ทะลุกรอบ | ป๋วย อุ่นใจ
เซรุ่มครอบจักรวาล
จากเลือดของชายที่ไม่กลัวตาย
จากพิษงู
บางคนสะสมแสตมป์ บางคนสะสมฟิกเกอร์
ทิม ฟรีด (Tim Friede) ช่างซ่อมรถบรรทุกในรัฐวิสคอนซิน สะสมงู… และไม่ใช่งูธรรมดา แต่เป็นงูพิษ จากงูไม่มีพิษในบ้านเกิดในวิสคอนซิน สู่แมมบาดำ งูจงอาง งูไทปัน ที่แค่ชื่อก็ทำให้หลายคนสยดสยอง
การสะสมงูสำหรับคนอื่นอาจเป็นงานอดิเรก แต่สำหรับทิม มันคือการเดินทางไปสู่ขอบเขตของชีวิตที่ยังไม่ถูกสำรวจ
ทิมเริ่มชีวิตที่โลดโผนของเขาตั้งแต่สมัยตอน ม.ปลาย ในเวลาว่าง เขาชอบท่องเที่ยวไปทั่วในแถบชายขอบทุรกันดารของวิสคอนซินเพื่อเก็บสะสมงู งูบางตัวไม่มีพิษ งูบางตัวมีพิษอ่อน บางตัวมีพิษที่สามารถทำให้หัวใจหยุดเต้นได้ในเวลาไม่กี่นาที และทิมก็รู้ว่าถ้าเขายังรักงานอดิเรกนี้อยู่ ความตายก็อาจแค่เสี้ยววินาที
เขาตัดสินใจเทรนตัวเองให้ต้านพิษ เหมือนนักบวชในศาสนาแปลกประหลาดที่เชื่อว่า ถ้าร่างกายจำพิษได้ มันจะไม่ตายเพราะพิษนั้น
เขาหยิบเข็ม ฉีดพิษงูเข้าไปในร่างกายของตัวเอง
ทิม ฟรีด (Credit : Centrivax)
ไม่มีตำรา ไม่มีองค์ความรู้ เขาทดลองด้วยตัวเขาเอง เจือจางพิษ ฉีดเข้าตัว บันทึกอาการ จดเวลา เก็บภาพ แปะลง YouTube อย่างมีระเบียบแบบแผนตามแบบนักวิจัยไร้สังกัด มีคนหัวเราะ มีคนด่า มีคนหาว่าเขาบ้า แต่นั่นไม่ใช่เรื่องสำคัญ
“ผมอยากให้เลือดของผมต้านพิษได้” เขาว่า แม้จะฟังดูบ้า แต่ก็บ้าแบบมีเป้าหมาย
เขาฉีดพิษเข้าตัวเองมากกว่าแปดร้อยครั้งในรอบเกือบยี่สิบปี และถูกงูกัดมาแล้วนับร้อยแผล เหมือนนักซ้อมมวยที่ยอมให้ร่างพัง เพื่อหวังจะพังน้อยลงในวันแข่งจริง
ทิมไม่ได้หวังคำชม เขาหวังแค่ว่า ถ้าเขารอด แล้วคนอื่นรอดตามได้ มันก็คุ้ม แม้ว่าใครหลายคนอาจจะบอกว่าเขา “บ้า” แต่เขากลับมองตัวเองว่าเขาคือ “ผู้ชายธรรมดาคนหนึ่งที่อยากช่วยคนจากพิษงู”
หนึ่งในคลิปของทิม ที่ถ่ายตอนที่เขารอดตายจากการถูกงูแบล็กแมมบากัด (Surviving a Black Mamba Snake Bike-Venom man) มียอดวิวเกินสิบห้าล้านวิวใน YouTube มันไม่ได้ทำให้เขารวยขึ้น หรือกลายเป็นดารา
แต่มันไปสะดุดตา จาค็อบ แกลนวิลล์ (Jacob Glanville) นักภูมิคุ้มกันวิทยาที่กำลังมองหาปาฏิหาริย์ในร่างของข้อมูล
สูตรทางเคมีของยา วาเรสพลาดิบ (Wikipedia)
จาค็อบเติบโตในชนบทของกัวเตมาลา เขาเข้าใจดีว่าในหลายประเทศทั่วโลก งูพิษยังเป็นฝันร้ายที่มาพร้อมกับความจน และที่จริงแล้ว พิษงูนั้นรักษาได้ การขาดแคลนเซรุ่มต่างหากที่เป็นต้นเหตุทำให้คนตาย และในบางที ปัญหาก็อาจจะไม่ได้อยู่ที่การขาดเซรุ่ม แต่อยู่ที่เซรุ่มที่มี มันไม่ใช่สำหรับงูชนิดที่กัด
อย่างในประเทศอย่างศรีลังกามีงูจำนวนมาก แต่ไม่มีโรงงานผลิตเซรุ่มของตัวเอง พวกเขาต้องนำเข้าเซรุ่มจากอินเดีย แต่งูที่กัดคนศรีลังกาบ่อยที่สุดกลับเป็นงูพิษจมูกโหนก (Hypnale hypnale) ซึ่งไม่ใช่งูพิษที่เป็นปัญหาใหญ่ในอินเดีย
ผลก็คือ เซรุ่มใช้ไม่ได้ บางทีต้องใช้เซรุ่มมากขึ้น และบางครั้ง ผู้ป่วยกลับแพ้เซรุ่มจากม้า เสียชีวิตก่อนพิษงูจะทำอะไรเสียด้วยซ้ำ ปัญหานี้คือหลุมดำทางสาธารณสุขที่ถูกมองข้ามมาเนิ่นนาน
จาค็อบไม่อยากให้มันเป็นแบบนั้น เขาตั้งบริษัทเทคโนโลยีเล็กๆ ในแคลิฟอร์เนียชื่อว่าเซนติแวกซ์ (Centivax) และเป้าหมายหนึ่งที่ทะเยอทะยานที่สุดของเซนติแวกซ์ก็คือสร้างเซรุ่มครอบจักรวาลที่สามารถต้านพิษงูได้โดยไม่สนสายพันธุ์
จาค็อบต้องการแอนติบอดี้ที่ไม่ใช่ของม้า แต่เป็นของมนุษย์ เป็นมนุษย์ที่รอดจากพิษนับร้อย มนุษย์อย่างทิม และในวินาทีที่เขาได้ดูคลิปของทิมในปี 2017 เขาก็รู้ได้ทันทีว่าเลือดของทิมนี่แหละคือคำตอบ
สำหรับเขา ทิม ฟรีด คือเพชรในตม
โปรตีนพิษสามนิ้ว (Three-finger toxin) (Wikipedia)
เขารีบติดต่อทิมในทันที และไม่ช้าไม่นาน เลือดสี่สิบมิลลิลิตรจากร่างกายของทิม ถูกส่งตรงถึงห้องแล็บของจาค็อบ จากเลือดของทิม จาค็อบและทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย (Columbia University) ใช้เวลาแปดปีในการสกัดแอนติบอดี้ของทิมออกมาทดสอบ จนพบตัวเด็ดสองตัวที่เป็นเหมือนรุกฆาตในเกมแห่งชีวิต
แอนติบอดี้ LNX-D09 และ SNX-B03 คือแอนติบอดี้ที่สามารถจับกับโปรตีนพิษ “สามนิ้ว” (Three-finger toxins) ในพิษงูตระกูลงูพิษเขี้ยวหน้า (Elapidae) ทั้งงูเห่า งูจงอาง งูสามเหลี่ยม งูทะเล และงูญาติๆ ที่เคยเป็นฝันร้ายของหมอชนบทได้แบบไม่มีพลาด ชะงัด เอาอยู่
แต่พิษงูไม่ได้มีแค่โปรตีนพิษสามนิ้ว การจะต้านพิษงูได้จริง ยังต้องจัดการกับอีกหนึ่งตัวแสบ นั่นคือเอนไซม์ฟอสโฟไลเปส A2 หรือ PLA? ที่ทำลายกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อของคนที่ถูกพิษ
และเพื่อปิดเกมนี้อย่างสวยงาม จาค็อบเลือกยา “วาเรสพลาดิบ (Varespladib)” อดีตยารักษาโรคหลอดเลือดตีบและหัวใจอักเสบดาวรุ่งในยุค 2000s จากอีไล ลิลลี่ (Eli Lilly) และชิโอโนกิ (Shionogi) ที่ร่วงไม่เป็นท่าตอนระหว่างทดลองเฟสสามในชั้นคลินิก จนถูกเก็บเข้ากรุไม่มีใครสนใจไปแล้วเกือบยี่สิบปี
จนกระทั่งปี 2016 แมตธิว เลวิน (Matthew Levin) จากสถาบันวิทยาศาสตร์แคลิฟอร์เนีย (California Academy of Sciences) ก็เล็งเห็นศักยภาพของวาเรสพลาดิบในการต้าน PLA? ในพิษงู และไปขุดมันออกมาจากกรุ เอามาทดลองต้านพิษงูในหนูทดลอง
ผลปรากฏว่าหนูที่ได้รับยาก่อนฉีดพิษงูรอดตายปาฏิหาริย์
วาเรสพลาดิบเลยได้สถานะใหม่ จากยาที่ล้มเหลวในวงการโรคหัวใจ กลับมาเกิดใหม่ในฐานะปราการในการต้านพิษงู
งูเห่าอียิปต์ (Wikipedia)
และเพื่อสร้างสูตรต้านพิษงูแบบครอบจักรวาล จาคอปผสมแอนติบอดี้จากทิม (ทั้ง LNX-D09 และ SNX-B03) กับยาวาเรสพลาดิบ ทำเป็นค็อกเทลเซรุ่มแห่งอนาคตที่ต้านได้ทั้งโปรตีนพิษสามนิ้ว และเอนไซม์ PLA? พวกเขาทดลองฉีดยานี้เข้าไปในหนู ก่อนที่จะฉีดตามด้วยพิษงูในกลุ่มที่ร้ายแรงที่สุดที่องค์การอนามัยโลก (World Health Organization, WHO) จัดอันดับไว้ 19 ชนิด
ผลที่ได้ออกมาน่าตื่นเต้นมาก เพราะหนูทดลองที่ได้รับค็อกเทลเซรุ่มรอดตายแบบสบายๆ จากพิษงูร้าย 13 ชนิด และสำหรับพิษงูอีก 6 ชนิด แม้จะมีตายบ้าง ก็ยังมีบางตัวรอด
มันอาจจะไม่ใช่ชัยชนะถล่มทลาย แต่นี่คือการเริ่มต้นที่น่าอัศจรรย์
งานวิจัยนี้ถูกตีพิมพ์ในวารสาร Cell เดือนพฤษภาคม 2025 โลกวิทยาศาสตร์สั่นสะเทือน คนในวงการเซรุ่มหันมามอง คนในวงการแพทย์ตั้งคำถาม
และบางประเทศที่ไม่มีโรงงานผลิตเซรุ่ม…เริ่มมีความหวัง
แต่การทดลองแบบนี้อันตรายมาก ทิมกล่าว เขาไม่แนะนำให้ใครทดลองด้วยตัวเองที่บ้าน เพราะกว่าจะผ่านวิกฤตมาเป็นความหวังที่ดูเรืองรอง เบื้องหลัง ทิมเคย “ตายไปแล้ว” หนึ่งครั้งจากงูพิษที่เขาเลี้ยงไว้
งูจงอาง
ในปี 2001 ในขณะที่ทิมกำลังรีดพิษจากงูเห่าอียิปต์อย่างตั้งใจ งูร้ายกลับแรงเยอะ สะบัดตัวจนหลุดจากมือของเขาได้ แล้วแว้งกัดเข้าไปที่นิ้วของเขา 1 แผล เขาคิดว่าไม่น่ามีอะไร เพราะร่างกายเคยโดนฝึกมาแล้วด้วยพิษส่วนหนึ่ง แม้จะเจ็บปวด แต่เขาไม่คิดว่าจะซีเรียส เขายังเดินหน้ารีดพิษต่อจากงูตัวต่อไป แล้วก็พลาดอีก เขาโดนงูเห่าหม้ออีกตัวกัด คราวนี้เข้าที่แขนในเวลาไม่ถึงหนึ่งชั่วโมงต่อมา
สองครั้งในหนึ่งชั่วโมง ทิมทนไม่ไหว หัวใจของเขาหยุดเต้น ชีพจรเริ่มนิ่งเงียบ
โชคดีที่ภรรยาและเพื่อนบ้านของเขามาพบเข้าพอดีจึงสามารถช่วยปฐมพยาบาลและนำเขาส่งไปรักษาได้ทันท่วงที ทิมก็เลยรอดจากความตายมาได้อย่างหวุดหวิด หลังจากนอนโคม่าไปสี่วัน
ขนาดช่วยไว้ทัน ยังโคม่าไปสี่วัน ไม่อยากจะคิดเลยว่าถ้าวันนั้นไม่มีใครมาเห็น เราคงไม่มีเลือดของทิมในวันนี้ บางทีอนาคตของวงการเซรุ่มอาจจะเปลี่ยนไป
อย่างไรก็ตาม ในวันนี้ เลือดของทิมได้กลายเป็นจุดตั้งต้นของการพัฒนาเซรุ่มชนิดใหม่ที่ไม่เลือกสายพันธุ์ ไม่เลือกประเทศ และไม่ต้องพึ่งม้า ไม่ต้องเสี่ยงแพ้
แอนติบอดี้ที่เกิดจากบาดแผลและความดื้อดึงของเขาเมื่อผนวกกับยาที่ถูกลืมกลับมามีชีวิตใหม่ อาจกลายเป็นกุญแจที่เปิดประตูช่วยชีวิตผู้คนได้อีกนับแสน
โลกหมุนด้วยแรงโน้มถ่วงของวิทยาศาสตร์ แต่บางครั้ง มันก็หมุนด้วยหัวใจของใครบางคนที่ไม่ยอมแพ้ให้กับความกลัวง่ายๆ ทิม ฟรีด ไม่ใช่หมอ ไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์ ไม่ใช่นักบุญ เขาคือคนธรรมดาที่ผ่านการซ้อมตายมาหลายครั้ง เพื่อให้คนอื่นมีโอกาสรอด
ทิมไม่เคยคิดว่าตัวเองเป็นฮีโร่
เขาแค่ผู้ชายธรรมดา ที่เดินทางบนเส้นทางไม่ธรรมดา
เส้นทางที่เต็มไปด้วยพิษงู ความเจ็บปวด และเลือด (ที่ไม่ควรเลียนแบบ)
แต่พอเดินไปไกลพอ… มันก็กลายเป็นเส้นทางที่อาจช่วยชีวิตคนอีกนับแสนในอนาคต
ปัจจุบัน ทิมเป็นผู้อำนวยการสาขาวิชาสัตว์เลื้อยคลานและสะเทินน้ำสะเทินบก และผู้เชี่ยวชาญพิเศษของเซนติแวกซ์
และสำหรับทิม “นี่คือสิ่งที่เจ๋งที่สุดแล้วในชีวิต”
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
