) ของเขาสรุปคำสอน 10 ประการไว้ให้แก่เผด็จการทั้งหลายในสารบัญดังนี้ : (ดูในล้อมกรอบ)
จากบทเรียน 10 ประการที่สรุปรวบยอดจากแบบแผนพฤติกรรมของจอมเผด็จการในอดีต เมื่อเฮมลองประยุกต์กับกรณีชั้นหลังดู ก็พบว่าสอดรับพฤติการณ์ที่เป็นจริงของจอมเผด็จการหน้าใหม่พอควร
ดังที่เขาให้สัมภาษณ์ RevDem (The Review of Democracy) podcast เมื่อ 19 กันยายน 2024 (https://revdem.ceu.edu/2024/11/12/mikal-hem/?fbclid=IwY2xjawHGH2pleHRuA2FlbQIxMQABHSzp1-GRl4E3rFk5LLek98rS-WzyscbMI5f8hBk_zf311VQgpuMxQlldgQ_aem_2j2d6F7WKdDBdUMTKHSA_Q) เริ่มจาก :
ภาพถ่ายทางการของประธานาธิบดีมูกาเบ & รูปปั้นประธานาธิบดีนิยาซอฟ
วลาดิมีร์ ปูติน แห่งรัสเซีย
หะแรกทีเดียว ปูตินออกตัวเหมือนหนึ่งนักการเมืองเลือกตั้งประชาธิปไตย
แต่แล้วเขาก็เริ่มหันมาบิดเบือนฉวยใช้ระบบการเมืองให้เป็นประโยชน์แก่ตน โดยเข้ากำกับควบคุมสื่อมวลชน
ปูตินไม่ถึงกับปลูกปั้นลัทธิบุคลาทิษฐานพิลึกเพี้ยนอย่างนิยาซอฟแห่งเติร์กเมนิสถาน
แต่ก็สร้างภาพลักษณ์ของตัวในสื่อมวลชนรัสเซียให้ดูแข็งแกร่งบึกบึนชอบผจญภัยแบบบุรุษอาชาไนย
โดยเปลือยอกถ่ายรูปขี่ม้าในป่าเมื่อปี 2009 ทั้งที่เอาเข้าจริงเขาเป็นชาวเมืองที่เติบโตมาในกรุงเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กต่างหาก
สี จิ้นผิง แห่งจีน
เฮมชี้ว่า สี จิ้นผิง มีลักษณะเป็นจอมเผด็จการส่วนบุคคลยิ่งกว่าผู้นำจีนคนใดนับแต่เหมาเจ๋อตง (ผู้นำจีนช่วง 1949-1976) เป็นต้นมา ทว่า ที่สำคัญคือสีสรุปบทเรียนจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียตเพื่อประกันไม่ให้ประเทศจีนและระบอบรัฐ-พรรคคอมมิวนิสต์จีนต้องประสบชะตากรรมเดียวกัน
บทเรียนสำคัญที่สีเก็บรับได้แก่ การคุมคน คุมสื่อ และคุมอินเตอร์เน็ต กำกับยึดกุมวาทกรรมในชาติว่าอะไรพูดได้/พูดไม่ได้ ด้วยวิธีการอันประณีตพิสดารกว่าระบอบเผด็จการอื่นๆ (ดูตัวอย่างใน อาร์ม ตั้งนิรันดร, “เคล็ดวิชารักษาอำนาจของรัฐบาลเผด็จการ”, The101.World, 2017, https://www.the101.world/chinese-government-secret/)
ที่เห็นเด่นชัดและมีนัยกว้างไกลคือการที่จอมเผด็จการในระบอบอำนาจนิยมประเทศต่างๆ เรียนรู้จากกันและกัน และร่วมมือประสานกันด้านเทคนิควิธีกโลบายยุทธศาสตร์ยุทธวิธีครองอำนาจมากขึ้นในทางสากล
ดังที่ Anne Applebaum นักหนังสือพิมพ์และนักประวัติศาสตร์หัวอนุรักษ์-เสรีนิยมชาวอเมริกันเขียนไว้ในหนังสือเล่มล่าสุดของเธอเรื่อง Autocracy Inc. The Dictators Who Want to Run the World, 2024. ว่าบรรดาจอมเผด็จการในโลกได้แลกเปลี่ยนเทคโนโลยีสำหรับการติดตามสอดส่องและกดขี่ฝ่ายค้านกับพลเมืองกัน ช่วยปิดบังซ่อนเร้นสมบัติเงินทองให้แก่กัน หนุนช่วยหาช่องโหว่ลู่ทางเพื่อหลีกเลี่ยงการแซงก์ชั่นด้านการค้าและการลงทุนจากโลกตะวันตกให้แก่กัน เป็นต้น
ดังกรณีอื้อฉาวที่อาจารย์และนักเคลื่อนไหวการเมืองชาวไทยราว 30 คนถูกสปายแวร์พกาซัสของบริษัทในอิสราเอลแอบใส่ไว้สอดแนมการสื่อสารในโทรศัพท์มือถือไอโฟนของตัวเป็นต้น (“ปรสิตติดโทรศัพท์ : รายงานข้อค้น พบการใช้เพกาซัสสปายแวร์ในประเทศไทย”, iLaw, 2022, https://www.ilaw.or.th/articles/35056)
(อ่านต่อสัปดาห์หน้า)
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
