Agora | กฤตภาศ ศักดิษฐานนท์
วิทยาลัยสหวิทยาการ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
www.facebook.com/bintokrit
ธรรมศาสตร์ ลำปาง บนเส้นทางเพาะบ่มเยาวชนไปสู่สภา
สถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชาทวีความตึงเครียดขึ้นอย่างมากในช่วงนี้ นับตั้งแต่เริ่มต้นปะทะกันอย่างรุนแรงตามแนวชายแดนเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคมเป็นต้นมา ทำให้ความสนใจของประชาชนทั้งหมดพุ่งไปที่การตามติดสถานการณ์ตลอด 24 ชั่วโมง และข่าวสารเรื่องนี้ก็กลบข่าวอื่นๆ ไปจนมิด
ตัวผู้เขียนเองก็ไม่ต่างจากคนอื่นที่จดจ่ออยู่กับความเคลื่อนไหวเหล่านี้มาตลอดหลายวัน
เดิมจึงตั้งใจว่าจะแสดงความเห็นเรื่องไทย-กัมพูชาเสียหน่อย แต่ครั้นจะเขียนบทความเรื่องนี้ก็ยากที่จะคาดการณ์อนาคตได้ เนื่องจากสถานการณ์ยังไม่นิ่ง
อีกทั้งมีความผันผวนเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วอยู่ตลอดเวลา ก็เลยเปลี่ยนใจมาเขียนเรื่องเล็กๆ ที่เบาลงกว่าเรื่องสงคราม
แต่เป็นประสบการณ์ตรงของตัวเองที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่กี่วันก่อน
นั่นคือการทำกิจกรรม “สภาจำลอง” ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง เมื่อวันเสาร์ที่ 26 กรกฎาคม 2568 แทน
กิจกรรมสภาจำลองนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการบริการวิชาการบูรณาการศาสตร์แห่งสหวิทยาการเพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างยั่งยืนกับผู้นำการเปลี่ยนแปลง (Change Agent) ประจำปีการศึกษา 2568 โดยมีกิจกรรมเสวนาประเด็น “ผู้นำการเปลี่ยนแปลงกับรัฐสภาไทย” ในช่วงเช้า
และต่อด้วยการทดลองทำสภาจำลองแบบอังกฤษผ่านกิจกรรมโต้วาทีในลักษณะแบบดวลกันทีละคู่
ซึ่งเป็นพื้นฐานของการใช้เหตุผลโต้ตอบกันระหว่างความคิดเห็นที่แตกต่างอันนำไปสู่บทสรุปที่ดีที่สุดหรือได้รับการยอมรับมากที่สุด
ผู้เข้าร่วมกิจกรรมนี้เป็นเด็กนักเรียนมัธยมจากโรงเรียนต่างๆ ในเขตอำเภอเมืองลำปาง ได้แก่ โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย โรงเรียนลำปางกัลยาณี และโรงเรียนอัสสัมชัญลำปาง โรงเรียนละ 20 คน รวมทั้งหมด 60 คน พร้อมครูแนะแนว เดินทางเข้ามาร่วมโครงการซึ่งจัดขึ้นที่ห้อง 1208 อาคารสิรินธรารัตน์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง
โดยมีนักศึกษาหลักสูตรปรัชญา การเมือง และเศรษฐศาสตร์ หรือ PPE ลำปาง ชั้นปีที่ 1 2 และ 3 จำนวน 12 คนเป็นทีมงานหลักในการดำเนินกิจกรรม
นอกจากนักเรียนนักศึกษาแล้ว โครงการนี้ยังได้รับเกียรติจากนักการเมืองตัวจริงมาช่วยถ่ายทอดความรู้และบอกเล่าประสบการณ์ตรงจากรัฐสภาไทยมาให้น้องๆ ได้มีโอกาสเรียนรู้แง่มุมที่อาจไม่สามารถหาได้จากแหล่งข้อมูลทั่วไปด้วย
ซึ่งนักการเมืองที่กรุณาสละเวลาเดินทางมาแลกเปลี่ยนมุมมองของตนเองให้แก่นักเรียนที่เข้าร่วมกิจกรรมก็คือ ส.ส.ปอ สรพัช ศรีปราชญ์ ผู้แทนราษฎรจังหวัดสระบุรี เขต 1 จากพรรคประชาชน
นอกจากนี้ยังมี ส.ส.ผึ้ง พนิดา มงคลสวัสดิ์ ผู้แทนราษฎรจังหวัดสมุทรปราการ เขต 1 จากพรรคประชาชน ให้ความกรุณาแบ่งปันความรู้และประสบการณ์ผ่านช่องทางออนไลน์ในแบบเรียลไทม์
ทำให้นักเรียนที่เข้าร่วมกิจกรรมสามารถซักถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นได้อย่างใกล้ชิด
ด้วยความที่ ส.ส.ทั้งสองคนยังมีอายุไม่มาก ประกอบกับเป็นคนธรรมดาสามัญที่ไม่ได้เกิดและเติบโตในตระกูลการเมืองมาก่อน จึงทำให้ไม่เกิดช่องว่างระหว่างวิทยากรกับนักเรียนมากนัก
ส.ส.ปอ นั้นได้เป็นผู้แทนฯ ในวัย 29 ปี โดยมีอาชีพเป็นวิศวกร ก่อนผันตัวมาเป็นนักการเมือง
ในขณะที่ ส.ส.ผึ้งก็มีอายุอานามแทบไม่ต่างจาก ส.ส.ปอ แต่ต่างกันตรงที่ไม่ได้เป็นวิศวกร หากแต่เป็นพนักงานต้อนรับบนเครื่องบินหรือแอร์โฮสเตสของสายการบินแอร์เอเชีย ก่อนตัดสินใจลาออกมาลงสมัครเป็นผู้แทนฯ
และได้รับชัยชนะจากการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อปี 2566
ในส่วนของการบรรยายนั้นผมกับอาจารย์อีกท่านหนึ่งคือ ผศ.ชวนนท์ กาญจนสุวรรณ ซึ่งเป็นผู้สอนวิชาปรัชญาประจำหลักสูตร PPE ลำปาง ก็ได้ร่วมกันให้ให้ความรู้เบื้องต้นแก่นักเรียนเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างรัฐสภาของไทยกับอังกฤษ
โดยมุ่งเน้นไปที่สภาอังกฤษเสียมากกว่าเนื่องจากข้อจำกัดเรื่องเวลาและเพื่อจะปูไปสู่การทดลองสวมบทบาทนักการเมืองในสภาจำลองของอังกฤษต่อไป
สำหรับเหตุผลว่าทำไมถึงใช้รูปแบบของสภาอังกฤษแทนที่จะเป็นสภาไทยนั้นก็เพราะต้องการให้เยาวชนได้มีโอกาสฝึกฝนการใช้เหตุผลเป็นหลักซึ่งเป็นทักษะที่ฝึกฝนได้ยากที่สุด ต้องการพื้นที่ในการเพาะบ่มประสบการณ์มากที่สุด แต่ในขณะเดียวกันก็เรียนรู้และพัฒนาได้ยากที่สุดด้วย
นอกจากนั้นสภาจำลองแบบไทยยังเต็มไปด้วยพิธีการมากมายที่ทำให้ผู้ทำกิจกรรมติดอยู่กับกฎเกณฑ์ ข้อบังคับ และระเบียบพิธีซึ่งเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ ไม่หยุดนิ่ง แทนที่จะมีสมาธิอยู่ที่การใช้ตรรกะเหตุผล ตลอดจนคุ้นชินไปกับความโอ่อ่าของอำนาจใหญ่โตของข้าราชการการเมืองเสียมากกว่าจะให้ความรู้สึกว่าสภาคือกิจกรรมการใช้เหตุผลของคนธรรมดาสามัญที่เข้ามาในฐานะที่เป็นผู้แทนของประชาชนหรือเป็นกระบอกเสียงแทนประชาชน
รูปแบบการโต้วาทีในสภาอังกฤษจึงเอื้อต่อการสร้างจิตสำนึกทางการเมืองในวัฒนธรรมประชาธิปไตยมากกว่า
กิจกรรมการโต้วาทีในฐานะที่เป็นการจำลองสภาอังกฤษที่จัดขึ้นนั้นเป็นการอภิปรายถกเถียงกันระหว่างทีมต่างๆ ทั้งหมด 8 ทีม ทีมละ 10 คน ประกบคู่ได้ทั้งหมด 4 คู่
คู่แรกคือคู่สาธิตของนักศึกษาหลักสูตร PPE ลำปาง ด้วยการดีเบตกันเรื่อง “ควรยกเลิกเครื่องแต่งกายนักเรียนหรือไม่”
ส่วนอีกสามคู่ที่เหลือเป็นการแข่งขันกันระหว่างทีมนักเรียนจากสามโรงเรียนภายใต้หัวข้อ “กฎหมายทำแท้งเสรีควรมีหรือไม่” “ควรยกเลิกการบังคับเกณฑ์ทหารหรือไม่” และ “ควรยกเลิกโทษประหารชีวิตหรือไม่”
อย่างไรก็ตาม เป็นเรื่องยากมากที่ลำพังกิจกรรมหนึ่งครั้งแบบวันเดียวจบจะสามารถพัฒนาทักษะเหล่านี้ให้กับเยาวชนได้อย่างเต็มที่
แต่อย่างน้อยก็เป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการพัฒนา “ว่าที่นักการเมืองหน้าใหม่” หรือบางคนอาจเป็นผู้นำในแวดวงอื่นๆ ที่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงในวงการที่พวกเขาสนใจได้ การพัฒนาความรู้ไม่ใช่แค่เพียงถ่ายทอดข้อมูลให้แก่ผู้เรียน แต่คือการเปิดพื้นที่และสร้างบรรยากาศของการฝึกฝนเรียนรู้ด้วยตัวเอง
ทำให้เกิดการลองผิดลองถูกและพัฒนา เกิดความกล้าและมั่นใจในศักยภาพที่ฝังอยู่ในตัวของแต่ละคน
การสร้างบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ทางการเมืองและการปกครองในระบอบประชาธิปไตยจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องทำอย่างต่อเนื่องอยู่ตลอดเวลาผ่านกิจกรรมต่างๆ ที่มีลักษณะเปิดกว้างต่อการรับฟังเสียงวิพากษ์วิจารณ์และความคิดเห็นที่แตกต่างหลากหลาย
ซึ่งการจะทำเช่นนั้นได้ก็จำเป็นต้องมีเสรีภาพขั้นพื้นฐานในการคิด การพูด การแสดงออก ภายใต้ขอบเขตของการเคารพสิทธิของผู้อื่นและไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น
กิจกรรมการโต้วาทีและสภาจำลองจึงเป็นรูปแบบกิจกรรมที่มีความสำคัญยิ่งต่อการพัฒนาและเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับ “พลเมืองตื่นรู้” (active citizen) ในสังคมประชาธิปไตย และมีความพร้อมที่จะมีบทบาทเป็นผู้นำในสังคมต่อไป
ดังคำกล่าวของโคฟี อันนัน อดีตเลขาธิการสหประชาชาติชาวกานาที่เคยพูดไว้ว่า “You’re never too young to lead.” (คุณไม่เด็กเกินไปที่จะนำ)
สุดท้ายนี้ขอขอบคุณทุกคนทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ผู้บริหาร ผู้สนับสนุน คุณครูแนะแนวจากทั้งสามโรงเรียน และนักเรียนผู้ร่วมกิจกรรมทุกท่านที่ทำให้กิจกรรมนี้เกิดขึ้นและทำให้สังคมรอบตัวมีชีวิตชีวาและน่าอยู่ขึ้น
ทั้งคณาจารย์และเจ้าหน้าที่ ได้แก่ รศ.ดร.สายฝน สุเอียนทรเมธี คณบดีวิทยาลัยสหวิทยาการ, รศ.ดร.รุ่งนภา เทพภาพ รองคณบดีฝ่ายวิชาการและผู้อำนวยการหลักสูตร PPE ลำปาง, ผศ.ชวนนท์ กาญจนสุวรรณ ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายการนักศึกษา (ศูนย์ลำปาง)
กันตภณ กุณาวงศ์ (โย) นักวิชาการศึกษา, นารากร บุญคง (เตย) นักวิชาการศึกษา
และทีมงานนักศึกษา PPE ลำปาง คือ อมิตา ลูกคำ (ดีม/ดรีม) ชนิสรา ทับแสง (แพนเค้ก) แพททิชา กรรเชียง (แพท) อชิรญา รักวาทิน (นุ่น) อินทนนท์ อุดมบดี (ดอย) เกียรติศักดิ์ อินทร์สุริยวงษ์ (บัว) ทยา หลินมา (ป๊อก) กฤตพล พรหมจักร (โอ๊ต) ณภัทร หอศิลป์ (ทิม) และณัฐวุฒิ มณีเทพ (ต้นน้ำ) มา ณ ที่นี้
