ทะลุกรอบ | ป๋วย อุ่นใจ
สายลมกำลังพัดผ่าน ไอแดดที่อาบทาทำให้อากาศอบอุ่นกำลังดี เป็นเวลาฤกษ์ดี สิบโมงเช้า ใต้โคมหลากสีที่ตกแต่งอย่างอลังการ ผู้ขอบวช หรือที่ในทางพุทธศาสนาของไทยมักเรียกกันว่า “นาค” หรือ “อุปสัมปทาเปกขะ” กำลังง่วนอยู่กับการท่องบทรับศีล
ดูเผินๆ พิธีกรรมนี้ดูไม่ต่างอะไรจากการบวชพระทั่วไปในนิกายโชกเย ซึ่งเป็นพุทธนิกายที่ใหญ่ที่สุดในประเทศเกาหลีใต้
แต่สิ่งที่สะดุดตาคือตัวของผู้ขอบวชเอง…ทำไมน่ะหรือ?
เพราะผู้ขอบวชคนนี้สูงเพียงแค่สี่ฟุตกับอีกนิดหน่อย น้ำหนักแค่ 35 กิโลกรัม
แม้จะดูเผินๆ เหมือนเป็นมนุษย์ แต่ท่านกลับไม่มีเนื้อหนังมังสาใดๆ เช่นมนุษย์ เพราะท่านเป็นหุ่นยนต์ฮิวมานอยด์ (Humanoid)
และหลังจากผ่านพิธีอุปสมบทเป็นที่เรียบร้อย ท่านก็ได้รับฉายาว่า กาบิ (Gabi) ซึ่งแปลว่า เมตตากรุณา…
นี่คือการเคลื่อนไหว ครั้งยิ่งใหญ่ของพุทธศาสนาในประเทศเกาหลี และน่าจะเป็นที่จับตามองของพวกเคร่งศาสนาทั่วโลก บางคนอาจจะคิดว่า “การบวชหลวงพี่กาบิก็ไม่ต่างไปจากการทำพิธีเรียกทัวร์มาลง …”
แต่การเรียกทัวร์นี้อาจจะเป็นอะไรที่น่าจับตามอง เพราะถ้ามองจำนวนของผู้ที่นับถือศาสนาต่างๆ ในช่วงเปลี่ยนผ่านระหว่างทศวรรษ 2010 กับ 2020 ศาสนาเดียวที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดจากการสูญเสียสาวกก็คือศาสนาพุทธ อ้างอิงจากการสำรวจของศูนย์วิจัยพิว (Pew Research Center) ในสหรัฐอเมริกา
และหนึ่งในประเทศที่มีการลดฮวบของผู้นับถือศาสนาพุทธก็คือเกาหลีใต้
ทางนิกายจึงได้ริเริ่มแนวทางการปรับตัวครั้งใหญ่เพื่อทำการตลาดโดยมีจุดมุ่งหมายในการเผยแผ่ศาสนา ให้เข้าถึงคนเจนใหม่ให้ได้
เกิดเป็นกระแส “ศาสนาพุทธสายฮิป (Hip Buddhism)” …หรือ ฮิป-บูล (Hip-bul) ออกมา
เช่น ริเริ่มการทำแคมเปญที่หลายๆ คนเรียกว่า เจเนเรชั่นเซน (Generation Zen) ที่กระตุ้นให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจรับเอาแนวคิดทางพุทธศาสนาไปใช้ในการดำเนินชีวิตเพื่อสร้างความสงบในจิตใจ และการเข้าถึงสุนทรียะแบบเซน ด้วยคอนเทนต์แบบฮิปๆ ทั้งมีม และวลีติดปาก เช่น ยุบ-นิ่ง พอง-รัก (Inhale Love Exhale Peace) หรือสวรรค์โหด (Paradise rocks) เป็นต้น
ขับเคลื่อนกระแสพุทธ ผ่านหนังสือ เช่น หนังสือ พุทธวจนะฉบับตีความใหม่ ของ หลวงพ่อโคอิเกะ ริวโนะสุเกะ (Koike Ryunosuke) แห่งวิหารสึคุโยมิ (Tsukuyomi Hall) ที่ขายดีเป็นเทน้ำเทท่า ถึงขนาดติดอันดับ Bestseller อยู่นานข้ามปี
เพราะมีนักร้องเคป๊อปดัง อย่างจาง วอนย็อง (Jang Won-young) แห่งวง IVE มาช่วยรีวิว
ผลักดันการทำสมาธิให้เข้าถึงคนรุ่นใหม่ ผ่านการออกแบบพื้นที่ฝึกจิตให้มีบรรยากาศร่วมสมัย และเป็นมิตร ภายใต้คอนเซ็ปต์ “meditation playground” หรือ “สนามเด็กเล่นแห่งการภาวนา” เพื่อดึงผู้คนให้กลับมาสนใจเรื่องจิตใจและการหยั่งรู้ภายในมากขึ้น เช่น วัดจัสต์บี (JustBe Temple) ในกรุงโซล ซึ่งผสมผสานการทำสมาธิเข้ากับดีไซน์คาเฟ่วัฒนธรรม และกิจกรรมสำหรับคนเมืองยุคใหม่ ทำให้ภาพลักษณ์ของวัดเปลี่ยนจากพื้นที่เคร่งขรึม มาเป็นพื้นที่พักใจที่ผู้คนรู้สึกเข้าถึงได้ง่าย
ปลุกกระแสอาหารมังสวิรัติตำรับโบราณของวัดกลับมาน่าตื่นเต้นและร่วมสมัย ผ่านการโปรโมต “เชฟอาหารวัด” ให้กลายเป็น soft power ทางวัฒนธรรม
ตัวอย่างสำคัญคือ ซุนแจ (Sunjae) แม่ชีผู้เชี่ยวชาญด้าน “อาหารเป็นยา” ที่ได้รับความนิยมอย่างมากหลังปรากฏตัวในรายการ Culinary Class Wars 2 จนเกิดกระแสความสนใจ “อาหารวัดเพื่อการบำบัด” ในหมู่คนรุ่นใหม่
ขณะเดียวกัน ร้านบาลวูกงยาง (Balwoo Gongyang) ร้านอาหารวัดชื่อดังในกรุงโซล ก็ได้รับรางวัลมิชลินหนึ่งดาว ช่วยยกระดับภาพลักษณ์อาหารวัดจาก “อาหารเรียบง่ายของนักบวช” สู่ “ศาสตร์แห่งรสชาติและการเยียวยาจิตใจ” ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล
และที่ดูสุดโต่งหน่อยคือ ใช้ดีเจชื่อดีเจนิวจีนส์นิม (DJ NewJeansNim) ซึ่งแต่งกายเหมือนนักบวชชุดขาว ไปเปิดคอนเสิร์ตเพลงฮิปฮอป และ EDM บทเพลงกระตุ้นความสนใจคนเจนใหม่ให้สนใจพุทธศาสนา ซึ่งประสบความสำเร็จมากในการเรียกเสียงฮือฮา (ในเกาหลีใต้) และเสียงก่นด่าว่าเล่นแบบไม่รู้จักกาลเทศะ (ในอีกหลายประเทศ อย่างเช่น มาเลเซีย และสิงคโปร์)
นี่ยังไม่นับกระแสของที่ระลึก อาร์ตทอย และอีกสารพัดที่จะช่วยดึงให้คนเจนใหม่เข้าวัด และหันมาสนใจพุทธศาสนามากขึ้น
และใช่แล้วครับ หลวงพี่กาบินี่คือแคมเปญล่าสุด
แต่แคมเปญบวชหุ่นยนต์นี้แอบแปลก และน่าสนใจพอประมาณ
เพราะจริงๆ แล้วในหลายประเทศ หลายศาสนาก็มีความสนใจในการปรับและรับเอาเทคโนโลยีเข้ามาใช้ช่วยในการประกอบพิธีกรรม …ดึงดูดความสนใจ ไปจนถึงช่วยสอนแนวคิดทางศาสนาให้กับเหล่าศิษยานุศิษย์ผู้นับถืออีกด้วย
อย่างในอิหร่านก็มีวิลดาน (Veldan) (ที่แปลว่าเยาวชนแห่งสรวงสวรรค์) หุ่นยนต์สอนท่าละหมาดที่สร้างโดยคุณครูหนุ่มไฟแรงจากโรงเรียนประถมอัลบอร์ซ (Alborz Elementary School) ที่พอเรียนจบจากเวิร์กช็อปสร้างหุ่นยนต์ก็ร้อนวิชา เลยเอาความรู้ที่ได้มาสร้างหุ่นยนต์ช่วยสอนเสียเลย
ส่วนในอินเดีย ก็มีคณปติ บัปปาจี โรโบติก อารตี (Ganapati Bappachi Robotic Aarti) ซึ่งเป็นแขนกลหุ่นยนต์ระดับอุตสาหกรรมที่ถูกเอามาดัดแปลงเพื่อช่วยในการทำอารตี หรือพิธีวนไฟ (และสั่นระฆัง) ตามหลักศาสนาฮินดู เพื่อบูชาองค์พระพิฆเนศ
และในฝั่งยุโรป ก็มีเซเกินส์โรโบเทอร์ (Segensroboter) หรือเบลสยูทู (BlessU2) หุ่นยนต์ให้พรที่พัฒนาขึ้นมาโดยบาทหลวงสเตฟาน เครบส์ (Stephan Krebs) แห่งคริสตจักรโปรเตสแตนต์ภูมิภาคเฮ็สเซอ-นัสเซา (Protestant Church in Hesse and Nassau) เพื่อกระตุ้นให้คิดว่าในสถานการณ์ที่บาทหลวงค่อยๆ ร่อยหรอลงเรื่อยๆ เครื่องจักรจะมีสิทธิ์รับบทตัวกลางผู้ตีความคำสอนของพระเจ้าได้ไหม ซึ่งแน่นอนว่าหลังจากที่โชว์เสร็จ สเตฟานก็รับทัวร์ไปอย่างจัดเต็ม …จากบาทหลวงด้วยกันนั่นแหละ…
และอย่างในไทย ที่ผมนึกออกอย่างไวๆ ก็มีหุ่นน้าผีใส่แว่นดำ ที่ยกมือไหว้ปลกๆ ขอเงินบริจาคอยู่บนโลงไร้ญาติ…นั่นก็น่าจะพอนับได้
เพราะงั้นการบวชหุ่นยนต์หลวงพี่กาบิครั้งนี้อาจจะไม่ได้น่าแปลกใจเท่าไร และไม่น่ามีอะไรที่มากไปกว่าการสร้างกระแส “พุทธสายฮิป” ในอีกแนวทางหนึ่ง
ทางทีมพระอุปัชฌาย์ที่เกาหลีเผยว่า พวกเขาได้เคยปรับข้อรับศีลไปบ้างให้เหมาะกับหุ่นยนต์
และหลังจากรับศีลแล้ว หลวงพี่ก็ผ่านพิธีย็อนบิ (Yeonbi) หรือก็คือการชำระให้บริสุทธิ์ด้วยการจี้ด้วยธูปเช่นเดียวกับพระทั่วไป ซึ่งปกติจะต้องจี้เป็นสัญลักษณ์เอาไว้ที่แขน แต่เพื่อไม่ให้เกิดรอยไหม้เสียหายเป็นตำหนิบนตัวหลวงพี่ ทางวัดก็เลยใช้วิธีการแปะสติ๊กเกอร์รูปดอกบัวลงบนแขนหลวงพี่แทน พร้อมทั้งคล้องสร้อยประคำ 108 ให้หลวงพี่ไปด้วยอีกเส้น
ทางนิกายเผยว่า หลวงพี่จะมีกิจที่ต้องทำด้วย เช่น ในวันวิสาขบูชา และในเทศกาลแห่โคมดอกบัวประจำปี เราจะได้เห็นหลวงพี่ออกงานอย่างแน่นอน
ถามว่า การบวช “หลวงพี่กาบิ” เช่นในกรณีนี้ ถือเป็นการล้ำเส้นในพุทธศาสนาหรือไม่ อันนี้คงแล้วแต่มุมมอง
คำถามที่น่าสนใจก็คือ โปรเจ็กต์นี้จะถูกขับเคลื่อนไปได้ไกลแค่ไหน เพราะคงไม่แปลกนัก หากเฟสถัดไป พวกเขาจะเริ่มเชื่อมหลวงพี่เข้ากับเอไอที่ฉลาดพอจะสรุปพระธรรมเทศนา วิเคราะห์คัมภีร์ หรือแม้แต่ร้อยเรียงคำสอนออกมาได้อย่างแนบเนียน ยิ่งเมื่อวันนี้ คลิป “ธรรมะจากเอไอ” ก็ลอยเต็มอินเตอร์เน็ตไปหมดแล้ว
คำถามจึงไม่ใช่ว่า “หุ่นยนต์จะเป็นพระได้ไหม?”
แต่ต้องตั้งคำถามใหม่ว่าเกจิเอไอจะส่งผลอย่างไรกับศรัทธาและแนวคิดเกี่ยวกับศาสนาของมหาชน?
ส่วนทัวร์จะลงหลวงพี่กาบิหนักแค่ไหน…อันนี้บอกยาก คงต้องรอดูต่อไป
สําหรับผู้ที่สนใจ สเป๊กของหลวงพี่ หลวงพี่เป็นฮิวมานอยด์รุ่น G1 จากยูนิทรี (Unitree) บริษัทสตาร์ตอัพด้านหุ่นยนต์จากเมืองหางโจว ประเทศจีน ที่เพิ่งเปิด IPO เข้าตลาดหุ้นไปเมื่อไม่นานมานี้ บริษัทนี้ขึ้นชื่อลือชาเรื่องการเคลื่อนที่และทรงตัวที่เหมือนจริงของหุ่นยนต์ แม้ในบางที กลไกอาจจะมีความอ๊องอยู่บ้าง
สำหรับหุ่นรุ่นหลวงพี่ สนนราคาเริ่มต้นอยู่ที่ 13,500 เหรียญสหรัฐ หรือราวๆ สี่แสนสี่หมื่นบาท…
แล้วจะมีใครซื้อหลวงพี่มาบวชในไทยไหม? ส่วนตัวคิดว่าคงจะไม่ เพราะถ้าว่าตามข้อบัญญัติศาสนาพุทธในประเทศไทย การบวชแบบนี้ไม่น่าจะนับได้ เพราะก่อนจะอุปสมบทเป็นภิกษุ นาคหรือผู้ขอบวชจะต้องตอบคำถาม 13 ข้อที่เรียกว่าอันตรายิกธรรม 13 ประการให้เรียบร้อยเสียก่อน …และมันมีอยู่ข้อหนึ่งที่ถามว่า “มนุสโสสิ (คุณเป็นมนุษย์ใช่หรือไม่)?”
แล้วเช่นนี้ หลวงพี่กาบิจะต้องตอบอย่างไร จึงจะได้ก้าวเข้ามาเป็นเกจิ…อยู่ใต้ร่มกาสาวพัสตร์…???
