มองบ้านมองเมือง | ปริญญา ตรีน้อยใส
หลังคาโดม เป็นตราสัญลักษณ์ของ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่มาจากรูปทรงหลังคาของอาคารหลังแรกของมหาวิทยาลัย ที่วิทยาเขตท่าพระจันทร์ และที่เป็นส่วนตกแต่งอาคาร ในวิทยาเขตอื่นของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ด้วยรูปแบบหลังคาอาคารทรงสูง ที่มีฐานด้านล่างกว้าง รูปแปดเหลี่ยม ค่อยๆ เอียงสอบ จนถึงปลายเป็นยอดแหลม ดูโดดเด่น สง่างาม และแปลกตา ต่างไปจากหลังคาอาคารทั่วไป
บรรดาสถาปนิกและนักศึกษาไทยที่เรียนหรือได้รับความรู้จากต้นทางอังกฤษและอเมริกา หรือแม้แต่ฝรั่งเศส มักจะมีข้อกังขาเกี่ยวกับหลังคาโดม และการเรียกขานหลังคาโดมของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ด้วยความเข้าใจแค่ว่าโดม มาจากคำว่า dome ในภาษาอังกฤษ หรือฝรั่งเศส หมายถึง หลังคาโค้งรูปครึ่งวงกลม อย่างเช่น หลังคาของพระที่นั่งอนันตสมาคม หลังคารัฐสภาอเมริกา เป็นต้น
บังเอิญว่าไม่มีบันทึกที่ระบุว่าสถาปนิกผู้ออกแบบอาคารหลังนี้มีแนวคิดอย่างไรในการออกแบบ พบแต่ข้อมูลที่ระบุว่า ตึกโดม อาคารหลังแรกของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มาจากการรวมอาคารเดิม สูงสองชั้น สี่อาคาร ที่เรียงเป็นแถวยาว
นอกจากจะเชื่อมอาคารหนึ่งและสอง และอาคารสามและสี่ ให้ต่อเนื่องกันแล้ว สถาปนิกยังออกแบบอาคารใหม่สูงสามชั้น ตรงพื้นที่ระหว่างอาคารหลังสองกับสาม โดยออกแบบหลังคาส่วนนี้ให้สูงกว่าระดับหลังคาอาคารเดิม และเพิ่มหลังคาแปดเหลี่ยมสูงชัน ปลายแหลมเหมือนดินสอ
จนกลายเป็นสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัย
ทั้งนี้ จิตรเสน หรือหมิว อภัยวงศ์ ผู้เป็นสถาปนิก สำเร็จการศึกษาจากฝรั่งเศส มีผลงานออกแบบอาคารมากมาย ในช่วงเวลาหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475 อาทิ อาคารบนถนนราชดำเนินกลางทั้งหมด
เชื่อว่าสถาปนิกผู้นี้ ย่อมรู้จักหลังคาโดมโค้งกลม ที่นิยมใช้ในอาคารสไตล์โบซาร์ตส์ beaux arts ซึ่งไม่ใช่หลังคาโดมที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์แน่นอน หากมีประสบการณ์เคยท่องเที่ยวในเยอรมนี ได้พบเห็นหลังคาโบสถ์คริสต์ในเมืองต่างๆ ที่มีรูปแบบต่างไปจากโบสถ์ในฝรั่งเศส หรืออิตาลี
สถาปนิกคงพบว่า หลังคาโบสถ์ในเยอรมนี ส่วนยอดจะเป็นรูปหลายเหลี่ยมหรือวงกลม ที่ค่อยๆ เอียงสอบจนถึงปลายยอดจะแหลมนั้นน่าสนใจ และรู้ว่าคนเยอรมันเรียกขานโบสถ์ใหญ่ประจำเมือง ว่า Dom หรือโดม
ดังนั้น หลังคาโดมของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงมาจากหลังคาโบสถ์ใหญ่ในเยอรมนีนั่นเอง
ไม่ใช่หลังคาโค้งกลมในอิตาลี ฝรั่งเศส หรืออเมริกา ที่หลายคน รวมทั้งผู้เขียนเข้าใจคลาดเคลื่อน
