เปลี่ยนผ่าน | ทีมข่าวการเมือง มติชนทีวี
‘วิกฤตอิหร่าน’
จะกลายเป็น ‘สงครามโลกครั้งที่ 3’ หรือไม่?
หมายเหตุ รายการ The Politics ทางช่องยูทูบมติชนทีวี ประจำวันที่ 2 มีนาคม 2569 สัมภาษณ์นักวิชาการด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและความมั่นคง และอดีตผู้นำเหล่าทัพ ในประเด็นว่าด้วยสถานการณ์สงครามระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอล กับอิหร่าน
ศ.กิตติคุณ ดร.สุรชาติ บำรุงสุข
คณะรัฐศาสตร์ จุฬาฯ
มันจะกลายเป็นสงครามโลกไหม? คำถามนี้เป็นคำถามคลาสสิก เพราะอะไร? ในหลายปีที่ผมต้องออกบรรยายให้หน่วยราชการ หน่วยงานความมั่นคง ทุกครั้งที่บรรยาย นี่เป็นคำถามที่เจอมาตลอด สงสัยวันไหนต้องเขียนหนังสือสักเล่มหนึ่ง “สงครามโลกครั้งที่ 3 จะเกิดหรือไม่?”
ผมต้องอธิบายอย่างนี้ ถ้าสงครามรอบนี้ไม่ได้ยกระดับเกินกว่านี้ สงครามจะอยู่ในสภาพที่เราเห็น (โดนัลด์) ทรัมป์เชื่อว่าสงครามจะทำต่อไปอีกสักหลายสัปดาห์จากนี้
แต่ในขณะเดียวกัน ถ้าอิหร่านไม่สามารถยกระดับสงครามได้เกินกว่านี้ สงครามจะไม่ย้อนรอยสงครามที่โลกอาหรับทำกับอิสราเอลในปี 1967 และปี 1973 เปรียบเทียบปีไทยคือสงครามในปี 2510 กับปี 2516
ถ้าเป็นอย่างนี้ โอกาสเป็นสงครามโลกยังไม่มี เพราะสงครามไม่ยกระดับเป็น “สงครามในระดับภูมิภาค” แต่ถ้าสงครามตรงนั้นเกิด แล้วมันขยายตัว ผมคิดว่านั่นคือความน่ากลัว
ของจริงวันนี้ ความน่ากลัวของสงครามมันมาแล้ว เข้าใจว่าวันนี้ราคาทองทะลุ 80,000 บาทแล้ว คนทำเศรษฐกิจผมว่าสัญญาณชัด สิ่งที่เราจะเห็นคือราคาน้ำมัน แก๊สธรรมชาติ ค่าครองชีพในชีวิตประจำวัน (ปรับตัวสูงขึ้น)
สงครามของทรัมป์ ตกลงมันนานเท่าไร? คำว่าสี่สัปดาห์หรือหลายสัปดาห์มันโหดร้ายเหมือนกันในแง่ทางเศรษฐกิจ เพราะมันประเมิน (ความเสียหาย) ไม่ได้ แต่ในแง่ของสงคราม ความโหดร้ายอย่างหนึ่ง ก็คือ มันประเมินไม่ได้ว่าสถานการณ์ในสมมุติ นับจากนี้ คืนนี้ หรือแม้กระทั่งพรุ่งนี้จะเกิดอะไรต่อ
แต่ว่าในอีกสี่สัปดาห์ แปลว่าสงครามมันคงลากไปเรื่อยๆ ต้องระวัง เพราะถ้าสงครามลากอย่างนี้ คำถามคลาสสิกตอน (รัสเซียบุก) ยูเครนก็คือ (การสู้รบจะดำเนินไป) นานไหม? ซึ่งตอนนั้นฟันธงว่าสงครามไม่จบง่ายๆ แน่ๆ วันนี้ (สถานการณ์ใน) ยูเครนครบสี่ปีเต็มเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ วันนี้เราเข้าสู่ปีที่ห้าของสงครามยูเครน
ก็หวังว่ามัน (สถานการณ์ที่อิหร่าน) จะไม่ย้อนรอย (กรณียูเครน) สี่สัปดาห์ของทรัมป์ ถ้าคำว่า “การเปลี่ยนแปลงระบอบ” มันไม่เดินตามอย่างที่ทรัมป์และ (เบนจามิน) เนทันยาฮู ฝัน คำถามคือ สหรัฐกับอิสราเอลจะเอาอย่างไร? สมมุติ เกิดมันไม่มีปรากฏการณ์ม็อบลงถนน ตอบได้เลย ระบอบไม่เปลี่ยน
มันก็ตามไปสู่คำถามแบบอัฟกานิสถาน หรือคำถามอิรัก 2003 จะเอากำลัง (ทหาร) เข้าไหม? ไม่ง่าย เอากำลังเข้าไป คนอิหร่านบางส่วนอาจจะไม่ตอบรับกับระบอบการปกครองเดิมที่เป็นระบอบแบบจารีตนิยม แต่คนเหล่านั้นในหลายส่วนก็ไม่ได้ตอบรับสหรัฐกับอิสราเอล โดยเฉพาะคำว่า “ยิวเข้าไปในอิหร่าน” ผมว่าไม่ง่าย
แปลว่าตอนนี้ เราอยู่ในช่วงต้นของวิกฤตการณ์อิหร่านเท่านั้นเอง
พล.อ.นิพัทธ์ ทองเล็ก
อดีตปลัดกระทรวงกลาโหม
มีโอกาสน้อยมาก (ที่สถานการณ์ในอิหร่านจะกลายเป็นสงครามโลก) คืออเมริกาและอิสราเอล พูดง่ายๆ เป็นเจ้าภาพของสงครามตรงนี้ เขาก็ต้องขีดวงตรงนี้ ในทฤษฎีมันต้อง “เร็ว แรง และเด็ดขาด” เพราะค่าใช้จ่ายมันสูงมาก ถ้าเรื่อง (ช่องแคบ) ฮอร์มุซเกิดอะไรขึ้น
วันนี้ยังแค่เริ่มต้น ราคาน้ำมันของเราก็เริ่มมีความเคลื่อนไหว รัฐบาลก็เริ่มมีคำเตือน มีการประชุมกันแล้ว แรงงาน (ไทย) ที่อยู่เป็นแสน ใครจะกลับไหมอะไรอย่างไร
เอาเป็นว่า ตัวละครทั้งหมดก็ต้องการที่จะ “ปิดฉากให้เร็ว” เป็นไปตามที่อเมริกาและอิสราเอลต้องการ ตรงนี้เขารอกันมา 40-50 ปี ถ้าเกิดตกลงกันได้กับผู้นำอิหร่าน มีการปรับท่าทีกันใหม่ อิสราเอลแทบจะไม่มีเสี้ยนหนามอะไรเลยในพื้นที่ภูมิภาคนั้นทั้งหมด อิสราเอลจะยืนหนึ่ง ถ้าซื้อลอตเตอรี่ อิสราเอลถูกรางวัลที่หนึ่ง อเมริกาถูกรางวัลที่สอง
อิหร่าน ผมก็เชื่อว่าเขารู้จักรุก รู้จักถอย ทั้งหมดผมว่าเดิมพันมันอยู่ที่ผลประโยชน์ น้ำมัน แก๊ส อะไรต่างๆ ที่จะคุยกันบนโต๊ะใต้โต๊ะ ไม่ลามไปถึงระดับโลก มันจะถูกขีดอยู่ในวงประมาณตรงนี้
แต่นิดหนึ่ง การต่อสู้ของอิหร่าน เผื่อใจกันไว้หน่อย (สำหรับ) ผู้คนที่มีจิตใจรักชาติบ้านเมือง ชาตินิยม การต่อสู้มันไม่จำเป็นต้องไปสู้ในสนามรบ สู้ที่ไหนก็ได้ เอาเป็นว่าสถานทูตสหรัฐ ชุมชนสหรัฐ วันนี้อยู่ไม่สุขกันหลายพื้นที่
