พระกำแพงเนื้อดินยอดนิยม ปางลีลาเชยคางข้างเม็ด-ซุ้มยอ พระกรุทุ่งเศรษฐี-กำแพงเพชร
โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ
พระเครื่องจังหวัดกำแพงเพชร มีอยู่มากมายหลายกรุ แต่พระที่มีชื่อเสียงและคนส่วนมากจะนึกถึง คือ พระประเภทเนื้อดิน ซึ่งมีความหนืดนุ่ม มองดูรูปทรงสวยงาม โดยเฉพาะพระกรุทุ่งเศรษฐี ตำบลนครชุม เช่น พระกำแพงซุ้มกอ พระกำแพงเม็ดขนุน เป็นต้น
ในส่วนของพระปางลีลากรุทุ่งเศรษฐี มีความนิยมกันมากและได้รับคำยกย่องว่ามีพุทธศิลปะที่งดงามอ่อนช้อยยิ่ง มีพระอยู่หลายอย่างทั้งเนื้อดินและเนื้อชิน ประเภทพระเนื้อดินเผา เช่น พระกำแพงเม็ดขนุน พระกำแพงพลูจีบ พระกำแพงกลีบจำปา เป็นต้น
ส่วนประเภทเนื้อชินก็มีพระกำแพงขาว พระกำแพงเชยคางข้างเม็ด เป็นต้น
พระกำแพงลีลาพิมพ์ต่างๆ ของกำแพงเพชร จะมีพุทธศิลปะที่อ่อนช้อยแบบสุโขทัย มีความพลิ้วไหวดุจดั่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงพระดำเนินลอยล่องอยู่ในอากาศ พระพุทธรูปปางลีลานั้นถือเป็นสุดยอดแห่งศิลปะของสุโขทัย
กล่าวสำหรับพระกำแพงลีลาเชยคางข้างเม็ด เป็นหนึ่งในพระกรุกำแพงเพชรที่มีความนิยมมากตั้งแต่ในอดีต ที่มาของชื่อนั้น เนื่องจากพุทธลักษณะปางลีลาเยื้องก้าวอันประกอบด้วย พระกรข้างซ้ายที่กรีดพลิ้วอยู่นั้นช่างอ่อนไหวอยู่ใกล้กับคางมากกว่าพระพิมพ์อื่น คล้ายกับกำลังเชยคางอยู่ และที่กรอบซุ้มเรือนแก้วขององค์พระ มีเม็ดไข่ปลาประดับอยู่รายรอบภายในซุ้มเรือนแก้ว จนได้ชื่อนามอันไพเราะว่า “พระกำแพงเชยคางข้างเม็ด”
ขุดพบครั้งแรกที่กรุวัดบรมธาตุ ต่อมาก็พบอีกที่วัดอาวาสน้อย วัดสี่อิริยาบถ พระที่พบเป็นพระเนื้อชินเงินเป็นส่วนใหญ่ ที่พบเป็นพระเนื้อชินตะกั่วสนิมแดงก็มีบ้าง แต่พบน้อยมาก
นับได้ว่าเป็นพระกรุเก่าแก่ที่มีพุทธลักษณะอันอ่อนช้อยงดงาม ลายเส้นต่างๆ มีความประสานกลมกลืน โดยฝีมือสกุลช่างยุคสุโขทัยบริสุทธิ์ ถือเป็นผลงานพุทธประติมากรรมชั้นสูงชิ้นหนึ่ง
พระที่พบของกรุวัดบรมธาตุ มักจะพบว่าผิวเนื้อจะเป็นสีออกดำอมเทา และมีไขขาวเกาะอยู่ ของกรุอาวาสน้อยบางองค์จะมีร่องรอยคราบปรอทจับอยู่บ้าง พระกำแพงเพชรเชยคาง ที่พบจะมีพระพิมพ์ใหญ่ พิมพ์กลาง และพิมพ์เล็ก พระพิมพ์ใหญ่จะพบน้อยมาก แทบไม่ค่อยได้เห็นนัก
พระพิมพ์กลางจะมีปริมาณที่มากกว่าทุกพิมพ์ จึงถือว่าเป็นพิมพ์มาตรฐาน ส่วนพิมพ์เล็กพบบ้างตามกรุต่างๆ
พระกำแพงเชยคางข้างเม็ด ในสมัยก่อนนั้นมีความนิยมสูงพอกับพระกำแพงเม็ดขนุน ด้วยศิลปะที่สวยงดงาม ในด้านเมตตาโชคลาภ โภคทรัพย์ เฉกเช่นเดียวกับพระเม็ดขนุน แต่ปัจจุบันพบหาได้ยากมาก และมีการปลอมแปลงกันมาตั้งแต่อดีต
จนทุกวันนี้แทบไม่มีใครได้พูดถึงหรือพบเห็นกัน แต่ยอมรับว่า พระแท้หายาก อาจเป็นเพราะเรื่องจำนวนมีไม่มากนัก อีกประการเนื่องจากเป็นพระเนื้อชินที่มีอายุความเก่าแก่ยาวนาน ถึงประมาณราว 600 ปีมาแล้ว จึงทำให้มีการเสื่อมสภาพของเนื้อวัสดุ เกิดการแตกระเบิดผุกร่อน ไปตามกาลเวลา
ทำให้เหลือองค์พระที่สมบูรณ์น้อยมาก ก็เป็นได้
พระเครื่องสกุลกำแพงเพชร ส่วนใหญ่จะตั้งชื่อเรียกง่ายๆ ตามรูปทรงของพระเป็นที่ตั้ง เช่น พระกำแพงเม็ดขนุน จะเห็นว่ารูปทรงกรอบนอกขององค์พระคล้ายกับเม็ดขนุน, พระกำแพงซุ้มกอ ดูเฉพาะกรอบนอกเป็นวงโค้งแบบตัว ก.ไก่ สิ่งเหล่านี้คนโบราณนำมาตั้งชื่อพระเครื่องที่พบ
พระอีกอย่างหนึ่งคือ พระกำแพงซุ้มยอ มีทรงกรอบซุ้มหยักเว้าตรงกลางเส้นซุ้ม
จึงเรียกกันต่อมาว่า “พระกำแพงซุ้มยอ”
พระกำแพงซุ้มยอ เป็นพระที่พบตามกรุต่างๆ ในบริเวณทุ่งเศรษฐีและทางฝั่งจังหวัดกำแพงเพชร เช่น กรุวัดบรมธาตุ กรุวัดพิกุล กรุวัดอาวาสน้อย และบริเวณกรุในทุ่งเศรษฐีอีกหลายกรุ ที่พบส่วนใหญ่จะเป็นพระเนื้อชินเงิน และพระเนื้อดิน ที่เป็นพระเนื้อชินตะกั่วสนิมแดงก็พบบ้างแต่น้อย แต่ที่พบน้อยที่สุดคือ พระเนื้อว่าน และพระว่านหน้าเงิน หน้าทอง สำหรับพระเนื้อชินเงินจะพบมากที่สุด และเป็นเนื้อที่นิยมที่สุดของพระกำแพงซุ้มยอ
กรุของพระซุ้มยอที่นิยมกันมากคือ กรุวัดบรมธาตุ เนื้อชินเงินของพระกรุนี้สังเกตได้จากผิวของพระกรุนี้จะมีผิวเป็นสีดำหม่นปกคลุมเนื้อพระอยู่ ส่วนพระกำแพงซุ้มยอกรุทางฝั่งจังหวัด เช่น กรุวัดอาวาสน้อย ผิวของพระมักจะมีคราบปรอทจับขาวอยู่ตามซอกขององค์พระ ส่วนพระเนื้อดินเผา ก็จะมีหน้าที่ละเอียด หนึกนุ่มตามแบบพระสกุลกำแพงเพชร
พระกำแพงซุ้มยอ เป็นพระประทับนั่งเหนือฐานบัวสองชั้น และอยู่ภายในซุ้มเรือนแก้ว มองดูแล้วคล้ายกับพระยอดขุนพลย่อส่วนและมีขนาดเล็กกว่ามาก ด้วยขอบซุ้มเรือนแก้วมีส่วนเว้าโค้งตรงกลางซุ้ม จึงทำให้มองดูตามรูปขอบซุ้มเหมือนกับตัว ย.ยักษ์ จึงกลายมาเป็นชื่อเรียกว่า “พระกำแพงซุ้มยอ” ศิลปะเป็นแบบสุโขทัย อายุราว 600 ปี
ในสมัยก่อนคนกำแพงเพชรหวงแหนพระกำแพงซุ้มยอ เนื่องจากมีประสบการณ์ต่างๆ ด้านอยู่ยงคงกระพันและแคล้วคลาด พอมาถึงปัจจุบันแทบไม่ค่อยได้พบเห็นพระกำแพงซุ้มยอแท้กันอีก จนอาจทำให้หลายคนลืมเลือนพระกำแพงซุ้มยอไปบ้าง
พระกำแพงซุ้มยอ จึงเป็นพระที่น่าสนใจ ทั้งพระเนื้อชินและพระเนื้อดินเผา เป็นพระดีของกรุกำแพงเพชรเช่นกัน
