สิ่งแวดล้อม |ทวีศักดิ์ บุตรตัน
ในที่สุดเราทุกคนบนโลกใบนี้หนีไม่พ้นกับภาวะร้อนสุดขีดหรือที่ฝรั่งเรียกว่า “เอ็กซ์ตรีม ฮีต” บ้างก็เรียก “ฮีตเวฟ” หรือ “ฮีตโดม” ก็มี ไม่ว่าฮีตไหนก็ร้อนแทบบ้าร้อนแทบคลั่งเหมือนๆ กันหมด
ผมบังเอิญเข้าร่วมประสบชะตากรรมระหว่างเกิดฮีตเวฟทางยุโรปตอนใต้ เมื่อปลายเดือนมิถุนายน ได้รับรู้ว่าถ้าเจอร้อนสุดขีดอย่างนี้ อย่าโชว์เก่งอยู่กลางแจ้ง ให้อยู่ใต้ร่มมีบังแดดยิ่งในสวนป่ามีต้นไม้ใหญ่ยิ่งดีสุด
ก่อนเกิดฮีตเวฟเพียงไม่กี่วัน สภามวยโลก มวยไทย “อะเมซิ่ง มวยไทยเวิลด์ เฟสติวัล 2025” เชิญนักมวยไทยเกือบ 1 พันคนจากทั่วโลก 72 ประเทศ ไปร่วมกันแข่งขันโชว์ความเป็นเอกลักษณ์ของมวยไทยที่เมืองเวโรนาเชื่อมความสัมพันธ์ไทย-อิตาลี 157 ปี
งานนี้ “แดมิอาโน ทอมมาซิ” นายกเทศมนตรีเมืองเวโรนา ร่วมกับ “คุณจั๊ก” พลตรีธนพล ภักดีภูมิ ประธานสภามวยโลก มวยไทย เป็นโต้โผใหญ่
ส่วนกองเชียร์มวยไทยซึ่งมีคุณสยาม เตียวตรานนท์ จากบริษัทเทิร์นคีย์ คอมมูนิเคชั่น เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) เป็นหัวเรี่ยวหัวแรง เดินทางไปร่วมพิธีเปิดจัดขึ้นที่ “เวโรนา อารีนา” ซึ่งเป็นโคลอสเซียม (Colosseum) หรือสนามกีฬาขนาดใหญ่ทรงรี เมื่อ 2 พันปีก่อน ชาวโรมันสร้างให้ทาสนักรบหรือนักโทษประหาร ต่อสู้กับนักโทษด้วยกันหรือสู้กับสิงโต สัตว์ร้าย เป็นที่สะใจของคนดู
โคลอสเซียมที่เวโรนาสูงเกือบ 80 เมตร กว้าง 44 เมตร ตรงกลางเป็นเวทีกลางแจ้ง ล้อมด้วยอัฒจันทร์ จุได้ 3 หมื่นคน ใหญ่เป็นอันดับ 3 ในบรรดาโคลอสเซียมด้วยกันที่ได้รับการดูแลฟื้นฟูบูรณะจนมีสภาพสมบูรณ์
หลงเหลือให้ชาวโลกได้สัมผัสความอลังการในอดีต ทั้งเชิงวิศวกรรม สถาปัตยกรรม โบราณคดี และประวัติศาสตร์
แม่น้ำอาดิเจ ไหลผ่านกลางเมืองใสสะอาด
กองเชียร์มวยไทยไปรอหน้างานก่อนพิธีจะเริ่ม 6 โมงเย็น ประตูเข้าโคลอสเซียมยังไม่เปิด ทุกคนเดินเล่นรอเวลาท่ามกลางแดดร้อนจัดทะลุ 32 องศาเซลเซียส รู้สึกเหมือน 36 องศาเซลเซียส ร้อนแสบไหม้ผิว ความชื้นไม่มีต่างกับอากาศร้อนในบ้านเรา
กองเชียร์พยายามเลี่ยงอยู่กลางแจ้ง แต่ที่ร่มให้หลบแดดมีน้อย และผู้คนทยอยมารอร่วมงานนับพัน
พิธีเปิดเสร็จสิ้นราวๆ 2 ทุ่ม แดดยังร้อนจ้าเพราะเป็นช่วงฤดูร้อนของยุโรป กว่าพระอาทิตย์ตกดินเกือบๆ 4 ทุ่ม กองเชียร์ยกขบวนไปกินอาหารเย็นๆ ใกล้ๆ กับโคลอสเซียม ห้องอาหารติดแอร์คอนดิชั่นมีที่นั่งจำกัด ต้องแยกกันส่วนหนึ่งนั่งนอกร้าน
ปรากฏว่าคนที่นั่งในห้องแอร์คอนดิชั่นกลับรู้สึกร้อนอึดอัดกว่าโต๊ะด้านนอก เครื่องปรับอากาศให้ความเย็นไม่พอแม้จะปรับลดอุณหภูมิแล้ว
ในอดีตบ้านเรือนร้านค้าในยุโรป ส่วนใหญ่ไม่ติดตั้งเครื่องปรับอากาศเพราะการออกแบบอาคารเน้นป้องกันความหนาวเย็นจึงก่ออิฐหนากักเก็บความร้อนให้ความอุ่นในช่วงหน้าหนาวและระบายความเย็นในฤดูร้อน ไม่มีระบบรองรับเครื่องทำความเย็น
เพราะฉะนั้นสัดส่วนการติดตั้งแอร์คอนดิชั่นเปรียบเทียบกับในกลุ่มประเทศเอเชียต่างกันมาก ในเมืองใหญ่ๆ ของเอเชียแทบทุกบ้านเกือบ 80 เปอร์เซ็นต์ ติดตั้งเครื่องปรับอากาศ ผิดกับในยุโรปมีเครื่องปรับอากาศเพียง 20 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น
ปัจจุบัน ทุกประเทศในยุโรปตอนใต้ ติดตั้งระบบทำความเย็นควบคุมกับระบบให้ความร้อนเพราะสภาพอากาศแปรปรวนร้อนมากขึ้น อย่างในอิตาลี สเปน กรีซกำหนดให้ติดตั้งเครื่องปรับอากาศในพื้นที่สาธารณะ เพื่อบริการชาวเมืองในช่วงวิกฤตร้อนสุดขีด
อย่างไรก็ดี บรรดาพ่อค้าแม่ค้าเจ้าของโรงแรมรีสอร์ตและร้านอาหารชื่นชอบฤดูร้อนมากกว่าฤดูหนาว เพราะนักท่องเที่ยวหนาแน่นคับคั่งกว่า ที่พักในเมืองเวโรนาแน่นเอี๊ยด ราคาค่าห้องพักพุ่งขึ้น ทั้งนักท่องเที่ยวที่มาดูเมืองโบราณ นักมวย พี่เลี้ยง พ่อแม่เพื่อนฝูงที่มาร่วมเชียร์การแข่งขันมวยไทย
พูดถึงเมืองเวโรนา นอกจากจะมีโคลอสเซียมเก่าแก่ 2 พันปีที่นักท่องเที่ยวอยากมาสัมผัสแล้ว เมืองนี้ยังเป็นเมืองโรแมนติก เป็นที่ตั้งของบ้าน “จูเลียต” ที่ “วิลเลียม เช็กสเปียร์” กวีเอกของโลก หยิบเอามาเขียนเป็นนิยายรัก “โรมิโอจูเลียต” อันโด่งดัง
เวโรนาได้รับเลือกให้เป็นเมืองมรดกโลกทางวัฒนธรรม ยังคงอนุรักษ์สถาปัตยกรรมโรมันไว้อย่างดี
หลังคาของบ้านเรือนในเมืองนี้เป็นสีอิฐดั้งเดิมเหมือนอดีตยุคโรมันอันรุ่งเรืองไม่มีเปลี่ยนแปลง
ตลอดแนวริมฝั่งแม่น้ำอาดิเจไหลผ่านกลางเมืองเวโรนา ได้รับการออกแบบป้องกันน้ำท่วมมานานตั้งแต่เกิดน้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2425
แนวเขื่อนหินสองฝั่งแม่น้ำอาดิเจกั้นสูงออกแบบเป็นทางเท้าให้เดินวิ่งเล่นเป็นแนวยาว ช่วงหน้าแล้งมีทางเท้าริมตลิ่ง ตลอดแนวเขื่อนจะมีหอคอย สะพานข้ามแม่น้ำที่ยังคงรักษาสภาพเดิมๆ
การเข้าพักที่เมืองเวโรนา 2 วันเต็มๆ จึงรู้สึกเหมือนได้สัมผัสกับอดีตกาลเหมือนได้ดูหนังโรมัน
ออกจากเมืองเวโรนา มุ่งหน้าไปเมืองมิลาน ตอนเหนือของอิตาลี อากาศระหว่างทางร้อนจัดมาก ขณะที่มีรายงานข่าวเกิดฮีตเวฟในยุโรปตอนใต้ ตั้งแต่สเปน โปรตุเกสไล่มาจนถึงอิตาลี มีชาวซิซิลีและชาวเมืองตูรินเสียชีวิต ชาวอิตาลีอายุมากๆ ป่วยเพราะอากาศร้อนจัด เพิ่มขึ้นถึง 20 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับภาวะปกติ
เขตอุตสาหกรรมบางแห่ง เช่น เมืองลอมบาร์ดี ทางผู้บริหารเมืองประกาศห้ามคนงานออกไปทำงานในพื้นที่กลางแจ้งระหว่างเวลา 12.30-16.00 น. หลังเกิดเหตุคนงานก่อสร้างอาคารในเมืองโบโลญญาเกิดอาการช็อกเสียชีวิตเพราะร้อนจัด
สหภาพคนงานของโบโลญญาออกแถลงการณ์เรียกร้องให้ทางการสร้างวัฒนธรรมเพื่อความปลอดภัยในการก่อสร้าง และอากาศที่ร้อนจัดอย่างนี้ถือว่าเป็นห้วงวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
เป็นห้วงเลวร้ายที่สุดสำหรับคนงานที่ต้องทำงานกลางแดดจ้าทุกวัน และบริษัทผู้รับเหมาจะต้องวางมาตรการป้องกันความปลอดภัยเป็นลำดับแรกสุด
ทัวร์เฉพาะกิจของคุณสยามมาถึง “มิลาน” ในท่ามกลางวิกฤตร้อนสุดขั้ว แต่ถึงจะร้อนเพียงใด นักท่องเที่ยวที่มามิลานก็ไม่ได้ลดลง หลังโรคระบาดโควิด-19 นักท่องเที่ยวมามิลานเฉลี่ยปีละ 8.5 ล้านคน
มิลานมีจุดขายที่ชาวโลกอยากเห็นอยากไปสัมผัส ไม่ว่าจะเป็นมหาวิหารแห่งมิลาน หรือ Duomo di Milano, ปราสาทสฟอร์เซสโก, สถาปัตยกรรมของเมืองที่สวยงามและศูนย์รวมของนักออกแบบชื่อดังระดับโลก
ช่วงกลางวันท่ามกลางแดดจัดๆ ยังมีผู้คนไปยืนถ่ายรูปคู่กับดูโอโม สังเกตได้ว่าส่วนใหญ่ยืนกลางลานกว้างหน้ามหาวิหารได้ไม่นานนักเพราะไม่มีพื้นที่ร่มให้หลบแดดเลย ต่างพากันหลบร้อนไปเดินเล่นในแกลเลอรี วิกเตอร์ เอ็มมานูเอล ห้างเก่าแก่ที่สุดของอิตาลีข้างๆ ดูโอโม
เหลือบมองดูหน้าจอมือถือเห็นอุณหภูมิเมืองมิลานพุ่ง 36 องศาเซลเซียส แต่ร้อนพอๆ กับ 40 องศาเซลเซียส เป็นร้อนแห้งๆ เหมือนยืนอยู่ข้างๆ เตาอบ
ตัดสินใจเดินลัดเลาะออกทางด้านหลังดูโอโมฝั่งปอร์ตา เวเนเซีย ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มุ่งหน้าไปยังสวนสาธารณะ “อินโดร มอนตาเนลลี” (Giardini Pubblici Indro Montanelli)
สวนสาธารณะแห่งนี้เก่าแก่ที่สุดของเมืองมิลาน สร้างมาตั้งแต่ปี 2327 หรือ 241 ปีที่แล้ว ถ้าเทียบกับไทย สมัยรัชกาลที่ 1 แห่งราชวงศ์จักรี พื้นที่กว้างใหญ่ราวๆ 100 ไร่ ภายในสวนมีพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ หอดูดาว
แนวจัดสวนมีความหลากหลายทั้งเป็นสวนสไตล์ฝรั่งเศส จัดเรียงต้นไม้ดอกไม้รูปทรงเรขาคณิต ทางเดินมีต้นไม้ใหญ่ปลูกเรียงรายให้มุมมองน่ารื่นรมย์ สวนสไตล์อังกฤษ ปั้นเป็นเนินเขา มีร่องน้ำลำธารและทะเลสาบ มีรูปปั้นประติมากรรม อนุสาวรีย์ผู้มีชื่อเสียงในแต่ละยุค วางอยู่ทั่วสวนรวมทั้งอนุสาวรีย์อินโดร มอนตาเนลลี
เดิมทีสวนแห่งนี้มีชื่อว่า “จีอาร์ดินี พับลิซี” มาเปลี่ยนเป็นชื่อ “อินโดร มอนตาเนลลี “ในเวลาต่อมา เพื่อเป็นเกียรติแก่ “มอนตาเนลลี” นักหนังสือพิมพ์ในตำนานของสื่ออิตาลี ผู้ต่อต้านทั้งลัทธิคอมมิวนิสต์และลัทธิขวาจัด ทุกเช้า “มอนตาเนลลี” จะนั่งเล่นในสวนก่อนเข้าทำงานที่หนังสือพิมพ์รายวันชื่อ “il Giornale” เป็นหนังสือพิมพ์ขายดีติดอันดับของอิตาลี วันที่ 2 มิถุนายน 2520 กลุ่มก่อการร้ายบุกยิงมอนตาเนลลีบาดเจ็บ
สวนอินโดร มอนตาเนลลี ออกแบบไล่เป็น 3 ระดับ จากแนวถนนใหญ่ ลงมาถึงทะเลสาบด้านล่าง มีต้นไม้ขนาดใหญ่ให้ชื่นชมทุกจุด บางต้นอายุกว่า 300 ปี ได้รับการดูแลรักษาอย่างดี
น้ำในลำธารที่ไหลลงสู่ทะเลสาบใสสะอาด
ระหว่างเดินเล่นในสวน มีชาวเมืองมิลานจำนวนมากพากันมาพักผ่อนหย่อนใจ บ้างมาเป็นครอบครัว บางกลุ่มจัดกิจกรรมให้ลูกหลานได้เล่นออกกำลังกาย บางกลุ่มตั้งวงกินดื่ม
ซุ้มร้านค้าในสวน มีเครื่องดื่มและอาหารนานาชนิดขาย แต่มีข้อห้ามถ้าสั่งเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ผู้ขายจะเปิดขวดเทใส่แก้วพลาสติก
ตลอด 2 วันที่เดินในสวนสาธารณะอินโดร มอนตาเนลลี มีขยะที่ชาวเมืองมิลานทิ้งไว้ให้เห็นน้อยมากนับชิ้นได้
ถ้าเป็นบ้านเรามีคนมาเดินเล่นเต็มสวน ถุงพลาสติก ขวดเครื่องดื่มกองเกลื่อนกลาด
นี่เป็นเครื่องสะท้อนว่า ชาวเมืองมิลานเอาใจใส่สิ่งแวดล้อม รักษาความสะอาดทั้งในสวน บนถนนข้างทางหรือริมฝั่งน้ำ มีขยะน้อยมาก
ร้านค้าแต่ละร้านมีการคัดแยกขยะ กระดาษแยกกองออกมา ขยะเปียกแยกต่างหาก
“มิลาน” และเมืองอื่นๆ ในอิตาลี ไม่สามารถยืนหยัดเป็นเมืองท่องเที่ยวระดับโลกท้าทายความเปลี่ยนแปลงมายาวนานนับร้อยปีได้เลย ถ้าการบริหารจัดการดูแลอนุรักษ์ทั้งทรัพยากรสิ่งแวดล้อมและโบราณสถานไร้ประสิทธิภาพ
