พระยอดขุนพลซุ้มข้างกนก ‘พระหูยาน’ พิมพ์หน้ายักษ์ กรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ
โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ
วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จ.ลพบุรี เป็นวัดที่สำคัญของ จ.ลพบุรี และเป็นสถานที่พบพระเครื่องต่างๆ มากมาย ซึ่งพระเครื่องเหล่านั้นที่ได้รับความนิยมสูง เช่น พระร่วงยืนหลังลายผ้า เนื้อชินตะกั่วสนิมแดง พระหูยาน เนื้อชินเงิน และอื่นๆ อีกมาก
พระเครื่องประเภทเนื้อชินที่นิยมมาก มีพระเครื่องหลายประเภทที่มาจากกรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ซึ่งเป็นกรุพระที่ใหญ่และพบพระเครื่องมากมาย
กล่าวสำหรับลพบุรี เป็นชุมชนที่มีมาแต่โบราณ เท่าที่พบหลักฐานต่างๆ พบว่าเป็นเมืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดี ต่อมาเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรขอม จนถึงสมัยอยุธยา หลักฐานทางสถาปัตยกรรมที่เป็นศิลปะขอมก็ยังคงมีอยู่มากมาย บางสถานที่ก็อาจมีการบูรณปฏิสังขรณ์ในยุคต่อมาและมีการแก้แบบไปบ้าง แต่ยังมีเค้าโครงของศิลปะดั้งเดิมพอให้เห็นอยู่
แต่นอกจากพระร่วงและพระหูยาน ทั้ง 2 ชนิดนี้ ยังพบพระเครื่องพิมพ์ต่างๆ อีกมากมาย ทั้งพระแผงขนาดเขื่องที่สวยงามตามรูปแบบศิลปะขอม และพระเครื่องบางชนิดที่แทบหาชมไม่ได้เลยเนื่องจากพบขึ้นจากกรุน้อยมาก สันนิษฐานว่า อาจจะชำรุดเสียหายผุกร่อนไปก่อนหน้านั้นแล้วก็เป็นได้ เนื่องจากพระส่วนใหญ่เป็นพระที่สร้างด้วยเนื้อชินเงินและเนื้อชินตะกั่ว
จึงอาจจะเกิดสนิมทำให้เสียหายไปจากความชื้นและกาลเวลา พระบางอย่างจึงแทบไม่ได้พบเห็นกัน
พระเครื่องกรุนี้ที่พบจำนวนน้อย และอาจจะไม่ค่อยมีคนรู้จักมากนัก แต่ถ้าเป็นคนรุ่นเก่าๆ จะรู้จัก แต่ก็ไม่ค่อยมีการเผยแพร่กันนัก คือ “พระยอดขุนพล ซุ้มข้างกนก”
พระชนิดนี้พบจำนวนน้อยมาก คนที่ได้ไว้ในสมัยก่อนก็มักจะหวงแหน และไม่ค่อยนำออกมาให้ได้เห็นกันบ่อยนัก
พระยอดขุนพลซุ้มกนกข้าง
พระเครื่องชนิดที่เรียกกันว่า “พระยอดขุนพล” ส่วนใหญ่มักจะเป็นพระพุทธรูปประทับนั่งปางมารวิชัย อยู่ภายในซุ้มเรือนแก้ว และมีกลีบบัวรองรับเป็นฐาน มีทั้งบัว 2 ชั้นและบัวชั้นเดียว พระเครื่องที่พบในลักษณะนี้มักจะเรียกรวมๆ กันว่า “พระยอดขุนพล” เนื้อของพระที่พบส่วนใหญ่จะเป็นเนื้อชินเงิน และเนื้อชินตะกั่วสนิมแดง ที่เป็นเนื้อดินเผาก็มีพบบ้าง ส่วนเนื้อสัมฤทธิ์นั้น พบน้อยมาก
พระยอดขุนพลพิมพ์หนึ่ง คือ พระยอดขุนพลซุ้มกนกข้างนั้น แทบไม่ค่อยได้พบเห็นกันเลย และมีผู้รู้จักน้อยมาก
พุทธลักษณะเป็นพระประทับนั่งปางมารวิชัย ไม่ทรงเครื่อง ห่มจีวรลดไหล่ สังฆาฏิหนาเป็นปื้นปลายตัด มีเส้นจีวรต่อจากเส้นสังฆาฏิพาดพระกรซ้ายลงมาที่หัวเข่าเด่นชัด ประทับนั่งในซุ้มเป็นเส้นคู่ และมีกนกอยู่ด้านข้าง พุทธศิลปะเคร่งขรึมแบบศิลปะขอม
พระยอดขุนพล ซุ้มข้างกนก ที่พบส่วนใหญ่เป็นเนื้อชินเงิน ค่อนข้างแตกต่างจากพระพิมพ์อื่นๆ ซึ่งพระส่วนที่พบในกรุนี้จะเป็นพระแบบทรงเครื่องแทบทั้งหมด พระเกศขององค์พระเป็นแบบเกล้ามวยรูปทรงฝาละมี ห่มจีวรลดไหล่ นั่งขัดสมาธิราบ
ศิลปะเป็นแบบลพบุรีหรือเทียบเคียงกับศิลปะเขมรก็อยู่ในยุคบายน พระยอดขุนพลซุ้มข้างกนกมีขนาดไม่เขื่องนัก ขนาดกำลังเลี่ยมห้อยคอได้อย่างสวยงาม พระกรุนี้โดยส่วนใหญ่จะมีขนาดค่อนข้างเขื่อง
พระยอดขุนพลซุ้มข้างกนก เป็นพระที่พบตั้งแต่ตอนแตกกรุน้อยมาก แทบจะนับองค์ได้ สันนิษฐานว่าคงมีไม่กี่สิบองค์เท่านั้น นอกนั้นคงจะชำรุดเสียตั้งแต่ตอนที่อยู่ในกรุก่อนแล้ว ผิวของพระจะมีสีคล้ำดำ ตามแบบพระเก่า เนื้อชินเงิน
ส่วนในด้านพุทธคุณนั้น ถือเป็นสุดยอดคงกระพันชาตรีและแคล้วคลาด อำนาจบารมี ปัจจุบันหาชมยากมาก แม้แต่รูปก็ยังหายาก
ส่วน “พระหูยาน กรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ” เป็นพระเนื้อชินที่ได้รับความนิยมกันมากมาแต่โบราณ พิมพ์ที่ได้รับความนิยมมาก ต้องยกให้พระหูยานพิมพ์ใหญ่บัวชั้นเดียว ที่เมื่อก่อนจะเรียกกันว่า พิมพ์หน้ายักษ์
แต่แท้จริงแล้ว พระหูยาน กรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ มีทั้งพิมพ์บัว 2 ชั้น พระหูยานพิมพ์ใหญ่ พระหูยานพิมพ์กลาง และพระหูยานพิมพ์เล็ก
อีกทั้งพระหูยาน กรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ยังมีการแตกกรุ 2 ครั้ง แยกเป็นพระกรุเก่าและพระกรุใหม่
ทั้งพระกรุเก่าและพระกรุใหม่นั้น แบบพิมพ์จะเหมือนกันทุกประการ เพียงแต่การขึ้นจากกรุในเวลาที่แตกต่างกัน การที่จะแยกพระกรุเก่าจากพระกรุใหม่ คือ ผิวของพระ พระกรุเก่าเป็นพระที่พบครั้งแรก เมื่อประมาณปี พ.ศ.2440
ดังนั้น เมื่อพระขึ้นจากกรุมานานแล้วและส่วนใหญ่จะถูกนำมาใช้ห้อยคอกันมา ผิวของพระก็จะมีสีออกดำจับอยู่ทั่วองค์พระ ไม่ปรากฏผิวปรอทหลงเหลืออยู่ เนื่องจากกาลเวลาผ่านมานานมาก
ส่วนพระกรุใหม่ที่ถูกพบและขุดขึ้นมา เมื่อประมาณปี พ.ศ.2508 ผิวขององค์พระจะมีผิวปรอทจับขาวเกือบทั้งองค์ ในเรื่องของพิมพ์พระจะเหมือนกับพระกรุเก่าทุกประการ ทั้งพระพิมพ์ใหญ่ พิมพ์กลาง และพิมพ์เล็ก
พระหูยาน กรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ นิยมพระพิมพ์ใหญ่ หรือที่คนโบราณเรียกว่าพระหูยานพิมพ์หน้ายักษ์มากกว่าพระพิมพ์อื่นๆ ส่วนพระกรุเก่าหรือพระกรุใหม่ในปัจจุบันนิยมเท่ากัน
แต่พระกรุใหม่จะมีภาษีที่องค์พระจะยังคงสภาพเดิมของพิมพ์มากกว่า เนื่องจากพระส่วนใหญ่ถูกเก็บรักษาให้คงสภาพเดิมๆ ได้เป็นอย่างดีก็จะไม่สึกหรอเท่าใดนัก จะดูคมชัดสวยกว่าพระกรุเก่า
ศิลปะของพระหูยาน เป็นศิลปะขอมแบบบายนที่เข้มขลังมาก พระพักตร์ถ้าสังเกตให้ดี จะคล้ายกับพระพักตร์ที่ยอดปราสาทบายนมาก บ่งบอกถึงอายุสมัยเป็นอย่างดี
เป็นพระที่ควรแก่การอนุรักษ์
