รำลึก จุนโกะ ทาเบ（田部井淳子） สตรีญี่ปุ่นผู้พิชิตยอดเขาเอเวอเรสต์คนแรก

บทความพิเศษ | สุภา ปัทมานันท์

รำลึก จุนโกะ ทาเบ（田部井淳子）

สตรีญี่ปุ่นผู้พิชิตยอดเขาเอเวอเรสต์คนแรก

ช่วงฤดูร้อนของญี่ปุ่นในเดือนสิงหาคม อากาศร้อนอบอ้าว เดือนนี้มีเหตุการณ์ที่คนญี่ปุ่นร่วมใจรำลึกถึงหลายวัน กล่าวคือ วันที่ 6 วันที่ 9 และวันที่ 15 วันรำลึกระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมา นางาซากิ และวันสิ้นสุดสงครามโลก

นอกจากนี้ ช่วงกลางเดือนเป็นวันหยุดต่อเนื่องเทศกาลโอบ้ง（お盆休み）วันที่ 13-15 คนญี่ปุ่นเดินทางกลับบ้านเกิดเพื่อเคารพสุสานบรรพบุรุษและเยี่ยมพ่อแม่

ก่อนช่วงวันหยุดยาวนี้ มีวันหยุดอีก 1 วัน คือ วันที่ 11 สิงหาคม เป็น “วันภูเขา” (山の日) ?

ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีพื้นที่เป็นภูเขาถึง 75% หรือราว 3 ใน 4 ของพื้นที่ทั้งหมด พื้นที่บนภูเขายังเต็มไปด้วยป่าไม้ที่มีสภาพสมบูรณ์ เป็นธรรมชาติที่อยู่ใกล้ตัว ไม่ว่าจะมองไปทางใดก็เห็นภูเขา ที่เต็มไปด้วยทรัพยากรล้ำค่าในการดำเนินชีวิตของคนญี่ปุ่น

รัฐบาลญี่ปุ่นเห็นความสำคัญของภูเขา ในปี 2016 ได้กำหนดให้วันที่ 11 สิงหาคมของทุกปีเป็น “วันภูเขา” ให้ทุกคนได้รื่นรมย์กับธรรมชาติบนภูเขา ตระหนักถึงคุณประโยชน์ของภูเขา

ในวันที่อากาศดีหรือในฤดูที่อากาศเย็นสบายเอื้อต่อการเดินเขาคนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ไม่ว่าชายหรือหญิง หนุ่มหรือสาว จึงมีกิจกรรมปีนเขา ทั้งภูเขาใกล้บ้าน หรือภูเขาฟูจิที่เป็นที่นิยมมาก

นอกจากภูเขาในญี่ปุ่นแล้ว ก็ไปปีนเขาในต่างประเทศด้วย

ยอดเขาเอเวอเรสต์เป็นยอดเขาที่นักปีนเขาทั้งหลายซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นผู้ชาย ใฝ่ฝันจะปีนขึ้นไปพิชิตให้ได้ครั้งหนึ่งในชีวิต

แต่…ผู้หญิงญี่ปุ่นคนหนึ่ง เธอคือ จุนโกะ ทาเบ（田部井淳子）เป็นผู้หญิงคนแรกที่พิชิตยอดเขาเอเวอเรสต์ได้!

จุนโกะ ทาเบ สตรีญี่ปุ่นผู้พิชิตยอดเขาเอเวอเรสต์คนแรก (ภาพจากเอ็นเอชเค)

จุนโกะ ทาเบ เกิดเมื่อวันที่ 22 กันยายน ปี 1939 ที่จังหวัดฟุคุชิมา ในภูมิภาคโทโฮคุที่ประสบภัยสึนามิ เธอเป็นคนรักการปีนเขาเป็นชีวิตจิตใจ ได้ก่อตั้งชมรมการปีนเขาหญิงด้วย ในปี 1975 เป็นผู้หญิงคนแรกของโลกที่พิชิตยอดเขาเอเวอเรสต์ที่ความสูง 8,848 เมตรได้สำเร็จ ด้วยวัย 36 ปี

และในปี 1992 เป็นผู้หญิงคนแรกที่พิชิตยอดเขาสูงในทวีปต่างๆ 7 ทวีปได้สำเร็จ

ทาเบ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทเมื่ออายุ 61 ปี ที่มหาวิทยาลัยคิวชู ประเทศญี่ปุ่น หัวข้อวิทยานิพนธ์ คือ “ปัญหาขยะบนเขาเอเวอเรสต์”（エベレストのゴミ問題）

ตลอดชีวิตของทาเบผูกพันอยู่กับการปีนเขาตามที่ต่างๆ ทั้งในประเทศญี่ปุ่นและต่างประเทศ พิชิตยอดเขาสูงที่สุดของประเทศต่างๆ ถึง 76 ประเทศ

ทาเบได้รณรงค์ให้นักปีนเขาช่วยกันรักษาความสะอาดระหว่างทางที่ปีนขึ้นไปหรือปีนลงมา และร่วมกิจกรรมเก็บขยะบนภูเขาต่างๆ ด้วย

ทาเบ พยายามเชิญชวนผู้หญิงญี่ปุ่นวัยสาว 20-40 ปี ให้รักภูเขา รื่นรมย์กับธรรมชาติในระหว่างการปีนเขา ก่อตั้งชมรมการปีนเขาหญิง กระตุ้นให้ผู้หญิงต่อสู้เอาชนะอคติในสังคมขณะนั้นว่าผู้หญิงไม่สามารถปีนเขาสูงๆ ได้สำเร็จ

นอกจากนี้ ทาเบ เป็นกำลังใจให้แก่ผู้ประสบภัยสึนามิที่ภูมิภาคโทโฮคุในปี 2011 รวบรวมนักเรียนมัธยมปลายในพื้นที่ได้ถึง 1,000 คน ตั้งโครงการ “นักเรียนมัธยมปลายโทโฮคุผู้ประสบภัย ปีนภูเขาฟูจิ” เพื่อให้นักเรียนเหล่านั้นมีกิจกรรมที่รื่นรมย์ ละจากความโศกเศร้าที่ประสบภัยธรรมชาติอันโหดร้าย ไม่จมอยู่กับความหวาดกลัว ความทุกข์ที่สูญเสียคนที่รักในครอบครัว หรือบางคนต้องเหลือตัวคนเดียว อยู่อย่างโดดเดี่ยว

ในฤดูร้อน ปี 2016 ก่อนเสียชีวิตเพียงไม่กี่เดือน ทาเบได้นำชมรมปีนเขานักเรียนมัธยม ปีนขึ้นภูเขาฟูจิถึงขั้นที่ 7 ที่ความสูง 3,010 เมตร เป็นการปีนเขาครั้งสุดท้าย! ของหญิงแกร่ง

ทาเบ เสียชีวิตเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม ปี 2016 อายุ 77 ปี มีผลงานหนังสือสื่อถึงเสน่ห์ของการปีนเขา “ครึ่งศตวรรษแห่งการปีนเขา คุณแม่เอเวอเรสต์”?（エベレスト・ママさん山登り半世紀）หนังสือที่กระตุ้นให้ผู้หญิงมีกิจกรรมนอกบ้านที่ผ่อนคลาย ใกล้ชิดกับธรรมชาติ ไม่หมกตัวอยู่แต่กับงานบ้าน งานครัวเท่านั้น คือ “ปลดผ้ากันเปื้อนออก สู่ภูเขาในฝัน”（エプロンをはずすして夢の山）เป็นต้น

ช่วง 2 สัปดาห์สุดท้ายของชีวิตในโรงพยาบาล ทาเบต้องต่อสู้กับมะเร็งระยะสุดท้าย ทาเบยังโหยหา นึกย้อนอดีตที่เคยไปปีนเขาในทุกฤดูกาลตลอดปี ภูเขาที่เต็มไปด้วยสีสันหลากสีของฤดูใบไม้ร่วง ภูเขาที่ขาวโพลนไปด้วยหิมะฤดูหนาว ภูเขาที่เขียวขจีเต็มไปด้วยดอกไม้งามหลากหลายพันธุ์ในฤดูใบไม้ผลิ และภูเขาที่มีแสงแดดเจิดจ้า มีเสน่ห์ชวนให้บุกไปค้นหาความลับของธรรมชาติ

รวมทั้งประสบการณ์ที่ได้ค้นพบความยิ่งใหญ่มหัศจรรย์ของเทือกเขาสูงในหลายประเทศทั่วโลกด้วย

ทาเบได้ส่งผ่านความรู้สึกผูกพันกับภูเขาไปยังนักแต่งเพลงชายที่เคยรู้จักกันระหว่างการปีนเขา รีพีต ยามานากะ “อารมณ์ดี เบิกบานใจ ไปภูเขากันเถอะ ภูเขาน่าสนุกนะ บอกทุกคนให้รู้” ยามานากะเข้าใจดีถึงความรู้สึกของทาเบ เนื่องจากตัวเขาเองก็ได้ลิ้มรสความเบิกบาน อิ่มอกอิ่มใจจากการได้สัมผัสใกล้ชิดธรรมชาติระหว่างการปีนเขา อีกทั้งได้มีโอกาสรู้จักเพื่อนร่วมทางอย่างทาเบด้วย เขาจะบอกเล่าประสบการณ์ผ่านเนื้อเพลงให้ผู้คนมาใกล้ชิดภูเขา

ช่วงฤดูร้อนปลายเดือนกรกฎาคม ปี 2025 อากาศแจ่มใส ยามานากะได้เปิดแสดงคอนเสิร์ตบนยอดเขายาริงะทาเคะ（槍ヶ岳）เทือกเขาที่มีความสูง 3,180 เมตร ตั้งอยู่บริเวณจังหวัดนางาโนและจังหวัดกิฟุ ดีดกีตาร์และร้องเพลงที่แต่งเสร็จ สืบทอดเจตนารมณ์ของทาเบ บอกเล่าภูเขาแต่ละฤดูกาล (คำร้องส่วนหนึ่ง)

“ไปปีนเขากันเถอะ น่าสนุกนะ ภูเขายิ้มได้ทุกฤดูกาล

ใต้ต้นซากุระบานสะพรั่ง ภูเขาเขียวขจี อยากเดินไปให้ไกลสุดสุด

ภูเขาแต่งตัวหลากสี ญี่ปุ่นหนึ่งเดียว ไม่มีที่ใดเหมือน

ภูเขาหลับใหล หลบไปเล่นหิมะตรงที่มีแดดอบอุ่น รองเท้าลุยหิมะคู่ใจ

ไปปีนเขากันเถอะ อารมณ์ดี เบิกบานใจ…”

จุนโกะ ทาเบ สตรีญี่ปุ่นผู้พิชิตยอดเขาเอเวอเรสต์คนแรก และ

“วันภูเขา” ” (山の日) ของญี่ปุ่น