โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
ช่วงที่ผ่านมามีเรื่องมากมาย จากภาษีการค้าถึงประเด็น ติ๊กต็อก แร่หายากถึงสารเฟนทานิล รวมห่อกันถูกจัดวางเอาไว้สำหรับสองผู้นำโลก ทรัมป์และสี จิ้นผิง
ทรัมป์ยังบอกว่า มีปัญหามากมายที่จะแก้ไขระหว่างสหรัฐฯ กับจีนเมื่อเขาพบกับสี จิ้นผิง ที่เกาหลีใต้ นับเป็นเดิมพันที่สูงมาก
ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศตึงเครียดในไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทั้งสหรัฐฯ และจีนใช้ภาษีการค้าแบบตาต่อตาฟันต่อฟัน ขึ้นภาษีสูงถึง 100 % สหรัฐฯ จำกัดการส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ขั้นสูงเพื่อพัฒนาเอไอ และจีนจำกัดการส่งออกแร่หายากซึ่งสำคัญต่ออุตสาหกรรมป้องกันประเทศและต่อการพัฒนาเอไอ
เจ้าหน้าที่ทั้งสองประเทศต้องจัดการเจรจาการค้าตั้งแต่สิงหาคมเพื่อลดความตึงเครียด พวกเขามากับการจัดประชุมของอาเซียนที่มาเลเซีย คู่ขนานไปกับการประชุมเอเปคที่เกาหลีใต้ ผู้นำทั้งสองพูดจาภาษาดอกไม้ต่อกันและต่อประชาคมโลก
แต่ไม่มีอะไรดีเลยเพราะทั้งสองฝ่ายมีความแตกต่างกันในระยะยาว
มีอะไรที่ทรัมป์และสีจะพูดกัน ?
การพูดคุยครอบคลุม
ภาษีการค้า
การค้าสารเฟนทานิล ยาที่ทำให้คนตาย 450,000 คนในสหรัฐฯ
การควบคุมการส่งออกแร่หายากของจีน จีนซื้อถั่วเหลืองสหรัฐฯ
การควบคุมการส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ขั้นสูงของสหรัฐฯ
ประเด็นภูมิรัฐศาสตร์และความมั่นคงโดยเฉพาะ จุดยืนสงครามรัสเซียในยูเครนและกรณีไต้หวัน
ค่าธรรมเนียมท่าเรือ เรือจีนจอดท่าเรือสหรัฐฯ
สรุปการซื้อขายติ๊กต็อก แพลตฟอร์มโซเชียลจากเจ้าของชาวจีน
ทั้งสองฝ่ายยังต้องการการแข่งขัน แต่ด้วยเหตุผลที่ต่างกัน
สหรัฐฯ มีเป้าหมายเพื่อแสดงถึงความเข้มแข็งของตนต่อจีน เพื่อบรรลุผลนี้ ทีมทรัมป์ก้าวเดินต่อไปหลังลงนามการค้ากับมาเลเซีย กัมพูชาและญี่ปุ่น เข้าสู่ตลาดตรงกับความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐฯ เหล่านี้เรียกร้องพันธมิตรสหรัฐฯ ร่วมกันควบคุมการส่งออกและกฎเกณฑ์ห่วงโซ่อุปทานของสหรัฐฯ สร้างการผูกมัดร่วมกันด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจที่สำคัญ
จีน ลำดับสำคัญคือ ความสงบและความอดกลั้น การพบปะกันมาหลังสมัยประชุมสมัชชาครั้งที่ 4 ของจีน ซึ่งยืนยันอีกครั้งของอำนาจของสี และวางแนวทางในแผน 5 ปี สารของจีนคือว่า รอดพ้นแรงกดดันจากชาติตะวันตกและกลับไปเน้นการเติบโตและเสถียรภาพภายใน
แต่การพูดคุยความขัดแย้งภาษีการค้า แร่หายาก เทคโนโลยีเอไอและยุทธศาสตร์ด้านภูมิรัฐศาสตร์ เหล่านี้กำหนดความสัมพันธ์ปัจจุบันระหว่างสหรัฐและจีนไม่ใช่เป็นเรื่องง่ายๆ
น่าสนใจ ทั้งสองประเทศมีอะไรที่สำเร็จบ้าง
อะไรคือประเด็นติดค้าง
สําหรับรัฐบาลทรัมป์ กำลังหยุดการไหลเวียนยาผิดกฎหมายโดยเฉพาะเฟนทานิลจากจีนสู่สหรัฐฯ กุมภาพันธ์ทรัมป์กดภาษีการค้าลงเหลือ 20% ของสินค้าจีนทุกชนิด จีนขาดความพยายามแก้ปัญหาการเข้ามาของสารเฟนทานิล นี่เป็นประเด็นต่อเนื่อง
ความร่วมมือต่อต้านการฟอกเงินผิดกฎหมาย การค้าเฟนทานิลนี่คือสิ่งที่จีนต้องการความร่วมมือ เพื่อให้กระทบน้อยที่สุดต่อเรื่องภายใน จีนคาดว่าการผูกพันการควบคุมการส่งออกสารตั้งต้นใช้ทำเฟนทานิล
ภาษีการค้า
มีนาคมจีนเก็บ 15% การส่งออกสินค้าเกษตรสหรัฐฯ กระตุ้นสงครามการค้าแบบตาต่อตาฟันต่อฟัน เมษายน ทรัมป์ขึ้นภาษีการค้าการนำเข้าสินค้าจีน 145% ทำให้จีนตอบโต้ขึ้นภาษี 125% ทั้งสหรัฐฯและจีนตัดลดภาษีการค้าเหลือ 30% และ 10% ตามลำดับในเดือนพฤษภาคม และตกลงสงบศึกชั่วคราว 90 วัน สิงหาคมเจรจาการค้า
แร่หายากและนมถั่วเหลือง
จีนจำกัดการส่งออกแร่หายาก 12 ชนิดรวมทั้งเครื่องจักรที่ต้องการใช้แร่เหล่านี้ด้วยเหตุผลด้านความมั่นคง 1 ใน 7 วัสดุที่ถูกจำกัดประกาศเมื่อเมษายน วัสดุนี้มีความสำคัญในอุตสาหกรรมการป้องกันประเทศและใช้พัฒนาเทคโนโลยีเอไอ ทรัมป์ตอบโต้ด้วยภาษี 100% จีนควบคุมแร่หายากเข้มงวด
ทรัมป์เพิ่มด้วยการควบคุมการส่งออกซอฟต์แวร์ ในขณะที่สหรัฐฯ ต้องการหลักประกันการเข้าถึงแร่หายากและส่วนประกอบแบตเตอรี่ สหรัฐฯลงนามข้อตกลงใหม่กับญี่ปุ่น มีข้อตกลงการค้ากับมาเลเซีย เป้าหมายเพื่อลดการพึ่งพาจีนในเรื่องเหล่านี้ โดยจีนเห็นว่า นี่คือความพยายามสกัดกั้นอิทธิพลจีน รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ Scott Bessen ระบุจีนจะตกลงซื้อถั่วเหลืองสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น
ความตึงเครียดเศรษฐกิจพื้นฐานระหว่างสองประเทศไม่สำเร็จง่ายๆ ในการเจรจาคราวนี้
เทคโนโลยีและติ๊กต็อก
กันยายนทรัมป์ลงนามคำสั่งด้านการบริหาร ย้ายทรัพย์สินติ๊กต็อกของสหรัฐฯ ไปสู่นักลงทุนสหรัฐฯด้วยเหตุผลด้านความมั่นคง เรื่องนี้การดีลเย็นชา เรื่องชิป เอไอ และการควบคุมดิจิทัลยังไม่สิ้นสุด ดุลของสหรัฐฯ คือ ขึ้นบัญชีดำบริษัทเทคโนโลยีจีนหลายพันราย อ้างพวกเขาเสี่ยงต่อความมั่นคงแห่งชาติ สหรัฐฯยังจำกัดบริษัทเช่น Nvidia เรื่องส่งออกชิปทันสมัยซึ่งใช้พัฒนาเอไอของจีน จีนยังถูกรบกวนจากสหรัฐฯ ที่ใช้การตรวจสอบ ป้องกันการผูกขาด (Anti Trust) ของบริษัท Nvidia และบริษัท Qualcumm
ประเด็นภูมิรัฐศาสตร์
ทรัมป์กระตือรือร้นประชุมกับสี่จิ้นผิงเรื่อง ยุติสงครามรัสเซียในยูเครน จีนเป็นพันธมิตรใกล้ชิดรัสเซีย การทำสงครามยืดเยื้อในยูเครนไม่เป็นประโยชน์แก่ใคร แต่มีบางฝ่ายเห็นว่า สหภาพยุโรปไม่พยายามให้รัสเซียแพ้สงครามในยูเครน ซึ่งหลังจากนั้นสหรัฐฯจะหันมาสนใจจีน
ทรัมป์คุกคามใช้การแซงชั่นและภาษีต่อหลายประเทศ แต่การซื้อน้ำมันดิบรัสเซียในความพยายามยุติสงคราม สหรัฐฯ ใช้ภาษี 50% ลงโทษอินเดียที่ซื้อน้ำมันดิบรัสเซีย อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯ แซงก์ชั่น 2 บริษัทน้ำมันขนาดใหญ่ที่สุดของรัสเซียคือ Rosneff และ Lukoil ตุลาคม บริษัทน้ำมันแห่งชาติจีน PetroChina และ Sinopec พูดว่าเขาจะระงับซื้อน้ำมันรัสเซียในระยะสั้น ทรัมป์ต้องการหยุดยิงและสร้างสันติภาพในยูเครน ปูตินไม่เล่นด้วย
ทรัมป์ตั้งใจยกเรื่องนี้ให้เป็นบทบาทของจีน ทรัมป์คาดว่าอาจทำให้เข้าถึงปูตินได้และนำมาสู่โต๊ะเจรจา สี จิ้นผิง รู้ดีและระมัดระวังมากๆ หากจีนเข้าไปเกี่ยวข้อง มันเท่ากับกดดันปูตินทำเรื่องนี้
จีนจะกระตือรือร้นพูดคุยสถานะของสหรัฐฯ ต่อไต้หวัน สี จิ้นผิงจะยกความกังวลของจีนต่อนโยบายหนุนความเป็นเอกราชของไต้หวันไปให้ประธานาธิบดีไต้หวัน ไล่ ซึง เตอ (Lai Ching-te) เขาต้องการคำอธิบายจุดยืนสหรัฐฯ และอาจกดดันทรัมป์ จีนต่อต้านการเป็นเอกราชของไต้หวันและสนุบสนุนการรวมชาติ (Unification) ของจีน
ทรัมป์ไม่อยากเลิกคบไต้หวัน ซึ่งสามารถทำให้จีนตัดสินใจใช้กำลังบังคับ ทรัมป์ต้องการได้เครดิตเขาทำการยุติสงคราม ไม่ใช่เขาเริ่มสงคราม
จุดยืนการเจรจาของพวกเขาเข้มแข็งแค่ไหน
ดุลอำนาจในจุดยืนการเจรจาของจีนและสหรัฐฯ ได้เคลื่อนย้ายแล้ว ช่วงอดีตประธานาธิบดีโจ ไบเดน ของสหรัฐฯ เรื่องเซมิคอนดักเตอร์ซึ่งสำคัญต่อการพัฒนาเอไอสร้างความรำคาญให้จีน ตอนนี้ทรัมป์รวมมันเป็นภาษีสินค้าจีน 145% จีนตอบโต้สินค้าสหรัฐภาษี 125% เร่งการทำสงครามการค้าจนทั้งสองประเทศตกลงยุติเพื่อเจรจา
ความเข้มแข็งทางการค้ากับอาเซียน แต่สหรัฐฯ ร่างข้อตกลงการค้าใหม่กับญี่ปุ่น มาเลเซียและกัมพูชา 29 ตุลาคม เกาหลีใต้ประกาศว่ายังทำสงครามการค้ากับสหรัฐฯ ยังไม่มีใครเหนือกว่ากัน การลงนาม FTA กับอาเซียนมีผลต่อสถานะจีนและก่ออิทธิพลสำคัญสำหรับอาเซียน-จีน
แต่ละฝ่ายมีการวัดบทบาทแตกต่างกัน สหรัฐฯ สร้างเครือข่ายใหม่ของพันธมิตร สหรัฐฯ ลงนามกับมาเลเซีย ซึ่งผูกมัดมาเลเซียเข้ากับการจัดอันดับการค้าของสหรัฐฯ มาเลเซียชัดเจนว่า ดีลนี้ใช้เพื่อประเด็นที่ห่วงใยร่วมกัน
จีน มีความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ ยังคงยึดเหนี่ยวกับการผลิตของโลก ครอบงำ กระทบแร่หายากและพิสูจน์ว่า ภาษีการค้าไม่สามารถหยุดยั้งโมเดลนี้ของจีนได้ จีนใช้สงครามการค้าสร้างกล้ามเนื้อ การต่อต้านและความยืดหยุ่น จีนเรียนทำทุกสิ่งเร็วขึ้น ถูกลงและได้ปริมาณ
ดังนั้น สหรัฐฯ มีเสียงที่ดังกว่า แต่จีนมั่นคงกว่า สหรัฐฯ สามารถขยายบทบาทได้ แต่จีนสามารถอยู่ได้นานกว่า
สรุปผลของการเจรจาครั้งนี้
การประชุมจะไม่จบด้วย การแข่งขัน อธิบายอย่างง่ายๆ มันคือ ขั้นตอนใหม่ (New Phase) การพบปะครั้งนี้ไม่จบสิ้นด้วยการแข่งขัน
มันคือ การเรียนรู้ที่จะอยู่กับมัน
