เวลา 120 วันอาจสั้น เกินกว่าปฏิวัติประกันสังคม แต่ยาวนานพอสำหรับการปฏิรูปที่มีความหมาย : จดหมายถึง รัฐมนตรีแรงงานคนใหม่
ฝนไม่ถึงดิน | ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี
เวลา 120 วันอาจสั้น
เกินกว่าปฏิวัติประกันสังคม
แต่ยาวนานพอสำหรับการปฏิรูปที่มีความหมาย
: จดหมายถึง รัฐมนตรีแรงงานคนใหม่
การเข้ารับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานของคุณตรีนุช เทียนทอง ในช่วงที่เหลือเวลาเพียง 120 วันก่อนการยุบสภาตามสัญญาทางการเมือง อาจดูเหมือนเป็นตำแหน่งที่ไร้ความหมาย
แต่บทเรียนจากนานาประเทศกลับชี้ว่านี่อาจเป็นโอกาสทองในการสร้างการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและตรงจุด หากมีความมุ่งมั่นและวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน
ในฐานะคณะกรรมการประกันสังคมที่ผ่านการทำงานร่วมกับรัฐมนตรีแรงงาน 3 คน นายกรัฐมนตรี 3 คน ปลัดกระทรวง 3 คน และเลขาธิการประกันสังคม 3 คน ในระยะเวลาเพียง 1 ปี 8 เดือน สะท้อนให้เห็นความไม่ต่อเนื่องทางนโยบายที่เป็นปัญหาเรื้อรังของระบบราชการไทย
การเปลี่ยนผู้นำบ่อยครั้งทำให้นโยบายสำคัญหลายอย่างติดค้างในระบบ
ปัญหาที่เด่นชัดที่สุดคือสูตรบำนาญที่ล้าสมัย ใช้มานานกว่า 25 ปีโดยไม่สอดคล้องกับสภาพค่าจ้างและการสมทบของผู้ประกันตนในปัจจุบัน
แม้สำนักงานประกันสังคมจะศึกษาสูตรใหม่มาตั้งแต่ปี 2563 และผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการแล้ว
แต่กลับถูกเตะถ่วงด้วยการขาดการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพและแรงต้านจากบางส่วนของระบบราชการ
สูตรบำนาญใหม่นี้ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย มันจะส่งผลให้ผู้ประกันตนกว่า 400,000 คนจากทั้งหมด 800,000 คนที่กำลังรับบำนาญได้รับเงินเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 200 บาทต่อเดือน
ซึ่งไม่ใช่แค่การเพิ่มบำนาญ แต่เป็นการคืนความเป็นธรรมให้กับผู้ที่สมทบเข้าระบบมาทั้งชีวิต
การประชาพิจารณ์ที่ควรเริ่มในเดือนมิถุนายนถูกเลื่อนไปเป็นตุลาคม
สะท้อนความเชื่องช้าที่ไม่อาจยอมรับได้
ประวัติศาสตร์โลกเต็มไปด้วยตัวอย่างของการปฏิรูปที่ประสบความสำเร็จในเวลาอันสั้น
Martin O’Malley คณะกรรมาธิการประกันสังคมของสหรัฐอเมริกา สร้างการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญภายใน 100 วันแรก โดยหยุดนโยบายที่โหดร้ายในการหักเงินบำนาญ 100% จากผู้รับบำนาญที่ติดหนี้ เปลี่ยนเป็นหักเพียง 10% พร้อมปรับปรุงระบบดิจิทัลจนประชาชน 17 รัฐสามารถเปลี่ยนแปลงข้อมูลบัตรประกันสังคมผ่านออนไลน์ได้โดยไม่ต้องเดินทางไปที่สำนักงาน
นิวซีแลนด์ภายใต้การนำของ Jacinda Ardern แสดงให้เห็นว่าแม้แต่การปฏิรูปสวัสดิการครอบครัวครั้งใหญ่ก็สามารถเริ่มต้นได้ภายในปีแรก
Families Package ที่เพิ่มการลาคลอดแบบได้รับค่าจ้างเป็น 26 สัปดาห์ พร้อมให้เงินช่วยเหลือ 60 ดอลลาร์ต่อสัปดาห์แก่ครอบครัวรายได้น้อย กลายเป็นนโยบายเครื่องหมายการค้าของรัฐบาลเธอ
นอกจากสูตรบำนาญแล้ว ยังมีนโยบายสำคัญหลายอย่างที่ผ่านกระบวนการพิจารณาแล้วแต่ติดขัดรอการอนุมัติจากคณะรัฐมนตรี
การปรับเพดานค่าจ้างเป็น 17,500 บาทจะไม่เพียงแต่เพิ่มฐานการคำนวณสิทธิประโยชน์ แต่ยังผูกโยงกับการเพิ่มค่าคลอดบุตร ค่าฝากครรภ์ที่จะช่วยเหลือครอบครัวของเด็กเกิดใหม่สองแสนคนต่อปี และการขยายสิทธิทันตกรรมที่จะยกระดับการรักษาทันตกรรมภายใต้ระบบประกันสังคมไทยให้ก้าวหน้าที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อเพดานค่าจ้างปรับขึ้น ผู้ประกันตนจะได้รับสิทธิประโยชน์ที่ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม การลาคลอดจะได้รับเงินสูงสุด 8,750 บาท การว่างงานได้รับสูงสุด 10,500 บาท และบำนาญสูงสุดจะอยู่ที่ประมาณ 9,000 บาทต่อเดือน
ตัวเลขเหล่านี้อาจดูเล็กน้อย แต่สำหรับผู้ประกันตนหลายล้านคน มันคือความแตกต่างระหว่างการมีชีวิตที่มีศักดิ์ศรีและสอดรับกับเงินเดือนมากขึ้น
สิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตนมาตรา 40 ก็เช่นกัน ติดค้างในระบบราชการมานานเกินควร การชดเชยการตั้งครรภ์ การขยายสิทธิทุพพลภาพตลอดชีวิต ค่าเดินทางพบแพทย์ บางเรื่องรอมาเกินหนึ่งปีปฏิทินแล้ว
สะท้อนความไร้ประสิทธิภาพที่ไม่อาจยอมรับได้
ประเด็นถัดมาคือการลงทุน
กองทุนประกันสังคมไทยบริหารเงินมหาศาล เทียบเท่างบประมาณของประเทศขนาดกลาง
การบริหารการลงทุนที่มีประสิทธิภาพไม่เพียงสร้างผลตอบแทนที่ดี แต่ยังเป็นหลักประกันความยั่งยืนของระบบในระยะยาว
ปัญหาการลงทุนที่ไม่โปร่งใสในอดีตในกรณีสินทรัพย์นอกตลาดที่มีการประเมินมูลค่าสูงเกินจริง
การปราศจากกรอบบริหารความเสี่ยงที่รัดกุม หรือการลงทุนในหุ้นยุทธศาสตร์ด้านพลังงานที่สังคมตั้งข้อสงสัยและความพยายามเข้าซื้อหุ้นของกลุ่มทุนเครือข่ายชนชั้นนำข้ามชาติ
รัฐมนตรีคนใหม่ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าการลงทุนมีความโปร่งใส ปราศจากการแทรกแซงทางการเมือง และให้ผลตอบแทนที่เหมาะสมกับระดับความเสี่ยง รวมถึงการเปิดเผยการลงทุนแก่สาธารณะเพราะข้อมูลทุกอย่างล้วนสามารถเข้าถึงได้อยู่แล้ว การนำตนเองมาอยู่ที่สว่างย่อมเป็นผลดีกว่าการซ่อนตัวในที่มืด
ด้านการบริหารสำนักงาน งบประมาณมากกว่า 5,000 ล้านบาทต่อปีเป็นสัดส่วนที่สูงเมื่อเทียบกับขนาดสำนักงาน แต่ภายในไส้ในสิ่งที่เราเห็นคือ งบประมาณด้านประชาสัมพันธ์ 300 กว่าล้าน มากกว่าห้าสิบล้านคืองบประมาณในการผลิตปฏิทิน
พร้อมกันนั้นงบประมาณกว่าพันล้านบาทต่อปีที่เป็นงบประมาณด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ก็ยังคงมีปัญหา โดยเฉพาะการส่งมอบงานที่ล่าช้าของ Web Application Mainframe มูลค่า 850 ล้านที่มีค่าปรับวันละ 850,000 บาท ตามสัญญา
ความล่าช้านี้สะท้อนความบกพร่องในมาตรฐานการคัดกรองผู้เข้ารับงานหรือไม่
กระบวนการติดตามต่างๆ ซึ่งจำเป็นต้องถอดบทเรียนอย่างเป็นลายลักษณ์อักษร ก่อนที่จะดำเนินโครงการขนาดใหญ่อื่นๆ ต่อไป
เวลา 120 วันของรัฐมนตรีแรงงานคนใหม่อาจสั้นเกินไปสำหรับการปฏิวัติประกันสังคม
แต่ยาวนานพอสำหรับการปฏิรูปที่มีความหมาย ประวัติศาสตร์โลกพิสูจน์แล้วว่าผู้นำที่มีวิสัยทัศน์และความกล้าหาญสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงได้แม้ในเวลาจำกัด
คำถามไม่ใช่ว่า 120 วันจะพอหรือไม่
แต่คือรัฐมนตรีคนใหม่จะเลือกที่จะเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาที่ถูกลืมในประวัติศาสตร์ หรือจะกลายเป็นตัวอย่างของการเปลี่ยนแปลงที่คนรุ่นหลังจะยกย่อง
ผู้ประกันตน 13 ล้านคนและครอบครัวของพวกเขากำลังรอคำตอบ
และที่สำคัญกว่านั้น พวกเขากำลังรอการกระทำ เวลาอาจจำกัด แต่โอกาสในการสร้างความแตกต่างไม่เคยจำกัด หากมีความมุ่งมั่นที่แท้จริง
