หนังไทย ‘ผีใช้ได้ค่ะ’ ตะลุย ‘เมืองคานส์’ เรื่องราวของ ‘ฝุ่นธุลี’ ที่ถูกกวาดทิ้ง

หมายเหตุ

ล่าสุด เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม ภาพยนตร์ไทยเรื่อง “ผีใช้ได้ค่ะ” เพิ่งได้รับรางวัลกรังด์ปรีซ์ (หรือหนังยอดเยี่ยม) จากงาน “Critics’ Week” ที่คานส์ ถือเป็นหนังของผู้กำกับฯ ชาวไทยเรื่องแรกสุดที่ได้รับรางวัลดังกล่าว
โดย “รัชฏ์ภูมิ บุญบัญชาโชค” ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่องนี้ได้ขึ้นกล่าวบนเวทีมอบรางวัลว่า “ขออุทิศหนังเรื่องนี้ให้แก่ผีทุกตนในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็น ‘ผีใช้ได้’ หรือ ‘ผีใช้ไม่ได้’ ก็ตาม ผมหวังว่าหนังเรื่องนี้จะทำให้ผีเหล่านั้นถูกมองเห็น ถูกรับฟังมากขึ้น เพื่อที่จะได้มีคนพูดถึงพวกเขามากกว่าที่เคย”

“ผีใช้ได้ค่ะ” (A Useful Ghost) คือหนังไทยเรื่องแรกในรอบหนึ่งทศวรรษ ที่ได้รับคัดเลือกให้เข้าฉายในเทศกาลภาพยนตร์นานานาชาติเมืองคานส์ ประเทศฝรั่งเศส

แม้จะไม่ได้เข้าแข่งขันในสายการประกวดหลักหรือสายการประกวดรองของทางเทศกาลโดยตรง แต่ภาพยนตร์ไทยเรื่องนี้ก็ถูกเลือกเข้าฉายในกิจกรรม “Critics’ Week” อันเป็นงานคู่ขนานของเทศกาลหนังเมืองคานส์ ซึ่งมุ่งค้นหาผลงานน่าสนใจของผู้กำกับฯ หน้าใหม่จากทั่วทุกมุมโลก ที่เพิ่งมีหนังยาวเรื่องแรกหรือเรื่องที่สองในชีวิตการทำงานของตน

“ผีใช้ได้ค่ะ” คือผลงานการกำกับฯ-เขียนบทโดย “รัชฏ์ภูมิ บุญบัญชาโชค” ซึ่งเคยทำหนังสั้นได้รางวัลมาแล้วหลายเรื่อง อาทิ “มะนีจันเปล่งเสียงไม่ได้ในทวิภูมิทางภาษาของคุณ” “แหม่มแอนนา หัวนม มาคารอง โพนยางคำ และการศึกษาขั้นพื้นฐาน” และ “อนินทรีย์แดง

สื่อต่างชาติรายงานว่า แม้พล็อตชวนหัวของ “ผีใช้ได้ค่ะ” ว่าด้วยวิญญาณที่เข้าไปสิงในเครื่องดูดฝุ่น อาจไม่ได้ฟังดูแปลกใหม่เสียทีเดียว แต่พอหนังอยู่ในมือของผู้กำกับฯ อย่างรัชฏ์ภูมิ เขากลับพาผู้ชมเดินทางไปไกลกว่านั้น ผ่านการวิพากษ์ปัญหาเรื่องมลพิษ, พลวัตทางอำนาจ และวิกฤตค่าครองชีพในกรุงเทพมหานคร

หนังเล่าเรื่องของหญิงสาวที่เสียชีวิตเพราะปัญหาฝุ่นพิษ ซึ่งวิญญาณของเธอได้หวนกลับมาหาสามี ผ่านการสิงสู่อยู่ใน “เครื่องดูดฝุ่น” อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับผีดังกล่าวกลับถูกต่อต้านจากบรรดาสมาชิกในครอบครัวของฝ่ายชาย

ดังนั้น ผีสาวจึงต้องพิสูจน์ให้ทุกคนตระหนักถึงความรักและคุณค่าของเธอ ด้วยการรับภารกิจเข้าไปขจัดชำระล้างวิญญาณ “ผีคนงาน” ที่หลอกหลอนโรงงานอุตสาหกรรมของครอบครัวสามี จนสายพานการผลิตต้องหยุดชะงักลง

หนังเรื่องนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากตำนาน “แม่นาค/นางนากพระโขนง” ซึ่งเคยถูกนำมาดัดแปลงเป็นมหรสพความบันเทิงผ่านสื่อภาพยนตร์และโทรทัศน์หลายครั้งหลายหน

รัชฏ์ภูมิให้สัมภาษณ์กับสื่อต่างประเทศว่า ด้วยความที่ตนเองสนใจประเด็นทางด้านสังคมการเมือง เขาจึงพยายามตีความเรื่องเล่าเกี่ยวกับแม่นาคในมุมมองใหม่ๆ นำมาสู่คำถามว่า ภูตผีทั้งหลายจะดำรงตนอย่างไรในสังคมร่วมสมัย? ผีทั้งหลายต้องทำงานหาเงินเหมือนกับมนุษย์หรือไม่? หรือผีจะมีที่ทางอย่างไรในโลกทุนนิยมยุคปัจจุบัน?

เขายังระบุด้วยว่า แม้อุตสาหกรรมหนังไทยจะโด่งดังในระดับนานาชาติจากหนังแนวผี-สยองขวัญ ขณะเดียวกัน ก็ยังมีหนังแนว “ผีตลก” ซึ่งออกฉายที่ตลาดภายในประเทศ แต่ “ผีใช้ได้ค่ะ” ไม่ได้เดินตามรอยของหนังสองตระกูลนั้นแบบเป๊ะๆ เสียทีเดียว

ถึงกระนั้น ถ้าถามว่าหนังของเขาให้น้ำหนักกับความตลกขบขันหรือความหลอกหลอนสยองขวัญมากกว่ากัน รัชฏ์ภูมิตอบว่าเขาเลือกอย่างแรก เนื่องจากตัวเองเป็นคนรักสนุกมากกว่าจะชอบสร้างความหวาดกลัวให้แก่ผู้อื่น

“ผีใช้ได้ค่ะ” ยังให้ความสำคัญกับมิติเรื่อง “อดีต” อย่างซีเรียสจริงจัง เนื่องจากตัวผู้กำกับฯ เห็นว่า ประวัติศาสตร์ว่าด้วยคนเล็กคนน้อยในสังคมไทยมักถูกหลงลืมไป หรืออาจกล่าวได้ว่า ผู้คนพากันหลบลี้หนีห่างจากภูตผีที่ออกมาหลอกหลอน เช่นเดียวกับที่พวกเขาพยายามลบล้างอดีตที่รบกวนความทรงจำของตนเอง

แต่รัชฏ์ภูมิกลับมีทัศนะตรงกันข้ามว่า พวกเราควรสนทนาหรือครุ่นคิดเกี่ยวกับอดีตและประวัติศาสตร์ชายขอบต่างๆ ให้มากขึ้น เพราะประวัติศาสตร์เหล่านั้นอาจสามารถย้อนกลับมาหลอนหลอกพวกเราได้อีกครั้ง ด้วยความอาฆาตมาดร้ายยิ่งกว่าเก่า

นอกจากนี้ ในฐานะมนุษย์ พวกเราอาจจะเป็นหนี้ติดค้าง “ผีแห่งอดีต” บางตนอยู่ เราจึงควรรับฟังผีเหล่านั้นและพูดคุยแลกเปลี่ยนกับพวกเขา

ท้ายสุด ต่อคำถามที่ว่าทำไมผีในหนังถึงปรากฏกายผ่านรูปลักษณ์ของ “เครื่องดูดฝุ่น” รัชฏ์ภูมิได้อธิบายประเด็นนี้โดยเชื่อมโยงกับบริบทอันมีความ “เวรี่ไทย” เป็นอย่างยิ่ง ดังที่เขาให้สัมภาษณ์กับ “เดอะ ฮอลลีวูด รีพอร์ตเตอร์” ว่า

“มลพิษเรื่องฝุ่นคือสิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ ในประเทศไทย ผู้คนต่างพากันพูดถึงปัญหานี้มาร่วมๆ สิบปีแล้ว แต่ ‘ฝุ่น’ ยังเป็นคำสแลงที่มีนัยยะความหมายอีกแบบหนึ่งด้วย

“นั่นคือเวลาคุณเรียกใครว่าเป็นแค่ฝุ่น หมายความว่าพวกเขากำลังถูกมองเป็นคนที่ไร้คุณค่าไร้ความสำคัญ พวกเขาสามารถถูกกวาดทิ้งไปได้โดยผู้มีอำนาจ

“ในแง่นี้ ‘ฝุ่น’ จึงหมายถึงมนุษย์ผู้ไร้อำนาจจะกำหนดชะตาชีวิตของตัวเอง” •

ข้อมูลจาก

https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-hidden-gem-2025-a-useful-ghost-vacuum-cleaner-1236213152/

https://variety.com/2025/film/news/thailand-useful-ghost-haunted-vacuum-cleaner-cannes-1236399405/

ภาพประกอบจาก https://www.facebook.com/185films

| คนมองหนัง

สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj

— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022