โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
จับชีพจรภูมิรัฐศาสตร์
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในช่วงแรกบางประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้อนรับอย่างอบอุ่นต่อการกลับสู่ทำเนียบขาวอีกครั้งของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์
นี่สามารถเป็นรากฐานการประเมินนโยบายต่างๆ ของทรัมป์ ตราบเท่าที่ทรัมป์ต้องไม่ทำร้ายภูมิภาครุนแรง
จริงหรือเปล่า ควรจับชีพจรภูมิรัฐศาสตร์
สถานะเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ล่าสุด
ตามรายงาน The State of South East Asia 2025, ISEAS, Singapore1 คนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เห็นถึงผลกระทบอันกว้างขวางของทีมบริหารชุดใหม่ของทรัมป์ วัดโดยความพึงพอใจของพวกเขา ทรัมป์นำสหรัฐอยู่เหนือกว่าจีน และประเมินค่าประเทศของพวกเขาในความสัมพันธ์กับสหรัฐ
ไม่ยากเลยที่จะเดาว่า อะไรที่ประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้องการ พวกเขาต้องการรักษาดุลอำนาจระหว่างมหาอำนาจ เพื่อให้ภูมิภาคไม่กลับไปสู่เขตอิทธพลอย่างในอดีต และเพื่อสามารถผลักดันต่อไปในโครงการสันติภาพของพวกเขา ในการผลักดันการพัฒนาเศรษฐกิจ
แต่สงครามการค้าระหว่างสหรัฐและจีน ที่เริ่มในทรัมป์สมัยแรก ตอนนี้รุนแรงขึ้น แล้วล้นเกินสะท้อนกลับมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
อีกทั้งความวุ่นวายทางภูมิรัฐศาสตร์ เหตุจาก 2 มหาอำนาจทำในยุโรปและตะวันออกกลาง กำลังทำให้ความปรารถนาของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คือดุลอำนาจประสบความสำเร็จเกิดขึ้นได้ยากมาก
และการปะทุง่ายๆ และการคาดการณ์ไม่ได้ของทรัมป์ 2.0 ยังเพิ่มความไม่แน่นอน และลบล้างออกในสิ่งที่ภูมิภาคทำมาก่อนอีกด้วย
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้เห็นการถอนความช่วยเหลือทางทหารของสหรัฐในยูเครน ข้อเสนอการเนรเทศชาวปาเลสไตน์ การยุติบทบาทของ US Agency for International Development-USAID และการถอนตัวของสหรัฐออกจากสถาบันระหว่างประเทศสำคัญ ได้แก่ องค์การการค้าโลก ข้อตกลง Paris Agreement การสั่งปิดกระทรวงศึกษาธิการ สหรัฐ
แต่หลายๆ อย่างนี้ไม่ก่อกวนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยังมีความหวังต่อทิศทางนโยบายทั่วไปของสหรัฐจะไม่ทำร้ายเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มากเกินไป หรือบางทีด้วยความรู้สึกความเกลียดชังอย่างมากว่า ภูมิภาคกำลังมองอะไรที่ทรัมป์กำลังทำ ตั้งแต่พวกเขาห่างออกจากภูมิภาค
โดยมีความเชื่ออย่างผิดๆ ว่า การไม่ทำร้ายจะไม่เกิดขึ้นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การสำรวจความคิดเห็นสำคัญ
ของชนชั้นนำเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
มีความตรงกันข้ามกับปี 2024 50.5% ของชนชั้นนำในภูมิภาคแสดงความชื่นชอบจีนเหนือกว่าชอบสหรัฐ
ปี 2025 52.3% ถ้าให้พวกเขาตัดสินใจ พวกเขาจะเลือกเป็นพันธมิตรกับสหรัฐเหนือจีน
47.7% ถ้ามาดูที่ผู้ตอบคำถามของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยัง โอบกอดสหรัฐด้วยความเชื่อมั่น
44.9% ว่าสหรัฐยังคงเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์และยังเป็นผู้ให้ความมั่นคงภูมิภาค เพิ่มจาก 34.4% ในปี 2024
สปป.ลาว ฟิลิปปินส์และเวียดนาม
คือประเทศที่มีความมั่นใจและความหวังมากที่สุด
เกี่ยวกับการปรากฏตัวทางยุทธศาสตร์ของสหรัฐในภูมิภาค สำหรับ สปป.ลาว ความผูกพันสหรัฐมีอยู่ต่ำไม่เป็นประเด็น แต่ยังเป็นประโยชน์เพื่อสร้างดุลกับการครอบงำอย่างท่วมท้นทางเศรษฐกิจและทางการเมือง
สิ่งนี้แย้งกับแนวความคิดดั้งเดิม เมื่อถามอนาคตของความสัมพันธ์สองฝ่ายระหว่างสหรัฐและจีนในอีก 4 ปีข้างหน้า 46.0% คาดหวังความสัมพันธ์ทวิภาคีจะมีการปรับปรุงขึ้น ในช่วงทรัมป์ 2.0
เวียดนาม คือประเทศที่มองโลกในแง่ร้ายที่สุด ด้วย 73.6% ของผู้ตอบคำถาม ตอบว่าความสัมพันธ์จะปรับปรุงในช่วงทรัมป์
มีเพียง 4 ประเทศ คือ อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และไทย ที่คิดอย่างรอบครอบในการมองความสัมพันธ์ทวิภาคี จะยังคงเหมือนเดิมภายใต้ยุคทรัมป์ 2.0
ความมั่นใจและมีความหวัง
ต่ออนาคตความสัมพันธ์กับสหรัฐ
ลักษณะเฉพาะ 38.7% ของผู้ตอบคำถามที่มั่นใจในความผูกพันที่เพิ่มขึ้นของสหรัฐต่อเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเด็นความทนทานหรือยากของจีนในการรักษาดุลอำนาจในภูมิภาค
ตามมาอย่างใกล้ชิดคือ 31.7% คนตอบคำถามเชื่อว่าทีมบริหารของทรัมป์จะแสดงความเป็นผู้นำเข้มแข็งของสหรัฐในการยุติความขัดแย้งต่างๆ ทั่วโลก 2 ข้อมูลนี้สะท้อนโดยอ้อมว่า ภูมิภาคถูกครอบงำด้วยความเสี่ยงต่างๆ การเร่งตัวขึ้นของความขัดแย้งในภูมิภาคคือ ปัญหาทะเลจีนใต้ และความหวังต่างๆ ต่อการยุติสงครามในยุโรปและตะวันออกกลาง
ลูกตุ้มภูมิภาคเหวี่ยงกลับไปที่สหรัฐปีนี้ แสดงถึงกระแสลมของภูมิรัฐศาสตร์มีความแข็งแกร่งอย่างไร และมันจะเหวี่ยงกลับต่อไปและออกไปข้างหน้านานเท่านานของความวุ่นวายที่ยังทำให้ภูมิภาคตื่นตระหนกต่อไป
ความพอใจของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต่อทรัมป์ ยังคงต้องการการประเมินต่อมุมมองของพวกเขาต่อจีน ขณะที่ 56.4% เชื่อว่าจีนมีอิทธิพลทางเศรษฐกิจที่สุด 37.9% จีนเป็นผู้มีอำนาจทางการเมืองมากที่สุด
ความกังวลทางภูมิรัฐศาสตร์มากที่สุดคือ พฤติกรรมก้าวร้าวในทะเลจีนใต้ มีผู้ตอบคำถามนี้ 51.6% ความกังวลเรื่องทะเลจีนใต้ไล่ทันความขัดแย้งระหว่างอิสราเอล-กาซากำลังดำเนินอยู่ ซึ่งเป็นความกังวลของภูมิภาคสูงสุดเมื่อปีที่แล้ว การทุ่มเถียงกันหลายๆ เรื่องระหว่างฟิลิปปินส์และจีนเรื่องเรือตรวจชายฝั่งของฟิลิปปินส์เมื่อปีที่แล้ว สร้างความกังวลลึก
ความกังวลภูมิรัฐศาสตร์อันดับ 2 คือปฏิบัติการของการหลอกลวง (scam) ระดับโลก ซึ่งมีการตอบคำถามว่า รัฐบาลภูมิภาคหลายรัฐบาล 48.1% เศรษฐกิจการเมืองเกี่ยวกับนักกฎหมายชาวจีน ดำเนินโดยตัวแสดงที่ไม่ใช่รัฐ (non state actors) ในบางส่วนของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตกอยู่ภายใต้การตรวจสอบของสื่อมวลชน หลังจากจีนเห็นถึงความช่วยเหลือของฝ่ายไทยในการตัดไฟฟ้า การเข้าถึงอินเตอร์เน็ตตามเมืองชายแดนในเมียนมา
ความกังวลของภูมิภาคเกี่ยวกับพฤติกรรมของชาวจีน ไม่ประหลาดใจว่า ผู้ตอบคำถามมั่นใจต่อทรัมป์ 28.8% ของผู้ตอบคำถามกล่าวว่า แท็กติกเข้มข้นเป็นอาวุธสำคัญของจีนในทะเลจีนใต้ และในแม่น้ำโขง เป็นปัจจัยใหญ่ที่สุดของผลทางลบต่อความพอใจของพวกเขาต่อจีน 28.2% กังวลต่อการแทรกแซงของจีน ผ่านสื่อโซเชียลและอิทธิพลเหนือพลเมืองเชื้อชาติจีน โดยเฉพาะในสิงคโปร์ 42.3% ของผู้ตอบคำถามมีความหวาดกลัวเพราะพลเมืองเชื้อสายจีนส่วนใหญ่เหมือนกัน
อะไรคือโอกาสร้ายในความพอใจต่อสหรัฐ สัดส่วนของผู้ตอบคำถาม 29.2% ชี้ว่า การแทรกแซงของสหรัฐต่อกิจการภายในประเทศของพวกเขา มันชัดเจนว่าในขณะที่ภูมิภาคอาจพอใจในผู้ที่ถืออาวุธหนักอย่างทรัมป์บริหารประเทศ
พวกเขารับได้กับแค่อธิปไตยของประเทศพวกเขาไม่ถูกรุกราน
ความผูกพันกับมหาอำนาจระดับกลาง
ปีที่แล้วมีเหตุการณ์มากมายแสดงการเพิ่มขึ้นของความไว้วางใจต่อญี่ปุ่นทางด้านเศรษฐกิจ และอินเดีย ระดับความไว้วางใจต่อญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นจาก 58.9 % เป็น 66.8% ในปีนี้ พื้นฐานส่วนใหญ่ความเป็นผู้นำของพวกเขาอยู่คงที่ สม่ำเสมอในกฎหมายระหว่างประเทศ
คล้ายกับระดับความไว้วางใจอียู เพิ่มจาก 41.5 % เป็น 51.9% มีปัญหาในทวีป ผู้ตอบคำถามเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เชื่อว่า อียูยังคงให้ความหวังต่อเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในการเป็นผู้สร้างความสมดุลของชาติมหาอำนาจ
ความไว้วางใจอินเดียเพิ่มขึ้นอย่างน่าสนใจจาก 24.2% เป็น 35.3 % แสดงถึงการรับรู้บทบาทของอินเดียที่เพิ่มขึ้น มีมุมมองอินเดียในฐานะผู้นำของโลกใต้ (Global South) ต่ออียู 36.3% และต่อญี่ปุ่นอยู่ที่ 29.6% ยังคงพอใจการโน้มเอียงเป็นพันธมิตรต่ออาเซียน
การที่ลูกตุ้มเหวี่ยงกลับไปที่สหรัฐปีนี้ แสดงถึงกระแสลมภูมิรัฐศาสตร์เข้มแข็งอย่างไร และจะเหวี่ยงกลับต่อไปเช่นนี้ และเหวี่ยงไปข้างหน้าอีก นานเท่านานที่ความวุ่นวายทางภูมิรัฐศาสตร์มีต่อไป
ทะเลจีนใต้และการหลอกลวงระดับโลก เป็นประเด็นหลักในภูมิรัฐศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้สำคัญตอนนี้และในอนาคต
1The State of South East Asia : 2025 Survey Report, ISEAS, Singapore.
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
