พระพิจิตรข้างเม็ด กรุวัดเขาพนมเพลิง อุทยานศรีสัชนาลัย
โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ
พระกรุวัดเขาพนมเพลิง เป็นพระกรุใหญ่กรุหนึ่งของ จ.สุโขทัย เนื่องจากพบพระเครื่องเป็นจำนวนมาก มีพระเครื่องที่มีชื่อเสียงหลายพิมพ์ บางพิมพ์ก็หายากมาก และมีสนนราคาสูงมาก เช่น พระศาสดา พระพุทธชินสีห์ พระลีลาบัวสองชั้น พระตะกวน เป็นต้น
เป็นโบราณสถาน ที่ตั้งอยู่ในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย ตั้งอยู่บนเขาพนมเพลิงซึ่งเป็นเขาเล็กๆ มีตำนานบอกเล่าในการสร้าง สำหรับประกอบพิธีบูชาไฟในเมืองศรีสัชนาลัย มีเจดีย์ประธานทรงลังกาก่อด้วยศิลาแลง วิหารประดิษฐานพระพุทธรูป และเจดีย์ราย
เจดีย์ประธานทรงกลมก่อด้วยศิลาแลง ตั้งแต่ก้านฉัตรขึ้นไปพังทลายหมด มณฑปก่อด้วยศิลาแลงฐานสี่เหลี่ยมจัตุรัสยกพื้นสูง หลังคาโค้งแหลม มีบันไดทางขึ้นสู่มณฑป ชาวบ้านเรียกว่าศาลเจ้าแม่ละอองสำลี
เขาพนมเพลิงปรากฏในพงศาวดารเหนือตอนที่เกี่ยวกับการสร้างเมืองสวรรคโลก (ศรีสัชนาลัย) โดยเลือกทำเลให้เขาพนมเพลิงอยู่กลางเมืองและสร้างวัดไว้บนเขาพนมเพลิงด้วย
สำหรับทางขึ้นวัดขึ้นได้ 2 ทาง คือ จากด้านหน้าวัดทางแก่งหลวง และด้านข้างวัดซึ่งทางขึ้นทำเป็นบันไดศิลาแลง ระหว่างทางขึ้นทั้งสองด้านมีศาลาที่พักด้วย
กรุวัดเขาพนมเพลิงถูกกลุ่มคนร้ายเข้าไปลักลอบขุดในปี พ.ศ.2507 ประมาณปลายปี ซึ่งถูกหมายตาจากนักขุดกรุ เนื่องจากในสมัยนั้นยังคงเป็นป่าต้นไม้ขึ้นปกคลุม และอยู่ห่างไกลสายตาผู้คน ตัวองค์พระเจดีย์ก็ยังสมบูรณ์ไม่เคยถูกเจาะมาก่อน คนกลุ่มนี้วางแผนไว้เป็นอย่างดี
เมื่อได้เวลาตามนัดหมายก็เข้าไปขุดในเวลากลางคืน เจาะผนังเจดีย์ตรงที่มีรอยชำรุดอยู่ก่อนหน้า และเข้าไปจนถึงกรุบรรจุพระ พบพระเครื่องจำนวนมากมาย ส่วนใหญ่เป็นพระเนื้อชิน มีเนื้อดินเผาบ้างเล็กน้อย
ทุกคนตกตะลึงกับจำนวนพระเครื่องที่มีมากมาย เนื่องจากยังไม่เคยมีคนมาขุดก่อนหน้า มีพระพุทธรูปอยู่ประมาณร้อยกว่าองค์ และพระเครื่องพิมพ์ต่างๆ เป็นร้อยพิมพ์ เช่น พระพิมพ์ตะกวน พระศาสดา พระพุทธชินสีห์ พระร่วงนั่งหลังตัน (แบบพระร่วงนั่งหลังลิ่ม แต่ด้านหลังตัน) พระลีลาบัวสองชั้น พระร่วงเปิดโลกทิ้งดิ่ง พระเชตุพน พระซุ้มเรือนแก้ว พระเชตุพนบัวสองชั้น พระพิจิตรข้างเม็ด เป็นต้น
นอกจากนี้ มีพระแผงผสมอยู่บ้าง พระส่วนใหญ่เป็นพระเนื้อชินเงิน ผิวปรอทขาว อาจจะเป็นเพราะพระถูกบรรจุอยู่ในเจดีย์ที่สร้างไว้ยอดเขา จึงไม่ถูกความชื้นมากนัก ผิวของพระจึงยังคงความสมบูรณ์ เป็นคราบปรอทจับขาวเกือบทั้งองค์
พอตอนเช้าพระทั้งหมดถูกลำเลียงลงมา และเข้าสู่สังคมพระเครื่องในกรุงเทพฯ ราวต้นปี พ.ศ.2508 ซึ่งช่วงนั้นสนามพระอยู่ในบริเวณวัดมหาธาตุฯ กทม. จำนวนพระเครื่องเข้าใจว่าน่าจะเป็นจำนวนหลายหมื่นองค์ทีเดียว ที่เข้ามาในส่วนกลาง แล้วก็แพร่หลายไปทั่ว เกือบทุกแผงจะมีพระเครื่องของกรุเขาพนมเพลิง สนนราคาก็ยังไม่สูง เนื่องจากมีปริมาณมาก
ต่อมาพระเริ่มค่อยหายไปจากสนามพระ และเริ่มมีราคาสูงขึ้นตามลำดับ โดยเฉพาะพิมพ์ที่มีจำนวนน้อยก็แพงขึ้นมาก
มีพระอยู่พิมพ์หนึ่งที่มีขนาดเล็กและมีจำนวนมาก คือ พระพิจิตรข้างเม็ด ซึ่งเป็นพระขนาดเล็กลักษณะแบบพระของพิจิตร ขนาดองค์จริงสูงประมาณ 1.5 เซนติเมตร กว้างประมาณ 1.2 เซนติเมตร
พระพิมพ์นี้จึงเรียกขานกันว่า “พระพิจิตรข้างเม็ดกรุเขาพนมเพลิง” ซึ่งเป็นพระเนื้อชินเงินผิวปรอท และจับขาวเกือบทั้งองค์ มีบางองค์ที่มีผิวดำก็มีอยู่บ้างเหมือนกัน และมีรอยระเบิดเป็นแห่งๆ สังเกตดูจะแบ่งออกได้เป็น พิมพ์ชะลูด พิมพ์ต้อ พิมพ์กลาง และพิมพ์เล็ก เนื่องจากจำนวนพระมีจำนวนมาก จึงทำให้สนนราคายังไม่สูงมากนัก และยังพอหาชมได้ไม่ยากนัก
พระพิจิตรข้างเม็ด มีขนาดเล็กน่ารักเหมาะแก่การนำไปเลี่ยมห้อยคอ ห้อยได้ทั้งผู้ชายและผู้หญิง ยอดเยี่ยมโดดเด่นทั้งคงกระพันและแคล้วคลาด
ส่วนสาเหตุที่ว่าทำไมจึงเรียกว่า “พระพิจิตรข้างเม็ด” สอบถามคนรุ่นเก่า จึงทราบว่า พระพิมพ์นี้เคยพบที่ จ.พิจิตร ที่วัดบ้านกล้วย เป็นพระเนื้อชินเงิน แต่ผิวพระออกสีดำ และมีสนิมเกล็ดกระดี่เกาะผิวพระ พระส่วนมากที่พบที่กรุวัดบ้านกล้วยจะชำรุดสนิมกินผุเกือบหมด องค์พระจะค่อนข้างหนากว่าของกรุเขาพนมเพลิง
พระที่พบที่กรุวัดบ้านกล้วยมีชื่อเรียกกันว่า พระพิจิตรข้างเม็ด เนื่องจากขอบโดยรอบจะมีเม็ดปรากฏอยู่โดยรอบ
ต่อมาเมื่อมีการพบพระในลักษณะเดียวกันที่กรุวัดเขาพนมเพลิง จึงเรียกชื่อตามพระกรุของเมืองพิจิตร แต่ใส่ชื่อกรุตามลงไปเพื่อให้รู้ว่าพบที่กรุใด
พระพิจิตรข้างเม็ด กรุวัดเขาพนมเพลิง มีขนาดเล็ก เช่นเดียวกับพระพิจิตร พิมพ์ก็เหมือนกัน ผิดกันที่ความหนาของกรุวัดเขาพนมเพลิงจะบางกว่า และที่สำคัญผิวของพระกรุวัดเขาพนมเพลิงมักจะมีคราบปรอทจับ ด้านหลังของพระพิจิตรกรุบ้านกล้วยจะเป็นแบบหลังลายผ้า แต่ของกรุวัดเขาพนมเพลิงมีทั้งหลังลายผ้า หลังตัน และหลังแอ่ง
ปัจจุบันพระพิจิตรข้างเม็ด กรุวัดเขาพนมเพลิงแท้หาชมค่อนข้างยาก ของปลอมมีระบาดมานานแล้ว แต่ธรรมชาติความเก่าของพระก็ยังทำไม่ได้ดี พอให้สังเกตได้
