การเมืองวัฒนธรรม | เกษียร เตชะพีระ
ตึกถล่ม รัฐล้มเหลว? (จบ)
หน่วยงานระหว่างประเทศสำคัญแห่งหนึ่งที่คอยติดตามสำรวจเก็บประมวลข้อมูลและวิเคราะห์ประเมินความ เปราะบางด้านต่าง ๆ ของรัฐชาติทั่วโลกในปัจจุบันได้แก่กองทุนเพื่อสันติภาพ (The Fund for Peace, https://fundforpeace.org/)
กองทุนเพื่อสันติภาพเป็นสถาบันวิจัยและการศึกษาอเมริกันที่ไม่แสวงหากำไรและไม่สังกัดรัฐบาล ก่อตั้งเมื่อปี 1957 เพื่อ “ทำงานป้องกันความขัดแย้งรุนแรงและส่งเสริมความมั่นคงที่ยั่งยืน” อยู่ ณ กรุงวอชิงตันดีซี
กองทุนฯได้จัดทำดรรชนีรัฐเปราะบางรายปีออกมาเป็นประจำเรียกว่า The Fragile States Index (https://fragilestatesindex.org/) ล่าสุดเมื่อปี 2024 โดยเก็บข้อมูลวิเคราะห์ประเมินระดับความเปราะบางด้าน ต่าง ๆ ของรัฐทั้งหลาย 12 ด้าน กำหนดคะแนนด้านละ 10 คะแนน แล้วจึงรวมยอดเป็นคะแนนความเปราะบางของ รัฐแต่ละรัฐ 179 แห่งทั่วโลกรวมทั้งรัฐไทย (รัฐใดยิ่งได้คะแนนสูง ยิ่งเปราะบาง)
ปรากฏผลการสำรวจความเปราะบางของรัฐไทยเมื่อปี 2024 (ซึ่งสะท้อนสภาพการณ์และข้อมูลของไทยเมื่อปี 2023) ว่า:
ปี 2024 รัฐไทยได้คะแนนเปราะบางรวม 66.2 จากคะแนนเต็ม 120 คะแนน จัดเป็นอันดับที่ 95 จากทั้งหมด 179 ประเทศ (พอเรียกได้ว่าระดับกลางค่อนไปทางเปราะ)
ขณะที่ประเทศโซมาเลียอันดับ 1 เปราะบางมากที่สุด 111.3 คะแนน และในทางกลับกันประเทศนอร์เวย์ อันดับ 179 เปราะบางน้อยที่สุด 12.7 คะแนน (https://fragilestatesindex.org/global-data/)
ดังปรากฏรายละเอียดผลประเมินวัดคะแนนความเปราะบางด้านต่าง ๆ รวม 12 ด้านของไทยดังกราฟิก
และมีแผนภูมิแสดงระดับคะแนนและอันดับขึ้นลงของไทยในรอบ 19 ปี (ดูแผนภูมิ)
เราอาจตั้งข้อสังเกตประกอบภาพรวมของการประมวลผลความเปราะบางของรัฐไทยรอบสองทศวรรษได้ดังนี้
ช่วงปีที่รัฐไทยได้คะแนนเปราะบางสูงสุดได้แก่ [ปี 2009 ที่ 79.2 คะแนนในอันดับที่ 78] และ [ปี 2015 ที่ 79.1 คะแนนในอันดับที่ 71]
ปี 2009 (ซึ่งสะท้อนสภาพการณ์และข้อมูลของไทยเมื่อปี 2008) จัดอยู่ในช่วงวิกฤตสงครามการเมืองมวลชน เสื้อสีต่อเนื่องจากระบอบทักษิณกับรัฐประหารของ คปค. (ดู Kitti Prasirtsuk, “Thailand in 2008: Crises Continued”, Asian Survey, Vol. 49, No. 1 (January/February 2009), pp. 174-184; & Kitti Prasirtsuk, “Thailand in 2009: Colored by Turbulence”, Asian Survey, Vol. 50, No. 1 (January/February 2010), pp. 203-210)
ส่วนปี 2015 (ซึ่งสะท้อนสภาพการณ์และข้อมูลของไทยเมื่อปี 2014) ก็อยู่ในช่วงม็อบ กปปส. ต่อเนื่องกับ รัฐประหารของ คสช. นั่นเอง (Thitinan Pongsudhirak, “Thailand: The Coup and its consequences”, CSCAP REGIONAL SECURITY OUTLOOK 2015, Jan. 1, 2014, pp. 46-48)
เส้นแผนภูมิแสดงความเปราะบาง (ภาพแผนภูมิมุมขวาบน) ก็พุ่งสูงสุดในสองช่วงดังกล่าวก่อนจะค่อย ๆ ทุเลาเทลาด ลงมาตามลำดับ
สำหรับคะแนนความเปราะบางปีล่าสุด 2024 ของรัฐไทย ในบรรดา 12 ด้าน ด้านที่เปราะบางมากที่สุดตาม ลำดับได้แก่ [ชนชั้นนำแบ่งเป็นฝักฝ่าย: 10.0], [กลไกความมั่นคง: 7.7], [ความชอบธรรมของรัฐ: 7.6], และ [สิทธิ มนุษยชน : 7.5]
ซึ่งสะท้อนภาพก่อนและหลังการเลือกตั้งทั่วไปปี 2023 เมื่อแกนนำ คสช. 3 ป. แตกคอแยกพรรคกันลง เลือกตั้ง ขณะที่พรรคฝ่ายต่อต้านรัฐประหารก็ปริร้าวไม่อาจตั้งรัฐบาลร่วมกันได้ นำไปสู่รัฐบาลตระบัดสัตย์-ข้ามขั้วที่ จัดแถวแบ่งข้างกันใหม่ในทั้งสองฝ่าย ส่งผลให้ปัญหาอำนาจหน่วยงานรัฐพันลึกด้านความมั่นคง, การด้อยความชอบ ธรรมของรัฐบาล, และการละเมิดสิทธิมนุษยชนด้วยกฎหมายอำนาจนิยมฉบับต่าง ๆ ตกค้างสืบมา (ดู Erik Martinez Kuhonta, “Thailand in 2023: The More Things Change, the More They Stay the Same?”, Asian Survey (2024) 64 (2): 278-287 & Human Rights Watch, “Thailand: Events of 2023”, https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/thailand)
โดยความเปราะบางของรัฐไทยรวมศูนย์ที่ปัญหาระบบการเมืองไม่ทำงานและรัฐราชการอุปถัมภ์ทุจริตไม่ พร้อมรับผิด ดังมีอาการ “ตึกถล่ม รัฐล้มเหลว?” เป็นอุปมานิทัศน์ (allegory)…
(ส่วนสุดท้ายของการนำเสนอหัวข้อนี้ของผมเกี่ยวกับ [ประชาธิปไตยสองใบอนุญาต-ฉันทมติ 112-ประชาธิปไตยบ้านใหญ่ในโครงสร้างโอกาสทางการเมืองแบบต่อต้านเสียงข้างมาก] โปรดติดตามได้จากรายงานของทีมข่าวการเมือง มติชนทีวี, “เกษียร เตชะพีระ ฉายภาพ 3 ปมปัญหาใหญ่เซาะกร่อนระบบการเมืองไทย”, มติชนสุดสัปดาห์, 45:2337, 30 พ.ค.-5 มิ.ย. 2568, น. 16 ครับ)
