บทความพิเศษ | สุภา ปัทมานันท์
จับตาการเมืองญี่ปุ่น
หลัง นายอิชิบะ ลาออก
7 กันยายน 2025 ที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น นายชิเงรุ อิชิบะ ประกาศลาออก หลังจากไม่สามารถนำพาพรรคแอลดีพี（自民党）ชนะการเลือกตั้งทั้งการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และสมาชิกวุฒิสภา กลายเป็นรัฐบาลเสียงข้างน้อย นโยบายหลายอย่างต้องพึ่งเสียงโหวตของพรรคฝ่ายค้าน ขณะที่พรรคฝ่ายค้านหลายพรรคโดดเด่นมากขึ้น
ตลอด 50 วันที่ผ่านมานับจากวันเลือกตั้งวุฒิสมาชิกเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม มีเสียงเรียกร้องและกดดันให้นายอิชิบะ รับผิดชอบด้วยการลาออก ทั้งจากภายในพรรคแอลดีพีและจากประชาชนทั่วไป แต่นายอิชิบะ ไม่ยอมลาออก
ภายในพรรคแอลดีพีได้ยื่นเรื่องใช้ข้อบังคับของพรรค กำหนดให้ ส.ส. และ ส.ว.ของพรรค รวมกับตัวแทนของพรรคใน 47 จังหวัดทั่วประเทศ ลงคะแนนเสียงรวมกันเกินกึ่งหนึ่ง ในครั้งนี้คือ 172 เสียง ถอดถอนหัวหน้าพรรคได้ มีเสียงของ “มุ้ง”（派閥）นายทาโร อาโสะ ที่ปรึกษาอาวุโสพรรค อดีตนายกรัฐมนตรี ยื่นถอดถอนแน่นอน แม้มี ส.ส.และ ส.ว.บางกลุ่มไม่เห็นด้วย
ข่าววงในว่าเสียงเห็นด้วยมีกว่า 150 เสียงแล้ว กำหนดเปิดการประชุมวันจันทร์ที่ 8 กันยายน
นายอิชิบะ ชิงประกาศลาออกตัดหน้าเพียง 1 วัน เพื่อยุติการเปิดประชุมถอดถอนในเช้าวันจันทร์ โดยให้เหตุผลว่าไม่ต้องการเห็นความแตกแยกภายในพรรค ขอลาออกเพื่อแสดงความรับผิดชอบ จะจัดให้มีการเลือกหัวหน้าพรรค（総裁選）คนใหม่โดยเร็ว
รวมเวลาที่นายอิชิบะอยู่ในตำแหน่งเพียง 11 เดือน ตลาดหุ้นนิคเคอิพุ่งขึ้นรับข่าวนี้
เหตุใดจึงไม่ลาออกให้เร็วกว่านี้? ปล่อยเวลาให้ผ่านมาเกือบ 2 เดือน ก่อให้เกิดความไม่สบายใจภายในพรรค และความนิยมพรรคตกต่ำลงไปอีก เขาให้เหตุผลว่าไม่ต้องการให้มีช่วงสุญญากาศทางการเมืองระหว่างการเจรจาเรื่องภาษีกับสหรัฐอเมริกา บัดนี้บรรลุข้อตกลงเป็นที่แน่นอนในระดับหนึ่งแล้ว สามารถให้หัวหน้าพรรคคนใหม่มาสานต่อได้
เมื่อได้หัวหน้าพรรคแอลดีพีคนใหม่แล้ว พรรคจะเสนอชื่อต่อสภาให้โหวตสนับสนุนรับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี
แต่ปัญหาคือ พรรครัฐบาลเสียงข้างน้อยจะได้รับเสียงสนับสนุนให้เป็นรัฐบาลบริหารงานต่อไปหรือไม่?
หรืออาจต้องดึงพรรคฝ่ายค้านพรรคใดพรรคหนึ่งมาร่วมรัฐบาลด้วย
วิธีการเลือกหัวหน้าพรรคแอลดีพี มี 2 แบบ คือ
แบบเต็มรูปแบบ หรือฟูลสเป๊ก（フールスペック）ระเทศได้แสดงเจตจำนง จำเป็นต้องใช้เวลาในการลงคะแนนเสียงหลังจากเปิดตัวผู้สมัครแล้วอีก 12 วัน กว่าจะรู้ผลหัวหน้าพรรคคนใหม่ช้าไปอีก ผู้สมัครที่ได้คะแนนรวมเกินกึ่งหนึ่งคือผู้ชนะเลย หากไม่มีใครได้คะแนนเกินกึ่งหนึ่ง ผู้ได้คะแนนสองลำดับแรกเข้าชิงอีกครั้งในรอบตัดสิน
อีกวิธีหนึ่ง คือ แบบง่าย（簡易型）ใช้คะแนนของ ส.ส. และ ส.ว. 295 เสียง และเสียงของตัวแทนพรรค 47 จังหวัด จังหวัดละ 3 เสียง รวม 141 เสียง รวมทั้งหมด 436 เสียง ซึ่งวิธีนี้จะไม่ยุ่งยาก รู้ผลได้เร็วกว่า
คณะกรรมการการเลือกตั้งของพรรค ลงมติเลือกแบบเต็มรูปแบบ โดยกำหนดเปิดตัวผู้สมัครวันที่ 22 กันยายน และลงคะแนนเลือกตั้งวันเสาร์ที่ 4 ตุลาคมนี้
พรรคฝ่ายค้านเรียกร้องให้เปิดประชุมสภาสมัยวิสามัญโดยเร็ว การบริหารงานรัฐไม่ควรมาสะดุดหยุดลงด้วยปัญหาภายในของพรรคแอลดีพี
ผู้สมัครที่เริ่มเปิดตัว ล้วนเป็นคนหน้าเดิมที่เคยแข่งกับนายอิชิบะครั้งที่แล้ว ผู้สมัครแต่ละคนต้องมีเสียง ส.ส. หรือ ส.ว.ภายในพรรคซึ่งขณะนี้มีเพียง 295 เสียงน้อยกว่าครั้งก่อนที่มีรวม 368 เสียงถึง 73 เสียง ให้การรับรองการลงสมัครคนละ 20 เสียง
การขอเสียงรับรองกลายเป็นงานยากขั้นแรกสำหรับผู้สมัครครั้งนี้ เหตุใดการหา 20 เสียงจาก 295 เสียงไม่ง่าย?
เมื่อดูตัวเลขความเปลี่ยนแปลงของ 20 เสียงที่เคยรับรองผู้สมัครแต่ละคนครั้งที่แล้ว ใครบ้างที่ยังคงเหลือผู้รับรองที่ขณะนี้ยังคงเป็น ส.ส. หรือ ส.ว. เพื่อมาทำหน้าที่รับรองให้ หรืออีกนัยหนึ่งไม่ได้สอบตกจากการเลือกตั้ง ส.ส. เมื่อตุลาคม 2024 และการเลือกตั้ง ส.ว. เมื่อกรกฎาคม 2025
นางซานาเอะ ทาคาอิชิ（高市早苗）วัย 64 ปี อดีตรัฐมนตรีความมั่นคงทางเศรษฐกิจ คู่แข่งในรอบตัดสินกับนายอิชิบะ แต่ต้องพ่ายแพ้ (อ่าน สุภา ปัทมานันท์ “หัวหน้าพรรคแอลดีพีคนใหม่” มติชนสุดสัปดาห์ 4 ตุลาคม 2567) และไม่ยอมรับตำแหน่งใดในรัฐบาลนายอิชิบะ เคยเป็นคู่แข่งนายคิชิดะ อดีตนายกรัฐมนตรี ในการเลือกหัวหน้าพรรคครั้งก่อนหน้าเช่นกัน
เธอได้รับเสียงสนับสนุนจาก “มุ้ง” นายชินโซ อาเบะ（安倍晋三） อดีตนายกรัฐมนตรีผู้ถูกลอบสังหาร เป็นมุ้งใหญ่สายอนุรักษนิยมที่มีเรื่องพัวพันกับการเงินไม่โปร่งใสในการลงบัญชี และมุ้งอื่นด้วย ปัญหาใหญ่ที่ถูกเปิดโปงในช่วงท้ายของนายคิชิดะ เป็นเหตุให้มีการสลาย “มุ้ง” ในพรรค และทำให้นายคิชิดะ เกือบประคองตัวไม่รอด ยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างชัดเจน ทำให้คะแนนนิยมพรรคแอลดีพีลดต่ำสุด จึงแพ้การเลือกตั้ง ส.ส. และ ส.ว. ในจำนวนนี้มีเสียงรับรองของเธอที่ลดลงถึง 9 เสียง จำเป็นต้องหาเสียงมาเพิ่มอีกเกือบครึ่ง
นายชินจิโร โคอิสุมิ（小泉進次郎）วัย 44 ปี รัฐมนตรีกระทรวงเกษตร ป่าไม้และการประมง ลูกชายนายจุนอิชิโร โคอิสุมิ อดีตนายกรัฐมนตรี มีหัวก้าวหน้าต้องการปฏิรูปพรรค ไม่สังกัด “มุ้ง” เคยได้เสียงสนับสนุนจากนายโยชิฮิเดะ สุงะ อดีตนายกรัฐมนตรี ได้คะแนนติด 3 คนในรอบแรกของครั้งที่แล้ว ขณะนี้ทำหน้าที่รัฐมนตรีเกษตรฯ แก้ปัญหาสำคัญเรื่องข้าวราคาแพงอย่างขะมักเขม้น เป็นความหวังและเป็นดาวเด่นในพรรคคนหนึ่ง จำนวนผู้รับรองหมดสภาพไป 4 คน ดูจากผลงานแล้วไม่น่ายากที่จะหาเสียงมาเพิ่ม เขาเริ่มเข้าหาผู้ใหญ่ในพรรคเพื่อขอเสียงสนับสนุน
นายโมเตงิ อดีตเลขาธิการพรรค วัย 69 ปี เดิมเป็นหัวหน้า “มุ้ง” โมเตงิ จำนวนผู้รับรองที่หมดสภาพไปเพียง 2 คนเท่านั้น น้อยที่สุดในจำนวนคู่แข่งชุดเดิม จึงไม่แปลกที่ประกาศพร้อมลงแข่งเป็นคนแรก และนายฮายาชิ เลขาธิการคณะรัฐมนตรี วัย 69 ปี สาย “มุ้ง” นายคิชิดะ จำนวนผู้รับรองที่หมดสภาพไป 3 คน
ที่ผ่านมา ผู้รับรองมักได้รับตำแหน่งในรัฐบาลใหม่ด้วย และเป็นผู้มีศักยภาพเป็นที่ยอมรับ เขาต้องเชื่อมั่นว่าผู้สมัครที่รับรองมีแนวโน้มจะคว้าชัยชนะ เสียงที่เคยรับรองจึงอาจเปลี่ยนขั้วได้
การเลือกหัวหน้าพรรคแอลดีพีคนใหม่จะได้เห็นพลังของแต่ละ “มุ้ง” ที่ว่าสลายไปแล้ว กลับมาแสดงพลังกันอีก
ประวัติศาสตร์หน้าใหม่การเมืองญี่ปุ่นกำลังจะเริ่มต้น…
