บทความพิเศษ | จักรกฤษณ์ สิริริน
เผยโฉมผู้คิดค้น
QR Code ‘สแกนจ่าย’
Masahiro Hara วิศวกรของ Denso Wave ได้รับการยกย่องว่าเป็น “บิดาแห่ง QR Code” บุคคลผู้เปลี่ยนแปลงวิธีการเข้าถึงข้อมูลในโลกดิจิทัลอย่างสิ้นเชิง
เรื่องราวของเขาและการคิดค้น QR Code ไม่ได้เป็นเพียงแค่การสร้างเครื่องมือทางเทคโนโลยี แต่เป็นการสร้างระบบที่เชื่อมโยงโลกจริงกับโลกดิจิทัลอย่างไร้รอยต่อ และยังคงมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมทั่วโลก
QR Code ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพื่อความสะดวกสบาย แต่ยังสะท้อนถึงความคิดสร้างสรรค์ ความมุ่งมั่น และการมองการณ์ไกลของวิศวกรผู้หนึ่งซึ่งต้องการแก้ปัญหาการจัดการข้อมูลในอุตสาหกรรมยานยนต์ ก่อนจะกลายเป็นเครื่องมือที่ใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลก
การก่อเกิด QR Code เริ่มต้นจากความต้องการระบบในอุตสาหกรรมรถยนต์ของญี่ปุ่นในช่วงต้นทศวรรษ 1990
เมื่อบริษัท Denso Wave ซึ่งเป็นบริษัทลูกของ TOYOTA ต้องการเทคโนโลยีที่สามารถเก็บข้อมูลได้มากกว่าและอ่านได้รวดเร็วกว่า Barcode แบบดั้งเดิม หรือ Barcode 1 มิติ
เพราะ Barcode แบบแถบหรือแท่งนั้น เก็บข้อมูลได้จำกัดและต้องใช้ขั้นตอนมากในการสร้าง ทำให้ไม่สามารถตอบโจทย์การจัดการชิ้นส่วนยานยนต์ที่ซับซ้อน
วัตถุประสงค์หลักในการพัฒนา QR Code ก็คือ เพื่อบริหารจัดการ และตรวจสอบข้อมูลชิ้นส่วนอะไหล่จำนวนมากในกระบวนการผลิตรถยนต์ หลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดในการติดตามชิ้นส่วนต่างๆ ในโรงงาน
QR Code จึงถูกออกแบบให้เป็นรหัส 2 มิติที่สามารถเก็บข้อมูลได้มากกว่า 200 เท่าของ Barcode แบบเดิม และสามารถอ่านได้จากทุกทิศทางด้วยความเร็วสูง ความคิดนี้ไม่เพียงแก้ปัญหาในโรงงาน แต่ยังเปิดประตูสู่การใช้งานในเชิงพาณิชย์และชีวิตประจำวัน
QR Code หรือ Barcode 2 มิติ สามารถเก็บข้อมูลในรูปแบบข้อความที่ประกอบด้วยตัวเลขและตัวอักษร โดยจะเชื่อมโยงหรือ Link ไปที่ Website
QR Code มีหลักการทำงานคล้ายกับ Barcode แบบดั้งเดิมที่อยู่บนผลิตภัณฑ์ แต่การอ่าน Barcode แบบเก่า จะต้องใช้เครื่องยิงเลเซอร์สแกน จากนั้นเครื่องสแกนจะแปลง Barcode เป็นข้อมูลสินค้าชิ้นนั้นๆ
QR Code จึงมีความสะดวกกว่า เพราะใช้แค่เพียงโทรศัพท์มือถือเพื่อทำการสแกน QR Code จากนั้นโปรแกรมจะประมวลผล QR Code เป็นข้อมูลต้นฉบับ เช่น ชื่อเว็บไซต์ เบอร์โทรศัพท์ หรือข้อความ Link ข้อมูลจากต้นทาง แล้วแสดงผลบนโทรศัพท์มือถือโดยตรงได้ทันที
Masahiro Hara เกิดที่ โตเกียว ในปี ค.ศ.1957 หลังจากจบการศึกษาจากโรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยโฮเซ เขาสอบชิงทุนเข้าเรียนที่ภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยโฮเซ จนจบการศึกษาในปี ค.ศ.1980
ทันทีที่สำเร็จการศึกษา Masahiro Hara ได้ร่วมงานกับ Denso Wave ซึ่งเป็น Supply Chain ชิ้นส่วนรถยนต์ของกลุ่มบริษัท TOYOTA ระดับ Tier 1
ในปีแรก Masahiro Hara พัฒนาเครื่องไม้เครื่องมือต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เครื่องอ่าน Barcode 1 มิติ หรือ UPC (Universal Product Code)
ในปี ค.ศ.1992 ขณะที่ Masahiro Hara ประจำอยู่แผนกวิจัยและพัฒนา เขาได้เริ่มคิดค้น Barcode รูปแบบใหม่ เพื่อตอบสนองความต้องการจากภาคสนาม ในการบริหารจัดการชิ้นส่วนรถยนต์ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
โดยได้รับแรงบันดาลใจจากตารางขาวดำของหมากล้อมที่เขาเล่นในช่วงพักกลางวัน นับจากวันนั้น จนถึงวันนี้ Barcode รูปแบบใหม่ดังกล่าวถูกนำมาใช้นับจากในปี ค.ศ.1994 จนถึงปัจจุบัน หรือที่เรารู้จักกันดีในชื่อ QR Code
Masahiro Hara เคยกล่าวเอาไว้ตอนที่เรียนอยู่มหาวิทยาลัยโฮเซ ว่าเขาต้องการวิจัยและพัฒนา เพื่อต่อยอด Barcode สำหรับงานการถ่ายภาพรังสี และการบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
เขาระบุว่า ไม่คิดว่าคนทั่วไปจะใช้ QR Code กันอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน ชนิดที่เรียกได้ว่าทุกวันนี้ผู้คนทั่วโลกใช้ QR Code ในการ “สแกนจ่าย”
การออกแบบ QR Code ของ Masahiro Hara มีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมที่ประกอบด้วยจุดสีดำและสีขาวคล้ายกระดานหมากล้อม โดยมีการจัดตำแหน่งจุดขาว-ดำที่จะช่วยให้เครื่องอ่านทำงานได้อย่างสะดวก
การออกแบบนี้ทำให้ QR Code สามารถอ่านได้แม้จะเอียง โค้ง ยับ มีรอยพับ หรือรอยขีดข่วน
นี่คือตัวอย่างของความคิดเชิงวิศวกรรมที่ผสมผสานกับความเข้าใจพฤติกรรมผู้ใช้งาน ทำให้ QR Code กลายเป็นเครื่องมือที่ทรงพลัง
การถูกนำไปใช้ในรูปแบบ “สแกนจ่าย” ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของ QR Code จากเครื่องมือในโรงงานสู่ชีวิตประจำวันของผู้คนทั่วโลก
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในประเทศจีน นำโดย WeChat Pay และ Alipay ทำให้การ “สแกนจ่าย” กลายเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวัน
เพราะการชำระเงินด้วย QR Code ไม่เพียงลดการใช้เงินสด แต่ยังช่วยให้ธุรกิจขนาดเล็กที่ไม่มีเครื่องคิดเงิน และระบบ POS สามารถเข้าถึงระบบการเงินดิจิทัลง่ายขึ้น
เมื่อปรากฏการณ์นี้แพร่กระจายไปทั่วโลก ตั้งแต่ร้านอาหารไปจนถึงระบบขนส่งสาธารณะ QR Code กลายเป็นสัญลักษณ์ของเศรษฐกิจดิจิทัล โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วง COVID
วิกฤตการณ์ COVID ทำให้ QR Code ได้รับความนิยมแบบก้าวกระโดด เพื่อหลีกเลี่ยงการสัมผัสธนบัตรหรือเหรียญเพื่อป้องกันไวรัส
หลัง COVID ความนิยมของ QR Code ได้เพิ่มมากขึ้นไปอีก เนื่องจากมีการติดตั้ง QR Reader เข้ามาในสมาร์ตโฟนรุ่นใหม่ๆ ทำให้ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้อง Download แอพพ์อะไรเพิ่มให้วุ่นวายเพื่อสแกน QR Code
ด้วยเหตุนี้ QR Code จึงกลายเป็นส่วนสำคัญของการทำธุรกิจและการตลาดในปัจจุบัน แม้ว่าจะผ่านยุค COVID มาหลายปีแล้วก็ตาม
ทุกวันนี้ เราคงได้เห็นร้านอาหารจำนวนมากใช้เมนูแบบ Touchless ที่เปิดให้ลูกค้าสามารถดูเมนู และเลือกสั่งอาหารผ่าน Smart Phone โดยใช้ QR Code ของเมนู
หลายเจ้ามีรหัส QR Code ตั้งอยู่บนโต๊ะ หลายเจ้าติดตั้ง QR Code ไว้หน้าร้าน และหลายเจ้าให้ลูกค้าสั่งอาหารจากบ้าน รถยนต์ที่กำลังขับมาที่ร้าน หรือที่ไหนก็ได้
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การสแกน QR Code ในร้าน ที่ไม่จำเป็นต้องเรียกบริกรอีกต่อไป ช่วยประหยัดเวลา และแรงงาน ช่วยให้การดำเนินงานของร้านอาหารมีความสะดวก และลดต้นทุนเป็นอย่างมาก
เมื่อมองไปยังอนาคต คงจะยังมีการใช้ QR Code เพื่อ “สแกนจ่าย” กันไปอีกนาน แม้จะมีเทคโนโลยีอื่นๆ เช่น NFC หรือระบบการชำระเงินผ่านบัตรแข็งของค่ายต่างๆ แต่ QR Code ยังคงมีข้อได้เปรียบในด้านความง่าย และความประหยัด
นอกเหนือจากการ “สแกนจ่าย” แล้ว เรายังได้เห็นการนำ QR Code ไปใช้ในด้านสุขภาพ การศึกษา และการจัดการข้อมูลสาธารณะ เช่น การติดตามวัคซีน การเข้าถึงเอกสารการอบรม หรือการตรวจสอบสินค้าทางการเกษตร
หลังจากนี้ การเข้าถึง QR Code จะถูกพัฒนาให้มีความปลอดภัยสูงขึ้น เช่น การเข้ารหัสข้อมูลขั้นสูง หรือการเชื่อมโยงกับระบบ Blockchain เพื่อป้องกันการปลอมแปลง
เรื่องราวของ Masahiro Hara และ QR Code จึงไม่ใช่เพียงการคิดค้นเทคโนโลยี แต่เป็นการสร้างสะพานเชื่อมระหว่างโลกจริงกับโลกดิจิทัล
เพราะ QR Code ได้เปลี่ยนวิธีที่ผู้คนเข้าถึงข้อมูล ชำระเงิน และเชื่อมโยงกับบริการต่างๆ เป็นตัวอย่างของนวัตกรรมที่เริ่มต้นจากโจทย์เล็กๆ ในโรงงาน แต่สามารถขยายผลไปสู่การเปลี่ยนแปลงระดับโลก
Masahiro Hara จึงมิใช่เป็นเพียงวิศวกร แต่เป็นผู้สร้างมาตรฐานใหม่ที่ทรงอิทธิพลต่อชีวิตประจำวันของผู้คนทั่วโลก และ QR Code เองก็ยังคงเดินหน้าการเชื่อมโยงระหว่างผู้คนมากขึ้นทุกวัน
ปัจจุบัน Denso Wave ต้นสังกัดของ Masahiro Hara ได้จดลิขสิทธิ์ QR Code ทั้งที่ประเทศญี่ปุ่น และทั่วโลกเป็นที่เรียบร้อย
และแม้ว่าการ “สแกนจ่าย” จะฮิตไปทั่วโลก แต่ Denso Wave ก็ไม่ได้เก็บค่าลิขสิทธิ์ QR Code แต่อย่างใด
