บทความพิเศษ | พิธา ลิ้มเจริญรัตน์
เลือกหนึ่งได้ถึงสาม
: โปรโมชั่นการเมืองไทย
“การเมืองไทยนี้คุ้มค่าดีเนอะ เลือก 1 ได้ถึง 3!”
เพื่อนร่วมงานผมโพล่งขึ้นมากลางวงกาแฟ หลังจากวันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยให้คุณแพทองธาร ชินวัตร พ้นจากตำแหน่ง
ผมหัวเราะแห้งๆ ไม่รู้จะตอบยังไงให้สั้น จึงเลือกที่จะรอให้เสียงจากรอบวงพูดต่อแทน
“ฉันจำได้ว่า You คือ 29.5 ใช่ไหม? แต่ตอนนี้เขากำลังจะโหวตนายกรัฐมนตรีคนที่ 32 แล้วหรือ? ภายใน election cycle เดียว? คุ้มดีนะ!”
แน่นอนว่าเพื่อนร่วมงานคงอ่านจากหน้าแรกของ The Financial Times หรือ The New York Times และกำลังประชดประชันอย่างถึงแก่น
ผมพยายามแย้งกลับไปว่า “การเมืองมันก็ยุ่งทุกประเทศแหละ”
แล้วก็ยกตัวอย่างอินโดนีเซีย ที่เพิ่งผ่านการเลือกตั้งกลางปี ผลลัพธ์ถูกตั้งคำถามเรื่องความเป็นธรรม ประชาชนออกมาชุมนุมกลางกรุงจาการ์ตา ปะทะกับตำรวจปราบจลาจล เสียงเรียกร้องประชาธิปไตยดังไปทั้งเมือง แต่รัฐบาลก็ยังยืนอยู่ครบ ยังมีเสถียรภาพพอที่จะเจรจากับฝ่ายต่อต้าน
หรือออสเตรเลีย ที่ประชาชนไม่พอใจค่าครองชีพที่สูงลิ่ว ออกมาเดินขบวนในซิดนีย์และเมลเบิร์น รัฐบาลถูกเขย่าแรง แต่ยังคงอยู่ในตำแหน่ง และยังเดินหน้านโยบายต่อไปได้ ผมยกตัวอย่าง 2 ข่าวสำคัญที่พาดหัวช่วงเดียวกับข่าวไทย
เมื่อเทียบกันแล้ว เรากลับดู “จืด” ไปเลยในแง่การประท้วงขนาดใหญ่
แต่ในอีกด้านหนึ่ง ความ “เหยิง” แบบไทยกลับมีเอกลักษณ์เฉพาะที่น่าจะมีอย่างนี้ไม่กี่ประเทศ : รัฐบาลม้าหมุน (marry go round politics) ผู้นำเปลี่ยนไปเรื่อยๆ ยุบพรรคเป็นว่าเล่น ใช้นักการเมืองแบบล้างผลาญ ตัดสิทธิ์กันเป็นว่าเล่น อาจจะมีเพียงไม่กี่ประเทศในโลกที่เข้าใจประสบการณ์แบบนี้
เล่ามาถึงตรงนี้ คงต้องขอเล่าอธิบายภาพวงกาแฟใหญ่ที่มีเพื่อนร่วมงานหลายแขนง หลายที่ คือที่ Harvard Kennedy School มีหลายศูนย์ที่ทำงานคู่ขนานกัน ยกตัวอย่างเช่น
– Belfer Center เชี่ยวชาญด้านความมั่นคง วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี
– Carr Center มุ่งเน้นสิทธิมนุษยชนและความยุติธรรมสากล
– Ash Center ขับเคลื่อนประเด็นประชาธิปไตย การปฏิรูปสถาบัน และนวัตกรรมเชิงนโยบาย
– Rajawali Institute for Asia, Indigenous Governance, Reimagine Democracy และอีกหลายโครงการก็เติมเต็มภาพที่หลากหลายของภูมิภาคและอนาคตประชาธิปไตย
ส่วน Visiting Fellows แบบผมและเพื่อนร่วมงาน ก็มาจากทั่วโลก : บางคนเคยเป็นผู้ประกาศข่าวเศรษฐกิจของ Bloomberg, บางคนเป็นอดีตบรรณาธิการ Wired Magazine หรือ MIT Technology Review, บางคนเป็นศาสตราจารย์จาก Brown University หรือ Howard University (มหาวิทยาลัยที่ Kamala Harris จบ), ข้าราชการระดับสูงจากจีน, ผู้บริหารจาก Foxconn และอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไต้หวัน, นักวิชาการจากญี่ปุ่น และนักการทูตจากเม็กซิโก
พวกเขาแต่ละคนมีโลกทัศน์เฉพาะ แต่เมื่อพูดถึงการเมืองไทย สิ่งที่ตามมากลับเป็นคำถามที่ฟังแล้วทั้งเจ็บแสบและน่าคิด
ยกตัวอย่างคำถามจากเพื่อนร่วมงานต่างชาติของผม ได้แก่
“ทำไมรัฐบาลไทยถึงเปราะบางตลอดเวลา?”
รัฐบาลผสมมากพรรครวมทั้งถูกแทรกแซงจากอำนาจนอกระบบ ทำให้นโยบายไม่เคยต่อเนื่อง
“ทำไมผู้นำถึงถูกปลดด้วยคดีจริยธรรมแทนที่จะให้ประชาชนตัดสิน?”
ในหลายประเทศ จริยธรรมเป็นเรื่องการเมือง ไม่ใช่คดีความ แต่ในไทยกลับถูกใช้เป็นอาวุธ
“ทำไมตัวเลือกนายกฯ ถึงถูกล็อกไว้จนเหมือนจะหมดทางออก?”
ระบบบัญชีรายชื่อก่อนเลือกตั้งทำให้ bottleneck ทางการเมืองรุนแรงขึ้น
“ทำไมศาลถึงมีอำนาจมาก และใช้บ่อยขนาดนั้น?”
ถ้าปล่อยแบบนี้ จริยธรรมท่วม แต่ประชาธิปไตยแห้งพอดี? ไม่แน่ใจผมแปลถูกเปล่า แต่เขาพูดประมาณนี้ (Soaked in virtue while democracy runs dry)
วันนี้คงเขียนสั้นๆ ไม่มากความ คงมีคอลัมนิสต์มติชนสุดสัปดาห์ท่านอื่นเขียนอธิบายคำตอบเหล่านี้อยู่เยอะแยะเต็มไปหมด เกี่ยวกับโครงสร้างที่ถูกล็อกไว้ในรัฐธรรมนูญ 2560
ผมยังพยายามปกป้องประเทศไทย บ้านเกิดเมืองนอนตัวเอง ชี้ให้เห็นว่าแต่ละประเทศก็มีปัญหาของตัวเองน่ะแหละ
พวกเราดูนาฬิกา ซดกาแฟที่เหลือในถ้วย เตรียมแยกย้ายกลับออฟฟิศตัวเอง และคำถามที่ทำให้วงเอิ๊กอ๊ากเป็นพิเศษ ส่งท้ายก็คือ
“แล้วทำไมตัวเลือกที่ 1 ถึงมานั่งอยู่กลางโต๊ะนี้ กลางแคมปัสบอสตันเสียได้ล่ะเนี่ย”
