Cool Tech | จิตต์สุภา ฉิน
AI ทำเรื่องยากได้สบาย
แต่ตกม้าตายที่นาฬิกา
Gen AI อาจจะดูเหมือนเป็นเครื่องมืออัจฉริยะที่ปราดเปรื่องรู้ทุกเรื่อง ถามอะไรก็ตอบได้ สั่งให้สร้างภาพ สร้างวิดีโอ ให้ช่วยเขียนโค้ด แปลภาษา ก็ทำได้ทั้งนั้นและยังทำได้ด้วยสปีดที่เหนือมนุษย์
แต่หนึ่งในสิ่งที่มนุษย์เรามองเป็นงานง่ายๆ แต่สำหรับ AI แล้วเป็นภารกิจเข็นครกขึ้นภูเขา
ก็คือการทำความเข้าใจเวลาที่อยู่บนหน้าปัดนาฬิกาแบบอะนาล็อก
ใครเคยพยายามใช้ Gen AI สร้างภาพหน้าปัดนาฬิกาก็อาจจะได้ปวดหัวกับฝีมืออันย่ำแย่ของมันมาแล้ว
ถ้าอยากเห็นว่ามันสร้างนาฬิกาได้แย่ขนาดไหน ลองเข้าไปดูที่เว็บไซต์ AI World Clocks ที่แสดงผลการให้ AI แต่ละตัว เช่น GPT, Gemini, Deepseek, Grok และอื่นๆ สลับสร้างหน้าปัดนาฬิกาขึ้นมาเรื่อยๆ
ดูไปดูมาอาจจะเผลอคิดไปว่าตัวเองหลุดเข้าไปอยู่ในมิติพิศวงเพราะนาฬิกาที่ได้มาจาก AI แต่ละตัวล้วนผิดเพี้ยนไปหมด
บางเรือนตัวเลขหลุดออกมาอยู่นอกกรอบวงกลมบ้าง กระจุกอยู่ด้วยกันบ้าง เรียงกันลงมาเป็นเส้นตรงบ้าง หรือบางเรือนเข็มสั้น เข็มยาวก็เอียงกะเท่เร่ ผิดรูปผิดร่าง แหกทุกกฎของการเป็นนาฬิกา
เพราะอะไร AI ถึงได้สร้างนาฬิกาไม่เป็น ทั้งๆ ที่มันดูจะทำอะไรยากๆ กว่านี้ได้สบาย
เว็บไซต์ Popular Science ระบุสาเหตุที่ AI ไม่เก่งเรื่องนาฬิกาว่าอาจจะมาจากอย่างแรกคือการไม่มีภาพนาฬิกาอยู่ในชุดข้อมูลที่ใช้เทรนโมเดลภาษามากเพียงพอ มันก็เลยไม่ได้เรียนรู้ที่จะอ่านเวลาบนหน้าปัดนาฬิกา
อย่างที่สองก็คือภาพหน้าปัดนาฬิกาเป็นภาพที่ใช้ภาษาในการบรรยายให้แม่นยำได้ยาก ซึ่งการใช้ภาษาบรรยายให้ถูกต้องตรงเป๊ะเป็นสิ่งที่โมเดลภาษาจำเป็นต้องใช้ในการประมวลผล
ผลการศึกษาในปี 2025 โดย School of Informatics จาก University of Edinburgh บอกว่าเมื่อโมเดลภาษาต้องบอกเวลาจากภาพหน้าปัดนาฬิกามันจะไม่สามารถทำได้ดี เนื่องจากการจะอ่านเวลาได้จะต้องใช้ส่วนผสมของหลายอย่างเข้าด้วยกัน ทั้งการเข้าใจภาพที่แม่นยำ ตรงจุด การคำนวณทางตัวเลข และการอนุมานเชิงตรรกะซึ่งล้วนเป็นสิ่งที่ AI ยังไม่เชี่ยวชาญทั้งสิ้น
เราอาจจะคิดเอาเองว่าโมเดลภาษาหรือที่เรามักจะเรียกกันง่ายๆ ว่า AI นั้นน่าจะเก่งคณิตศาสตร์มากๆ เพราะนึกว่าคอมพิวเตอร์หรือแมชชีนจะต้องคำนวณเลขเก่ง แต่เทคโนโลยี AI สมัยใหม่นั้นกลับอยู่บนพื้นฐานของการรู้จำแพตเทิร์นหรือรูปแบบ
ดังนั้น เมื่อมันพยายามอ่านเวลาที่อยู่บนหน้าปัดนาฬิกา มันไม่ได้ใช้วิธีการวัดคำนวณมุมและองศาของเข็มนาฬิกา แต่มันจะพยายามอ่านโดยการใช้วิธีการจดจำรูปแบบ ซึ่งจะว่าไปก็ไม่ได้แตกต่างจากวิธีที่มนุษย์ใช้ แต่มันกลับทำได้ไม่ดีด้วยสาเหตุบางประการ
หนึ่งในนั้นคือสิ่งที่น่าสนใจมาก ที่เรียกว่า The 10:10 problem
ทุกคนน่าจะคุ้นเคยกันดีว่าเวลาเราเห็นภาพนาฬิกา ไม่ว่าจะเป็นนาฬิกาแบบแขวนผนังหรือนาฬิกาข้อมือ ถ้าเป็นนาฬิกาแบบอะนาล็อกที่บอกเวลาด้วยเข็มเรามักจะได้เห็นเข็มสั้นและเข็มยาวชี้ไปตำแหน่งที่บอกเวลา 10 นาฬิกา 10 นาที หรือ 10:10 ทั้งสิ้น
โดยเฉพาะภาพที่แบรนด์นาฬิกาใช้ในการโฆษณาและทำการตลาด น้อยครั้งมากที่เราจะได้เห็นมันชี้บอกเวลาอื่นที่ไม่ใช่ 10:10
เรื่องราวเบื้องหลังการโฆษณาด้วยเวลา 10:10 ว่ากันว่ามาจากการที่เข็มสั้นและเข็มยาวทำมุมเป็นตัว V คล้ายๆ รอยยิ้ม
บ้างก็บอกว่าเพราะการจัดวางเข็มนาฬิกาแบบนี้จะไม่ไปบังทับโลโก้ของแบรนด์นาฬิกาหรือข้อมูลใดๆ ก็ตามที่โชว์อยู่บนหน้าปัด
ไม่ว่าจะเพราะเหตุผลใด แต่เข็มนาฬิกาที่ชี้ไปที่เวลา 10:10 ก็ดูจะเป็นการจัดวางที่เหมาะสม ลงตัว และสวยงามที่สุดจนกลายเป็นมาตรฐานในวงการโฆษณานาฬิกาไปแล้ว
เมื่อภาพนาฬิกาส่วนใหญ่ที่อยู่บนอินเตอร์เน็ตล้วนพร้อมใจกันชี้บอกเวลาไปที่ 10:10 ทั้งหมดก็แปลว่าชุดข้อมูลที่ AI ใช้ในการเรียนรู้นั้นก็จะเป็นนาฬิกาที่บอกเวลาซ้ำๆ กันแทบทั้งสิ้น
ฉันลองให้ AI สร้างภาพนาฬิกาออกมาบ้าง มันก็สร้างมาเป็นนาฬิกาที่เข็มชี้ไป 10:10 น. ทุกครั้ง แม้จะกำชับไว้ในคำสั่งแล้วว่าให้ใส่เวลาอื่นมาบ้างก็ตาม
กำชับไปกำชับมา มันก็ดื้อแพ่งด้วยการโยนหน้าปัดนาฬิกาทิ้งไปเลยจนเหลือแต่กรอบตัวเรือนเปล่าๆ วางทนโท่อยู่บนพื้นเหมือนส่งมาประชดประชันฉัน
ฉันถามมันกลับไปว่า “มีอะไรบ้างที่ Gen AI ทำได้ไม่ดี” มันก็รู้ตัวทันที ตอบกลับมาว่า “ตลกดีใช่ไหมล่ะ ก็อย่างที่คุณเพิ่งจะได้ยลฝีมือวาดนาฬิกาของฉันไปนั่นแหละ Gen AI ก็ยังคงประสบความยากลำบากในการทำบางอย่างที่ดูแสนจะง่ายดายสำหรับมนุษย์ อย่างการวางเข็มนาฬิกาให้ถูกที่”
Gemini บอกฉันว่า มันเข้าใจว่านาฬิกาจะต้องมีตัวเลขกับเข็มชี้แต่มันไม่เข้าใจความสัมพันธ์ทางคณิตศาสตร์ระหว่างเข็มสั้นกับเข็มยาวเลย
(อ่านมาจนถึงตรงนี้ฉันก็แอบนึกภาพ Gemini ที่เป็น AI ตัวฉกาจแต่ต้องมาถอนหายใจเอาเท้าก่ายหน้าผากเพราะนาฬิกาเจ้ากรรม)
นาฬิกาบิดเบี้ยวฝีมือ AI ทำให้ฉันนึกถึงการประเมินภาวะสมองเสื่อมด้วยการทดสอบการวาดนาฬิกา ซึ่งบางทฤษฎีก็บอกว่าบางที AI อาจจะได้เรียนรู้จากชุดข้อมูลที่หยิบฉวยมาจากภาพนาฬิกาบิดเบี้ยวซึ่งวาดโดยผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมก็ได้
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้มีการฟันธงกันเป๊ะๆ ว่าอะไรกันแน่ที่ทำให้ AI ไม่เข้าใจการทำงานของนาฬิกา แต่ก็อาจจะคล้ายๆ กับปัญหาก่อนหน้านี้ที่ AI ไม่สามารถวาดภาพมือและนิ้วมือของมนุษย์ให้ถูกต้องตามหลักสรีรศาสตร์ได้ จนถึงตอนนี้มันพัฒนาจนเก่งขึ้นและสร้างภาพมือที่สมจริงมากขึ้นได้แล้ว
ย้อนกลับมาดูที่ทักษะการอ่านเข็มนาฬิกาของมนุษย์ เรื่องขำๆ ที่นึกขึ้นได้ก็คือน้องๆ เด็กรุ่นใหม่ที่ฉันรู้จักหลายคนก็น่าจะมีความสามารถทัดเทียมกับ AI
เพราะดูแต่เวลาแบบดิจิทัลจนตอนนี้อ่านเข็มนาฬิกากันไม่เป็นหมดแล้ว
