ยอด ‘พระกำแพงเนื้อดิน’ เม็ดขนุน-กลีบจำปา-ลีลา สุดยอด ‘กรุกำแพงเพชร’
โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ
พระกรุของ จ.กำแพงเพชร เป็นพระที่โด่งดังมากมาแต่ในอดีต โดยเฉพาะพระเครื่องเนื้อดินเผา มีอยู่หลายอย่าง เช่น พระกำแพงซุ้มกอ พระกำแพงลีลาเม็ดขนุน พระกำแพงลีลากลีบจำปา พระกำแพงลีลาพลูจีบ พระกำแพงเปิดโลก และพระนางกำแพงพิมพ์ต่างๆ
ในส่วนของพระปางลีลานั้น ในสมัยก่อนมักจะเรียกกันว่าพระกำแพงเขย่ง เนื่องจากพระปางลีลามองดูคล้ายกับเขย่งเท้าข้างหนึ่ง และคำว่ากำแพงก็มาจากสถานที่ขุดพบพระที่ จ.กำแพงเพชร เรียกรวมว่า พระกำแพงเขย่ง
แต่ยังแยกออกเป็นพิมพ์ต่างๆ อีก เช่น พระกำแพงเม็ดขนุน พระกำแพงพลูจีบ เป็นต้น
ทั้งนี้ แยกออกโดยรูปร่างสัณฐานของพระที่มีลักษณะคล้ายกับสิ่งใด เช่น กำแพงเม็ดขนุน เพราะรูปทรงโดยรวมขององค์พระกลมรี คล้ายกับเม็ดขนุน จึงตั้งชื่อเรียกง่ายๆ ให้พอแยกชื่อเรียกว่าหมายถึงพระพิมพ์อะไรเท่านั้น
ในสมัยก่อนถ้าพูดถึงพระกำแพงเขย่ง จะนึกถึงพระปางลีลาของ จ.กำแพงเพชร แต่จะเป็นพิมพ์อะไรก็ว่ากันไปอีกทีหนึ่ง
พระกำแพงเขย่งทุกพิมพ์ก็จะหายากทั้งสิ้นและมีราคาสูง เนื่องจากค่านิยมสูงทุกพิมพ์ ทุกเนื้อ
แต่ที่รู้จักกันมากที่สุด จะเป็นพระกำแพงเม็ดขนุน ในระยะแรกๆ ของการจัดชุดพระเบญจภาคี พระกำแพงเม็ดขนุนถูกจัดให้อยู่ในพระเบญจภาคีก่อน
ต่อมาเมื่อมีการปรึกษาหารือ เวลาจัดสร้อยพระชุดเบญจภาคี พระกำแพงเม็ดขนุนเป็นพระปางลีลาอยู่องค์เดียว ซึ่งรูปทรงสัณฐานจะรีๆ ยาวๆ ไม่สมมาตรกับพระอื่นๆ ที่เป็นพระปางประทับนั่งทุกองค์ จึงคิดเปลี่ยนพระกำแพงเม็ดขนุนเป็นพระประทับนั่ง ได้เป็นพระกำแพงซุ้มกอมาแทน ซึ่งเป็นพระที่มีความนิยมพอกัน
อย่างไรก็ตาม พระกำแพงเม็ดขนุนยังเป็นพระที่ได้รับความนิยมสูงอยู่เช่นเดิม เนื่องจากจำนวนพระที่พบมีน้อยกว่าพระกำแพงซุ้มกอแต่เดิม พระกำแพงเม็ดขนุนหาพระแท้ๆ ยากมาตั้งแต่ในอดีต
พระที่พบส่วนมากจะเป็นพระที่มีพิมพ์ธรรมดา แต่มีบางองค์อาจจะมีพิมพ์เขยื้อน ซึ่งความจริงเป็นพระพิมพ์เดียวกัน เพียงแต่เป็นการเขยื้อนจากการถอดพระออกจากพิมพ์ตั้งแต่แรก ซึ่งจะพบเห็นได้เป็นบางองค์ และในส่วนที่เขยื้อนจะเป็นบริเวณไหล่หรือยอดอก ซึ่งเป็นสองขยัก ในส่วนอื่นไม่เขยื้อน
สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นการถอดพิมพ์แล้วเกิดผิดพลาด ตอนดันองค์พระออกจากแม่พิมพ์ โดยการดันจากด้านล่างขึ้นมาบริเวณอกซึ่งเป็นส่วนที่นูนสูง จึงไปเขยื้อนกดซ้ำกับแม่พิมพ์พระ
พระกำแพงเม็ดขนุนส่วนใหญ่ที่พบจะเป็นเนื้อดินเผาแทบทั้งสิ้น มีที่พบเป็นเนื้อว่านล้วนๆ ก็มีแต่น้อยมาก ส่วนใหญ่เป็นพระว่านหน้าทอง และเมื่อถูกค้นพบก็มักจะถูกลอกเอาหน้าทองออกไปขายต่างหาก องค์พระที่เป็นเนื้อว่านก็จะชำรุดหักพังไปเสียหมด
ส่วนพระเนื้อชินเงิน เคยได้ฟังมาว่ามี แต่ก็ชำรุดเสียเกือบหมด เนื่องจากสภาพกรุถูกน้ำท่วมตลอดทุกปี จึงเสียหายไปหมด พระกำแพงเม็ดขนุนส่วนใหญ่ที่พบ จึงมีแต่พระเนื้อดินเผาและนิยมกันมากที่สุด
พระในตระกูลทุ่งเศรษฐีที่เป็นพระปางลีลาเนื้อดินเผา นอกจากพระกำแพงเม็ดขนุนแล้ว ยังมีพระปางลีลาที่หายากอีกอย่างหนึ่งคือ “พระกำแพงกลีบจำปา” ซึ่งเป็นพระที่ไม่ค่อยได้พบเห็นนัก เรียกว่าหาพระแท้ๆ ยากจริงๆ พุทธคุณก็เฉกเช่นเดียวกับพระเม็ดขนุน และเป็นพระที่นิยมกันมากมาแต่ในอดีต
พระกำแพงกลีบจำปา ชื่อนี้ไม่ใช่ชื่อที่แปลกใหม่ ส่วนมากเคยได้ยินกันมาแทบทั้งนั้น แต่องค์พระเป็นอย่างไรหรือหน้าตาเป็นอย่างไร แทบไม่ได้เคยเห็นกันเลย
พระกำแพงกลีบจำปา คือ พระปางลีลาอีกอย่างหนึ่งของพระตระกูลทุ่งเศรษฐี รูปทรงสัณฐานจะคล้ายกับพระกำแพงเม็ดขนุน แต่แม่พิมพ์ของพระกำแพงกลีบจำปาจะตื้นกว่าพระกำแพงเม็ดขนุน ตัวฐานของพระกำแพงกลีบจำปาในองค์ที่ติดชัด จะเห็นเป็นฐานสองชั้น มีกลีบบัวรองรับชั้นละ 3 กลีบ
ส่วนพระกำแพงเม็ดขนุน ฐานจะเป็นแบบฐานเขียงเป็นเส้นตรงเท่านั้น ไม่มีกลีบบัวรองรับ เส้นขอบซุ้มของพระกำแพงกลีบจำปาจะมีสองชั้น ส่วนกำแพงเม็ดขนุนจะมีเส้นซุ้มเส้นเดียว ในส่วนที่เห็นได้ชัดคือ รูปทรงกรอบ พระกำแพงกลีบจำปาจะมีทรงกรอบยอดบนเป็นปลายเรียวค่อนข้างแหลม ส่วนพระกำแพงเม็ดขนุนทรงกรอบด้านบนจะเป็นยอดมน คล้ายกับเม็ดขนุน
สรุปง่ายๆ คือ ทรงกรอบของพระกำแพงกลีบจำปาจะเรียวด้านบนคล้ายกับกลีบของดอกจำปา และเป็นที่มาของชื่อพระด้วย
พระกำแพงกลีบจำปา พบที่กรุวัดพิกุล และอีกหลายกรุในบริเวณทุ่งเศรษฐี ต.นครชุม ที่พบทางฝั่งจังหวัดมีอยู่บ้างที่กรุวัดพระแก้วและกรุวัดอาวาสน้อย เป็นต้น เนื้อของพระที่พบจะเป็นพระเนื้อดินเป็นส่วนใหญ่ พระเนื้อชินก็มีพบบ้าง แต่น้อยกว่า จะมีพระเนื้อว่านบ้างหรือเปล่านั้น ยังไม่มีการพบพระเนื้อว่านในพระพิมพ์นี้เลย
พระกำแพงกลีบจำปาจะเป็นพระที่ค่อนข้างบางไม่หนาอย่างพระเม็ดขนุน จำนวนพระที่พบนั้นมีจำนวนน้อยมาก จึงทำให้ไม่ค่อยได้พบเห็นกันนัก ยิ่งในปัจจุบันยิ่งเรียกว่าไม่พบเห็นกัน แม้แต่รูปพระแท้ๆ ก็หายากมาก อาจจะเป็นเพราะพระกลีบจำปาเป็นพระที่ค่อนข้างบางมาก อาจจะทำให้พระชนิดนี้ชำรุดสูญหายไปมากก็เป็นได้ ยิ่งที่เป็นพระเนื้อชิน คงผุกร่อนไปเสียหมดตามสภาพและอายุกาล
พระกำแพงกลีบจำปา เป็นพระที่อยู่ในความนิยมตั้งแต่ในอดีต แต่ก็อย่างที่ทราบกัน เป็นพระที่หายากอย่างหนึ่งของพระตระกูลนี้ ด้วยจำนวนที่มีพบน้อย
พระกําแพงกลีบจําปาคุณลักษณะของเนื้อดินจะเป็นแบบเดียวกับพระตระกูลทุ่งเศรษฐี คือ มีเนื้อที่ละเอียดหนึกนุ่ม ผิวของพระมักจะปรากฏราดำหรือรารักจับอยู่ทั่วไป ซึ่งเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของพระตระกูลทุ่งเศรษฐี พุทธศิลปะอ่อนช้อยพลิ้วไหวงดงาม
ในด้านความโดดเด่น ครบเครื่อง ทั้งเมตตามหานิยม เจริญก้าวหน้า โชคลาภโภคทรัพย์ เฉกเช่นเดียวกับพระกำแพงเม็ดขนุน แต่หายากกว่า
