โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
ประชุมสุดยอด SOC
ใครเข้าประชุมบ้าง
และผลต่อภาษีทรัมป์
Shanghai organization of Cooperation-SOC ปีนี้มีจีนเป็นเจ้าภาพ จัดประชุมที่เมืองเทียนจีน (Tianjin) เมืองทางเหนือติดกับทะเล Bohai ประเทศจีน ระหว่างวันที่ 31 สิงหาคม-1 กันยายน 2025
เมื่อการประชุมกรกฎาคม 2024 ที่เมือง Astana ประเทศคาซัคสถาน ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีนกล่าวว่า “…ไม่มีภูผาหรือมหาสมุทรใดสามารถสกัดกั้นประชาชนที่แชร์ความปรารถนาของตนได้…”
หนึ่งปีต่อมา ภูมิรัฐศาสตร์มีความแตกต่างออกไปมาก จีนเตรียมตัวเป็นเจ้าภาพจัดประชุม SOC ครั้งนี้อย่างดีและให้ความสำคัญมาก ทางการจีนคาดว่าการประชุมสุดยอดครั้งนี้ จะมีผู้นำเข้าประชุมอย่างล้นหลามทั้งจากในภูมิภาคและจากภายนอก
ประธานาธิบดีอินเดีย นเรนทรา โมดี (Narendra Modi) ยังเยือนจีนนับเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2018 ท่ามกลางการกลับมาร่วมมือกันอีกครั้ง เริ่มจากที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ขับเคลื่อนการเก็บภาษีสินค้าจากอินเดีย 50% ซึ่งทำให้อินเดียแสวงหาพันธมิตรใหม่ที่แข็งแรงมากขึ้นกว่าจีนและผู้เล่นอื่นๆ ในยูเรเซีย (Urasia)
นักวิเคราะห์บางคนคาดว่า SOC จะมีการประชุมลับให้แพลตฟอร์มกับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง เสนอโครงการเพื่อให้จีนเป็นพลังอำนาจที่มีเสถียรภาพ สามารถร่วมงานกับกลุ่มซีกโลกใต้ (Global South) ทัดทานต่อเหล่าชาติตะวันตก โดยเฉพาะต่อสหรัฐ
ผู้ช่วยรัฐมนตรีต่างประเทศจีน Lui Bin บอกกับสื่อมวลชนที่ปักกิ่งเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่า การประชุมสุดยอด SOC จะเป็นความสำคัญที่สุดของจีน และผู้นำรัฐถือว่าการประชุมสุดยอด SOC เป็นเหตุการณ์ทางการทูตภายในบ้านของจีนในปีนี้
มีใครเข้าร่วมประชุมสุดยอด SOC ปีนี้บ้าง
ผู้ช่วยรัฐมนตรีต่างประเทศจีน Lui Bin บอกแก่ผู้สื่อข่าวที่ปักกิ่งว่า การประชุมสุดยอดครั้งนี้จะนำผู้นำต่างประเทศมากกว่า 20 ประเทศและหัวหน้าองค์กรระหว่างประเทศ 10 องค์กร
รวมทั้งประธานาธิบดีอินเดีย โมดี ประธานาธิบดีรัสเซีย ปูติน
ประธานาธิบดีอิหร่าน นายกรัฐมนตรีปากีสถาน ประธานาธิบดีเบลารุส ประธานาธิบดีคาซัคสถาน ประธานาธิบดีอุซเบกิสถาน ประธานาธิบดีคีร์กีซสถาน ประธานาธิบดีทาจิกิสถาน ประธานาธิบดีตุรกี
ผู้นำทหารเมียนมา พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง ลาย นายกรัฐมนตรีเนปาล ประธานาธิบดีอินโดนีเซีย นายกรัฐมนตรีมาเลเซีย และประธานาธิบดีมัลดีฟส์
ยังมีนาย Antonio Guterres เลขาธิการองค์การสหประชาชาติ และนาย Kao Kim Hourn เลขาธิการองค์การอาเซียน เข้าร่วมด้วย
ความสำคัญของ SOC
SOC เริ่มก่อตั้งปี 1996 ในฐานะกลุ่มด้านความมั่นคงเรียกขานว่า Shanghai Five ก่อตั้งโดยจีน รัสเซีย คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน และทาจิกิสถาน จัดตั้งเพื่อจัดการกับความขัดแย้งด้านพรมแดนหลังสงครามเย็นสิ้นสุด (Post Cold War) และการล่มสลายของสหภาพโซเวียต
แต่มิถุนายน 2001 การวิวัฒนาการของ SOC คือ มีการรวมอุซเบกิสถานเข้ามาด้วย และ SOC มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่ปักกิ่ง ปี 2017 SOC ขยายตัว โดยรวมอินเดียและปากีสถาน (2017) อิหร่าน (2023) เบลารุส (2024) เป็นสมาชิกเต็ม (Full membership) เพิ่มด้วย SOC มี 14 คู่เจรจา (Dialogue partner) รวมทั้งซาอุดีอาระเบีย อียิปต์ ตุรกี เมียนมา ศรีลังกา และกัมพูชา
รัฐสมาชิกของ SOC รวมกันเป็น 43% ของประชากรโลก และเป็น 23% ของเศรษฐกิจโลก
แต่อย่างไรก็ตาม ตามความเห็นของ Alejandro Reyes, adjunct professor ของคณะวิชาด้านการเมืองและบริหารรัฐกิจ (Department of Politics and Public Administration) มหาวิทยาลัย University of Hong Kong เห็นว่าวิสัยทัศน์และอัตลักษณ์ของกลุ่ม SOC ยังคงไม่ชัดเจน
สหรัฐเป็นผู้นำองค์การพหุภาคี (Multilateral organization) หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 รวมทั้งองค์การสหประชาชาติ ธนาคารโลกและกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (Internation Monetary Fund-IMF) แต่หลังสงครามเย็นและชาติเศรษฐกิจใหม่ ได้แก่ จีน อินเดีย บราซิล และแอฟริกาใต้ได้ก่อตั้งองค์การระหว่างประเทศต่างๆ ขึ้นมาเพื่อกระจายบทบาท (Diversification) ของพวกตน ผลคือ มีการรวมตัวเป็นองค์กรต่างๆ เช่น BRICS ดังนั้น SOC คือ หนึ่งในองค์การพหุภาคีใหม่
ในขณะที่กลุ่ม BRICS มาจากข้อริเริ่มประเทศสมาชิกก่อตั้งคือ บราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน และประเทศแอฟริกาใต้ โดยมองตัวพวกเขาเองว่าเป็น ฟอรั่มของโลก (Global Forum) ด้วย และร่วมพูดคุยเรื่องภูมิรัฐศาสตร์ ความมั่นคงและการค้าด้วย
แต่ SOC เกิดและเน้นความมั่นคงในภูมิภาค (Regional Security) วิสัยทัศน์ของ SOC คือการโต้แย้งกับสหรัฐ
ดังนั้น จึงมีการถกเถียงเรื่องเขตอิทธิพล (Sphere of Influence) ด้วย
อะไรทำให้การประชุมสุดยอดครั้งนี้สำคัญ
การประชุมสุดยอดปีนี้เกิดขึ้นท่ามกลางสงครามรัสเซีย-ยูเครนที่กำลังดำเนินอยู่
การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ (genocide) ของอิสราเอลในกาซาและการยึดครองต่อเนื่องในเขต West Bank ความตึงเครียดด้านความมั่นคงในเอเชียใต้และในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก
และสงครามการค้าของทรัมป์
ความสำคัญของการประชุมสุดยอดยังอยู่ในแว่นตาและสัญลักษณ์ของการประชุมกับจีนในฐานะประเทศเจ้าภาพ ในเวลาที่สหรัฐกำลังเผาสะพานเชื่อมโยงกับเกือบทุกประเทศในโลก
แต่ด้วยความคิดและด้วยจิตใจของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน นับเป็นเวลาดีของจีนที่วางสถานะของตัวเอง เป็นมหาอำนาจโดยแสดงความสัมพันธ์เชิงสร้างสรรค์กับหลายๆ ประเทศ
จีนพยายามเสนอความเป็นมิตรที่ไหนๆ ที่เขามีความสามารถทำได้
อะไรเป็นบทบาทของ SOC ในประเด็นหลัก
โดยทั่วไปการรวมกลุ่มมักไม่สามารถตกลงกันได้ในประเด็นภูมิรัฐศาสตร์ เช่น สงครามรัสเซีย-ยูเครนกำลังดำเนินอยู่
แต่อินเดียพยายามเล่นบทบาทสร้างสมดุลมาก แสวงหาสันติภาพและผูกพันเข้มแข็งกับยูเครน ในขณะที่อินเดียยังซื้อน้ำมันดิบรัสเซีย
มีการวิเคราะห์ด้วยว่า อิสราเอลโจมตีอิหร่านปีนี้ อินเดียมีความผูกพันเข้มข้นกับอิสราเอล โดยปฏิเสธเข้าร่วมแถลงการณ์ร่วมประณามอิสราเอล
อะไรคือความหมายสำคัญสำหรับสหรัฐ
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ถูกวิจารณ์จากองค์การต่างๆ ของกลุ่มซีกโลกใต้ว่า ในอดีตทรัมป์คุกคามทำลายกลุ่ม BRICS ด้วยภาษีการค้าต่อสมาชิกของกลุ่ม BRICS
แต่หลังจากทรัมป์โจมตีอินเดียด้วยกำแพงภาษีการค้าต่อสินค้าอินเดียเข้าสหรัฐ 50% แล้วอินเดียยังคงนำเข้าน้ำมันจากรัสเซียท่ามกลางสงครามรัสเซีย-ยูเครน นักวิเคราะห์วิเคราะห์ว่าสหรัฐจะเฝ้ามองการพบปะกันระหว่างนายกรัฐมนตรีอินเดีย โมดี กับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน ที่เมือง Tianjin อย่างใกล้ชิด
และยังสามารถวางน้ำหนักเทียบกับการประชุมสุดยอด QUAD Summit ต่อมาในปีนี้ที่อินเดียรับเป็นเจ้าภาพได้ด้วย
QUAD หรือการสนทนาด้านความมั่นคงสี่ฝ่ายที่ก่อตั้งโดยอินเดีย ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และสหรัฐ เมื่อปี 2007 ที่เอาไว้ทัดทานบทบาทจีนที่มีอิทธิพลเติบโตขึ้นในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก มากกว่าครึ่งศตวรรษ อินเดียมีความใกล้ชิดกับสหรัฐและพันธมิตรของตน ท่ามกลางการร่วมแชร์ความกังวลเหนือการเติบโตของจีน
นี่แสดงว่า ชาติเศรษฐกิจเจริญแล้วมีความสัมพันธ์กับหลายๆ ด่านหน้า สหรัฐจะดูไม่เพียงแค่อินเดีย แต่ดูบทบาทของปากีสถานและอิหร่านด้วย และปฏิกิริยาระหว่างรัสเซียกับจีนในการประชุมสุดยอดของ SOC ครั้งนี้ในด้านภูมิรัฐศาสตร์และการค้าหลักด้วย
แน่นอน สหรัฐจะฉกฉวยบางข้อความในการประชุมสุดยอด SOC เพื่อมาใช้ผลประโยชน์ของตนด้วย
