พระยอดขุนพลเนื้อชิน-ดินเผา กรุ ‘วัดราชบูรณะ-กรุวัดพิกุล’ ลงตัวทั้งศิลปะลพบุรี-สุโขทัย
โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ
พระเครื่องชนิดที่เรียกกันว่า “พระยอดขุนพล” มีอยู่ด้วยกันหลายกรุ หลายยุคสมัย พุทธลักษณะโดยทั่วไปที่คล้ายกัน คือ เป็นพระประทับนั่งปางมารวิชัย เหนือฐานบัวเล็บช้าง และอยู่ในซุ้มเรือนแก้วเป็นส่วนใหญ่
ในสมัยก่อนพระยอดขุนพลเป็นพระที่นิยมกันมาก
พระยอดขุนพล มักจะเป็นพระทรงเครื่องแบบทรงเทริดขนนก มีกรองพระศอ และพาหุรัดทั้งสองข้าง (ทรงเครื่องอย่างกษัตริย์) ผู้ที่พบเห็นในระยะแรกจึงตั้งชื่อพระว่า “พระยอดขุนพล”
ที่พบในช่วงแรก มักจะพบเป็นพระเครื่องสมัยลพบุรี ที่พบมากใน จ.ลพบุรี โดยเฉพาะกรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ และกรุอื่นๆ ใน จ.ลพบุรี พระส่วนมากเป็นพระเนื้อชิน ต่อมาพบในที่อื่นๆ อีกหลายจังหวัด เช่น ที่กำแพงเพชร พระนครศรีอยุธยา และที่อื่นๆ
ศิลปะก็เป็นไปตามยุคสมัยนั้นๆ
แต่ก็เป็นพระทรงเครื่องประทับนั่งปางมารวิชัยเหนือบัวเล็บช้าง ภายในซุ้มเรือนแก้วแทบทั้งสิ้น จึงมีชื่อเรียกเหมือนกันว่า “พระยอดขุนพล”
และมีคำต่อท้ายที่เป็นชื่อของกรุบ้าง ชื่อของจังหวัดที่พบบ้าง เพื่อให้รู้ว่าเป็นการพบที่กรุใดจังหวัดไหน
พระยอดขุนพลเป็นพระที่นิยมกันทุกกรุ ส่วนสนนราคาถูกแพงแตกต่างกันไปตามความนิยมและหายากของแต่ละกรุ โดยส่วนใหญ่จะเป็นพระที่มีขนาดค่อนข้างเขื่อง เนื่องจากมีองค์ประกอบขององค์พระมาก
ศิลปะของพระยอดขุนพลนั้นสวยงามตามแต่ละยุคสมัย เช่น ศิลปะแบบลพบุรีก็ดูค่อนข้างเคร่งขรึมแบบขอม
ศิลปะสุโขทัยของกำแพงเพชรผ่อนคลายลงมา มีความอ่อนช้อยสวยงาม
ศิลปะอยุธยา ดูนิ่งๆ พระยอดขุนพลที่เป็นพระเนื้อดินเผาก็มีของกรุทางกำแพงเพชร นอกเหนือไปจากนั้นจะพบแต่ที่เป็นเนื้อชิน
กล่าวสำหรับกรุวัดราชบูรณะ จ.พระนครศรีอยุธยา เป็นกรุพระกรุใหญ่ที่พบพระเครื่องมากมาย และมีมากมายหลากหลายพิมพ์มาก และมีพระพิมพ์หนึ่งที่เป็นพระแบบยอดขุนพลเช่นกัน เป็นพระเนื้อชินเงิน ผิวปรอทจับขาวเกือบทั้งองค์ สันนิษฐานว่า สร้างในสมัยแผ่นดินพระเจ้าสามพระยา ราว พ.ศ.1967-1981
พระยอดขุนพลกรุวัดราชบูรณะ เป็นศิลปะแบบอยุธยายุคต้นที่สวยงามติดพิมพ์ลึกชัด พระที่พบในกรุส่วนใหญ่เป็นพระที่มีสภาพดี ผิวปรอทจับขาวอยู่ทั่วไป ขนาดองค์พระกว้างประมาณ 3.5 เซนติเมตร สูงประมาณ 5 เซนติมตร
ปัจจุบันหาพระแท้ยาก สนนราคาค่อนข้างสูง
ด้วยพระยอดขุนพล เป็นพระเนื้อชินเสียเป็นส่วนใหญ่ ทำให้เกิดคำถามว่าที่เป็นพระเนื้อดินเผามีบ้างหรือไม่ ตอบว่า มี และเป็นพระพิมพ์เดียวกับพระเนื้อชิน แต่ความนิยมในพิมพ์เดียวกัน จะนิยมพระเนื้อชินมากกว่า
พระยอดขุนพลโดยส่วนใหญ่เป็นพระเนื้อชิน ซึ่งมีทั้งเนื้อชินเงินและเนื้อชินตะกั่วสนิมแดง แต่บางกรุจะพบพระยอดขุนพลที่มีแม่พิมพ์เดียวกับพระที่เป็นเนื้อชิน แต่เป็นเนื้อดินเผาปะปนอยู่ด้วยในบางกรุ
พระยอดขุนพลกรุหนึ่งของ จ.กำแพงเพชร มีพระยอดขุนพลที่เป็นเนื้อดินเผาด้วย
แต่จำนวนที่พบจะมีจำนวนน้อยกว่าพระที่เป็นเนื้อชิน จึงทำให้ไม่ค่อยได้เห็นกันนัก
พระยอดขุนพลของ จ.กำแพงเพชร กรุวัดพิกุล มักจะถูกเรียกกันว่า “พระยอดขุนพลเสมาตัด” ซึ่งจากรูปทรงขอบขององค์พระมักจะตัดเข้ารูปตามขอบซุ้ม พอมองดูก็จะคล้ายกับรูปเสมาที่อยู่ด้านหน้าของอุโบสถ เรียกกันต่อมาว่า พระยอดขุนพลเสมาตัด และจะรู้กันโดยปริยายว่า เป็นพระยอดขุนพล กรุวัดพิกุล ของ จ.กำแพงเพชร
ส่วนใหญ่ที่พบจะเป็นพระเนื้อชินเงินเป็นหลัก และได้รับความนิยมสูง ในส่วนที่พบเป็นเนื้อดินเผาบ้างมีจำนวนน้อย เนื้อละเอียดหนึกนุ่มตามแบบของพระเมืองกำแพงเพชร
เป็นพระที่พบในกรุวัดพิกุล ผิวของพระจะมีคราบรารักเกาะตามผิวขององค์พระ ตามแบบพระตระกูลทุ่งเศรษฐีส่วนใหญ่
เนื่องจากสภาพของกรุอยู่ในที่ต่ำและมีน้ำท่วมถึงในหน้าน้ำหลาก จึงทำให้มีความชื้นภายในกรุ ทั้งชื้นบ้างแห้งบ้าง จึงเกิดคราบราขึ้นจับผิวพระ และด้วยความนุ่มของเนื้อดินของทุ่งเศรษฐีที่มีผิวไม่แกร่งนัก ราจึงสามารถเกาะจับผิวของพระได้ดี
เมื่อแห้งไปในหน้าแล้งจะหลงเหลือคราบแห้งเกาะกุมผิวพระ ผ่านกาลเวลามาหลายร้อยปี คราบราที่เกาะทับซ้อนกันมาตลอด จึงเกาะติดแน่นอยู่ที่ผิวของพระ เราจึงเห็นร่องรอยเป็นคราบดำ เกาะผิวพระเป็นปื้นบ้าง เป็นจุดดำๆ ตามผิวของพระมากน้อยแล้วแต่องค์พระ ถือเป็นเสน่ห์อีกอย่างหนึ่งของพระตระกูลทุ่งเศรษฐีที่มักจะพบคราบผิวแบบนี้
พระยอดขุนพลเสมาตัดของกำแพงเพชรที่เป็นพระเนื้อดินเผา ส่วนใหญ่มักจะไม่ได้ตัดเข้ารูปตามขอบซุ้ม แต่จะมีเหลือปีกอยู่รอบ หรือตัดเป็นรูปทรงห้าเหลี่ยมเสียเป็นส่วนใหญ่
โดดเด่นเฉกเช่นพระตระกูลยอดขุนพล เด่นทางด้านอยู่ยงคงกระพัน แคล้วคลาด อีกทั้งด้านโชคลาภโภคทรัพย์ตามแบบพระตระกูลทุ่งเศรษฐีอีกด้วย
