บทความพิเศษ | สุภา ปัทมานันท์
ทำงานได้เงิน แถมได้เที่ยว
: เทรนด์ใหม่ในญี่ปุ่น
ญี่ปุ่นขาดแคลนแรงงานอย่างมาก ประชากรสูงวัยเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แรงงานหนุ่มสาวอยู่ในระบบมีทั้งพนักงานประจำและพนักงานชั่วคราว ผู้สูงวัยที่เกษียณแล้วแต่ร่างกายยังแข็งแรง ไม่อยากอยู่เฉยๆ ให้เหี่ยวเฉา อยากทำงานให้ร่างกายได้เคลื่อนไหว และยังได้มีโอกาสพูดคุยกับคนรอบข้าง ย่อมดีกว่าอยู่บ้านเหงาๆ ไปวันๆ
ยิ่งไปกว่านั้น หากมีรายได้เข้ามาบ้างก็ช่วยเพิ่มจำนวนเงินเก็บให้อุ่นใจ เพราะมิอาจรู้ได้ว่าจะมีชีวิตยืนยาวไปอีกนานเท่าใด ในยุคสมัยที่คนญี่ปุ่นมีอายุยืนเกินร้อยปี（人生百年時代）
ปัจจุบันจึงมีบริษัทจัดหางานในญี่ปุ่นประกาศรับสมัครคนทำงานพาร์ตไทม์ระยะสั้นถึงสั้นมาก คือ ทำงานเพียงไม่กี่วันก็ได้ มีงานตามจังหวัดต่างๆ ทั่วประเทศตั้งแต่ฮอกไกโดทางตอนเหนือไล่ไปถึงจังหวัดใต้สุดอย่างโอกินาวา พื้นที่ชนบทบริเวณใกล้ภูเขาหรือทะเล
ในแต่ละสัปดาห์มีนายจ้างจำนวนมากประกาศต้องการคนมาช่วยงาน ส่วนบริษัทจัดหางานก็มีคนมาลงทะเบียนรอไว้เป็นหมื่นๆ รายเหมือนกัน ไม่ได้จำกัดอายุผู้สมัคร ไม่จำกัดวุฒิการศึกษา หรือต้องมีใบประกอบวิชาชีพเฉพาะ มีงานหลากหลายมากประเภทให้เลือก ใครใคร่ทำงานที่ใดก็แจ้งความประสงค์เข้ามาได้ ในจำนวนผู้ลงทะเบียนไว้มีผู้อายุเกิน 50 ปีมากกว่า 30% และเพิ่มขึ้นจาก 4 ปีที่แล้วกว่า 3 เท่า
ฝ่ายนายจ้างในพื้นที่ชนบทที่ขาดแคลนแรงงานอย่างมาก ขอเพียงแรงงานระยะสั้นๆ ก็ยังดี มาช่วยงานเก็บเกี่ยวผลผลิตทางเกษตร งานธุรการ งานจัดส่งสินค้า งานต้อนรับลูกค้าในโรงแรมขนาดเล็ก และงานจิปาถะอื่นๆ อีกสารพัดที่คนหนุ่มสาวต่างเมินหน้า
ที่น่าสนใจคือ ผู้สูงวัยเหล่านี้ ไม่ได้ต้องการทำงานพิเศษในละแวกบ้านหรือจังหวัดที่ตัวเองอาศัยอยู่ แต่สมัครใจไปทำงานที่จังหวัดห่างไกลบ้าน ยิ่งเป็นจังหวัดที่ยังไม่เคยไปเที่ยวด้วยแล้ว ยิ่งอยากไปทำงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการได้ทำงานในรีสอร์ต เรียวกัง（旅館）ออนเซ็น（温泉）สถานที่ท่องเที่ยว เป็นต้น
นอกจากจะได้ที่พักฟรี อาหารพร้อม ยังได้ค่าจ้างอีก ทำงานไม่กี่วันยังไม่ทันคิดถึงบ้าน ถือว่าได้มาเปลี่ยนบรรยากาศด้วย
คุณป้าอิเคดะ วัย 59 ปี ชาวโอซากา หลังจากเกษียณจากงานประจำแล้ว ก็สมัครใจทำงานพาร์ตไทม์แบบได้เที่ยว（旅バイト）อย่างนี้เพื่อได้เห็นโลกกว้างขึ้น เคยทำมาหลายครั้งแล้ว เริ่มต้นในหลายจังหวัดใกล้เคียง ทำงานหลายประเภททั้ง งานเกษตร งานอีเวนต์ งานทำความสะอาด เป็นต้น
ครั้งนี้คุณป้าสมัครไปทำงานที่จังหวัดชิงะ（滋賀県）จังหวัดเล็กๆ อยู่ไม่ไกลจากโอซากา มีประชากรเพียง 1.4 ล้านคน มีประชากรผู้สูงวัยเกินกว่า 30% ยอมเสียค่าเดินทางเอง ใช้เวลาทำงาน 2 วัน มีที่พักพร้อมอาหาร และได้ค่าจ้าง 8,000 เยน
รับงานทำความสะอาดบ้านเก่าที่ทางท้องถิ่นจะบูรณะให้เป็นที่พบปะ ทำกิจกรรมร่วมกันระหว่างผู้สูงอายุ เด็กและคนในพื้นที่ ต้องตัดหญ้าด้วยเครื่องตัดหญ้าที่ไม่เคยใช้มาก่อน แต่ไม่ใช่ปัญหาเลยเพราะเรียนรู้กันได้ ถือเป็นประสบการณ์ใหม่ ทำได้สำเร็จก็เพิ่มความภูมิใจในตัวเอง
แต่สิ่งที่คุณป้าได้รับมีมากกว่านี้!
เมื่อเสร็จงานแล้ว คุณป้าก็ไปท่องเที่ยวเพลิดเพลินกับธรรมชาติ ส่วนอาหารมื้อเย็นก็ได้ลิ้มรสอาหารท้องถิ่นทำเสร็จใหม่ๆ จากพืชผักสดๆ ในไร่สวน ได้พูดคุยกับผู้คนทั้งคนในพื้นที่และคนที่มาทำงานแบบเดียวกันนี้จากจังหวัดอื่นๆ แลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน ได้เพื่อนใหม่เพิ่มขึ้นอีกเติมสีสันให้ชีวิตเหงาๆ
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหลายแห่งในญี่ปุ่น จัดสรรงบประมาณส่วนหนึ่งเพื่อช่วยเหลือผู้ประกอบการในท้องถิ่นที่ขาดแคลนแรงงาน สามารถจ้างงานคนต่างพื้นที่มาทำงานพาร์ตไทม์ช่วงสั้นๆ ตามฤดูกาลได้สะดวกขึ้น เพื่อให้ผู้คนไม่ละทิ้งถิ่นฐานไปทำงานในเมืองใหญ่ ทิ้งไว้แต่ความเงียบเหงาให้แก่ชนบท อีกทั้งยังเป็นโอกาสให้ประชากรผู้สูงวัยได้พบปะพูดคุยกับผู้คนต่างถิ่น ให้มีกิจกรรมได้ทำร่วมกัน
ปัจจุบัน ผู้คนจากทั่วโลกพากันหลั่งไหลไปเยือนญี่ปุ่น ตั้งแต่ต้นปีรวมกันมากถึง 30 ล้านคนแล้ว จึงมีงานในโรงแรมตามแหล่งท่องเที่ยวที่ต้องการคนทำงานเพิ่มขึ้นในฤดูกาลท่องเที่ยว
คุณป้ายามานากะ วัย 61 ปี สมัครทำงานในโรงแรมเล็กๆ จังหวัดนางาโน ทำงาน 5 วัน มีรายได้ 2.5 แสนเยน พอๆ กับเงินเดือนของนักศึกษาจบใหม่ มีหัองพักขนาดพอเหมาะ น้ำ ไฟ ฟรี มีอาหารราคาย่อมเยามื้อละ 310 เยนในโรงอาหารพนักงาน
คุณป้าเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว เลี้ยงลูก 2 คนจนหมดภาระ เคยสู้งานมาหลายอย่าง ตั้งแต่ขับแท็กซี่ พนักงานเสิร์ฟในร้านอาหาร ไม่อยากอยู่เฉยๆ ประกอบกับรักการท่องเที่ยวด้วย จึงทำงานพาร์ตไทม์ระยะสั้นตามแหล่งท่องเที่ยวมาหลายจังหวัด บางแห่ง 1เดือน บางแห่งนานมากถึง 8 เดือน เจาะจงเลือกจังหวัดที่ยังไม่เคยไปเที่ยว เมื่อถึงวันหยุดก็ใช้เวลาท่องเที่ยวในจังหวัดนั้นๆ บางครั้งมีโอกาสเหมาะชวนหลานสาวมาหาและไปเที่ยวด้วยกัน
สำหรับคุณป้ายามานากะ การทำงานแบบนี้เหมือน “กระสุนนัดเดียวได้นกสองตัว”（一石二鳥）ได้ทั้งเงิน ได้ทั้งการท่องเที่ยวเพลิดเพลิน หรืออาจเป็น “กระสุนนัดเดียวได้นกสามตัว” ก็ได้ คือมีความสุขในการท่องเที่ยวกับหลานสาวด้วย!
ทางฝ่ายนายจ้าง เจ้าของโรงแรมก็ยินดีที่ได้พนักงานที่มีวัยวุฒิ ตั้งใจจริงและมีประสบการณ์ ไม่ต้องเริ่มฝึกพนักงานหนุ่มสาวที่หายากและไม่คุ้นเคยกับงานบริการ
แต่การรับผู้สูงวัยเข้าทำงานใช่ว่าจะราบรื่นไม่มีปัญหาเลย คุณลุง คุณป้าขี้บ่น จุกจิก ก็มีไม่น้อยทำเอาปวดหัวได้เหมือนกัน!
อาทิ “ไม่มีแอร์หรอกหรือ?” “แมลงเยอะจัง” “ห้องพักไม่เห็นเหมือนที่บอกไว้เลย” “ร้านสะดวกซื้ออยู่ไกลจัง” “ต้องยืนทำงานนานๆ เมื่อยขา ปวดเข่า” นอกจากนี้ บางคนเปลี่ยนที่อยู่ และสิ่งแวดล้อมที่ต่างไปจากที่เคยชินทำให้เจ็บป่วย ร้ายไปกว่านั้น บางคนถือว่าสูงวัยกว่า รู้มากกว่า โต้แย้งไม่ยอมทำตามที่ได้รับมอบหมายก็มี
รูปแบบการจ้างงานแบบนี้ กำลังได้รับความนิยม เหมาะกับสังคมผู้สูงวัย เด็กเกิดน้อย ประชากรลดลง ขาดแคลนแรงงานในญี่ปุ่น และยิ่งไปกว่านั้น เป็นการทำให้ประชากรเคลื่อนย้ายไปตามท้องถิ่นต่างๆ ทั่วประเทศโดยไม่จำเป็นต้องอยู่อาศัยแบบถาวร ได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ เรียนรู้วัฒนธรรมต่างถิ่นจากการทำงานร่วมกัน และกระจายรายได้อีกด้วย
“กระสุนนัดเดียว ได้นกสามตัว” กระมัง?
