ทะลุกรอบ | ป๋วย อุ่นใจ
อย่างที่เล่าไปในตอนก่อน พฤติกรรมทางเพศของแมงมุมบางชนิดอย่างพวกแมงมุมแม่ม่ายนั้นค่อนข้างหฤหรรษ์ หลังจากที่แมงมุมตัวผู้สอดใส่อวัยวะเพศชายของมันที่มีหน้าตาละม้ายคล้ายขาหรือก้ามสั้นๆ ข้างปากของมันที่เรียกว่าเพดิพัลป์ (pedipalp) เข้าไปในช่องสืบพันธุ์ที่ท้องของตัวเมียที่เรียกว่าอิพิไจน์ (epigyne)
กิจกรรมทางเพศของมันจะเกิดขึ้นอย่างพิลึกพิลั่นและหนักหน่วง ถ้าภรรยาของมันเป็นแมงมุมสาวโตเต็มวัย แมงมุมแม่ม่ายตัวผู้จะยอมใช้ชีวิตเพื่อพิชิตใจสาวเจ้าโดยการเด้งตัวตีลังกา เอาพุงอ้วนกลมของมันไปยั่วอยู่ตรงหน้าเขี้ยวที่แหลมคมของแม่ยอดขมองอิ่มของมันที่จะค่อยๆ เลาะเล็มร่างกายหนุ่มผู้เป็นสามีกินอย่างเอร็ดอร่อย
ในขณะที่อวัยวะเพศของแมงมุมหนุ่มก็ยังค้างอยู่ในตัวมันและค่อยๆ ดำเนินการขนถ่ายอสุจิเข้าไปเก็บในถุงเก็บอสุจิหรือที่เรียกว่า สเปอร์มาทีกา (spermatheca) ในร่างของตัวเมียเพื่อรอปฏิสนธิกับไข่
แต่ถ้าเป็นสาวแรกรุ่นที่อวัยวะสืบพันธุ์ยังไม่เติบโตจนสามารถเจริญพันธุ์ได้จริงๆ หรือที่เลนกา เซนเตนสกา (Lenka Sentensk?) นักสัตววิทยาจากมหาวิทยาลัยไกรฟส์วาลด์ (University of Greifswald) ประเทศเยอรมนี เรียกว่าแมงมุมวัย subadult
หรือที่ผมแปลไทยเอาไว้ว่า “แมงมุมสาววัยดรุณี”
เนื่องด้วยแมงมุมสาววัยดรุณีแรกรุ่นเหล่านี้ยังไม่ได้ผ่านการลอกคราบครั้งสุดท้าย ปากเปิดของช่องสืบพันธุ์ของมันที่เรียกอิพิไจน์นั้นจะยังถูกปกปิดซ่อนเร้นอยู่ภายใต้เปลือกไคตินชั้นนอก แต่นั่นไม่ใช่ประเด็นปัญหาหรืออุปสรรคแต่อย่างใด แมงมุมหนุ่มที่หาสาวเจ้าเจอจะพุ่งเข้าใส่แมงมุมสาวอย่างกระตือรือร้น พวกมันจะฉีกเปลือกไคตินชั้นนอกที่ห่อหุ้มอิพิไจน์ทิ้งอย่างตะกละตะกลาม และเริ่มผสมพันธุ์กับแมงมุมสาวน้อยอย่างสุดชีวิตโดยไม่กริ่งเกรงเลยว่าจะโดนแมงมุมสาวรุ่นขย้ำเขี้ยวเอาไปเป็นสินสอด
สำหรับสาวแรกรุ่นดรุณี แมงมุมหนุ่มจะเลือกเข้าผสมพันธุ์ด้วยท่าธรรมดา แค่โดดเข้าไปไม่ตีลังกาโซเมอร์ซอลต์เอาตัวเองไปประเคนให้สาวเจ้าเหมือนกับพวกแมงมุมหนุ่มที่ผสมกับแม่แมงมุมสาวเต็มวัย แต่ก็ไม่ใช่ว่ากิจกรรมทางเพศของมันจะเบา…หรือพิถีพิถันแต่อย่างใด
ในโลกของแมงมุม การร่วมเพศจะเกิดขึ้นอย่างหนักหน่วงรุนแรงถึงขนาดที่ปลายอวัยวะเพศ ที่เรียกว่าเอมโบลัส (embolus) ซึ่งถ้าเปรียบก็เหมือนองคชาตของแมงมุมมักจะหักคาติดอยู่ในระบบสืบพันธุ์ของแมงมุมสาว…แม้จะฟังดูหฤหรรษ์ แต่การฟีเจอริ่งกันหนักจนหักคา…แบบนี้ ก็ยังมีความน่าสนใจในแง่กลยุทธ์
ขึ้นกับว่าปลายเอมโบลัสที่หักนั้นไปติดคาอยู่ในตำแหน่งไหนในระบบสืบพันธุ์ของแมงมุมสาว ถ้าค้างอยู่ในจุดยุทธศาสตร์ เช่น ปากทางเข้าถุงเก็บอสุจิ ปลายเอมโบลัสก็จะทำหน้าที่กลายเป็นจุก (mating plug) ที่อุดช่องสืบพันธุ์ของแมงมุมเพื่อป้องกันไม่ให้ตัวผู้ตัวอื่นสามารถแย้มกรายส่งอสุจิเข้าไปได้
การเอาปลายเอมโบลัสอุดช่องสืบพันธุ์เอาไว้ไม่ให้ชายใดมีโอกาสมาสานสัมพันธ์ต่อได้ก็ถือว่าแยบยล เพราะถ้าปิดโอกาสของตัวผู้ตัวอื่นได้สำเร็จจริง ลูกๆ รุ่นต่อไปก็จะต้องเป็นของมันอย่างแน่นอน แต่บางทีโชคก็อาจไม่เข้าข้างได้เช่นกัน เพราะการที่ปลายเอมโบลัสที่หักค้างติดอยู่ข้างในนั้นจะกีดกันตัวผู้ตัวอื่นได้ดีแค่ไหนนั้นเป็นเรื่องที่คาดเดาได้ยาก ขึ้นกับตำแหน่งที่ติดคาอยู่…
เพราะถ้าติดในตำแหน่งไม่สำคัญ บางทีก็อาจจะไม่มีคุณค่าอะไรเลยก็ได้…
ถ้ามองกลยุทธ์ นี่คือแผนการที่แยบคาย ไหนๆ ก็ต้องตายสังเวยรัก (และเซ็กซ์) อยู่แล้ว ก็ต้องทำให้มั่นใจให้ได้ว่าลูกที่ออกมาจะเป็นทายาทสืบพันธุกรรมของตัวมันจริงๆ และนั่นคือสาเหตุที่ทำให้แมงมุมบางชนิดวิวัฒนาการพฤติกรรมทางเพศสุดเพี้ยนออกมา
ที่เห็นได้ชัดคือพวกแมงมุมฤๅษี เช่น แมงมุมสายพันธุ์ Nephilengys malabarensis หรือที่ภาษาอังกฤษมักเรียกว่า orb web spider ซึ่งในระหว่างการผสมพันธุ์ พวกมันจะถอดเพดิพัลป์ หรืออวัยวะส่งอสุจิทั้งหมดของมันออกมาส่งให้ตัวเมียไปเลยทั้งก้อน…ถ้าเปรียบเพดิพัลป์เป็นองคชาต ก็เรียกได้ว่าฝากไว้เลยทั้งองคชาต…
ก็ถ้าเสียองคชาตไปทั้งดุ้น มันก็เป็นขันทีน่ะสิ แล้วมันจะดียังไงกับตัวผู้ ไต้ฉิน หลี่ (Daiqin Li) จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ (National University of Singapore) ตั้งคำถาม
หลี่เชื่อว่าพฤติกรรมแบบนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่น่าจะมีเหตุผลทางวิวัฒนาการรองรับ
อาจจะเป็นเหมือนหมึกกระดาษ (paper nautilus) ที่ตัวเมียดุร้าย เวลาเจอกับสาวที่ถูกใจ ตัวผู้ก็เลยต้องยอมสละหนวดที่สามข้างขวา หรือเฮคโตโคไทลัส (Hectocotylus) ซึ่งเปรียบเหมือนหนวดองคชาตที่มีไว้สืบพันธุ์ของมันออกไป ฝากเอาไว้ในหมึกตัวเมีย เพื่อให้ตัวผู้มีโอกาสรอดชีวิต ไม่โดยกินสังเวยรักเหมือนแมงมุมแม่ม่าย
ทีเด็ดคือหนวดพิเศษนี้มีระบบประสาทเป็นของตัวเอง ทำให้มันสามารถสอดแทรกตัวเองเข้าไปตามหารังไข่และผสมพันธุ์ได้เองในหมึกสาว แบบนี้บางทีเรียกว่า การซั่มกันแบบทางไกล (remote copulation) แต่อย่าเพิ่งสับสน หนวดหมึกไม่ได้หลุดจากตัวไป แล้วว่ายน้ำหาตัวเมียแต่อย่างใด แต่เป็นหมึกหนุ่มที่เสี่ยงชีวิตเอาหนวดเฮคโตโคไทลัสไปแปะฝากไว้กับหมึกสาว ก่อนที่จะผละหนีออกมา
แต่เนื่องจากการผสมพันธุ์เกิดขึ้นเอง ตอนที่ตัวแยกออกมา ไม่ได้เกาะติดกับตัวเมียแล้ว ก็เลยเรียกทางไกล…
แล้วในกรณีของแมงมุมล่ะ เป็นเช่นนั้นหรือเปล่า
หลี่สนใจ เขาทดลองจับแมงมุมฤๅษีมา 25 คู่แล้วให้ทดลองผสมพันธุ์กันดู ปรากฏว่าแมงมุมส่วนใหญ่ (ราว ๆ 88 เปอร์เซ็นต์) ยอมสละเพดิพัลป์ทั้งชิ้นของมันปักแน่นล็อกไว้กับช่องสืบพันธุ์อิพิไจน์ของตัวเมีย
หลี่และทีมทดลองให้คู่รักแมงมุมแต่ละคู่ได้เวลาอยู่ด้วยกันแตกต่างกันไป ก่อนที่เขาจะไปแงะเอาเพดิพัลป์ที่หักติดอยู่กับตัวเมียมานับอสุจิที่เหลือ เพื่อดูว่าที่อวัยวะสืบพันธุ์ของแมงมุมที่หักไปนั้น ยังทำงานได้หรือเปล่า…
คำตอบน่าสนใจ เขาพบว่าในตอนที่ตัวผู้ยังเกาะอยู่กับตัวเมียเป็นคู่ตุนาหงันฟีเจอริ่งกันอยู่นั้นจะมีการส่งอสุจิราว 30 เปอร์เซ็นต์เข้าไปในเพดิพัลป์ 70 เปอร์เซ็นต์จะยังค้างอยู่ในอวัยวะเพศของมัน
ตอนที่เพดิพัลป์หักคาติดอยู่กับช่องสืบพันธุ์ของตัวเมีย และหลังจากปล่อยเวลาให้ผ่านไป เขาพบว่ามีการส่งอสุจิเพิ่มเข้าไปในตัวเมียเพิ่มขึ้นไปเรื่อยๆ
“ผ่านไปราวๆ ยี่สิบนาทีเพดิพัลป์ที่หักจะส่งอสุจิเข้าไปในตัวเมีย จะเพิ่มมากขึ้นไปถึงแปดสิบห้าเปอร์เซ็นต์เลยทีเดียว” หลี่เผย
นั่นหมายความว่า เพดิพัลป์หรือองคชาตแมงมุมแม้จะขาดแล้วก็ยังปล่อยอสุจิได้อยู่ และถ้าค้างอยู่นาน ก็น่าจะปล่อยเพิ่มไปได้เรื่อยๆ
น่าสนใจ เพราะกลยุทธ์เเบบนี้จะช่วยเพิ่มโอกาสในการสืบพันธุ์ให้พ่อแมงมุมได้อย่างมหาศาล โดยไม่ต้องเสี่ยงชีวิต และที่สำคัญ ยังมีฟังก์ชั่นเสริมคือเป็นจุกอุดอันเบ้อเริ่มที่ปิดช่องสืบพันธุ์อิพิไจน์ไว้มิดชิด ไม่ให้ตัวผู้ตัวอื่นที่ไหนสามารถมายึดครองคู่ของมันได้
แมงมุมบางชนิด อย่างเช่นแมงมุมหายากทิดาร์เรน อาร์โก (Tidarren argo) จากประเทศเยเมนมีเพดิพัลป์ที่ใหญ่โตผิดรูป เพื่อลดภาระหนักอึ้งของการมีอวัยวะสืบพันธุ์ขนาดใหญ่เกินไป พวกมันเลยต้องจำยอมตัดเพดิพัลป์ของตัวเองทิ้งไปเลยข้างหนึ่งเพื่อลดน้ำหนัก เหลือเอาไว้ข้างหนึ่ง เก็บเอาไว้เพื่อใช้สืบพันธุ์…
ซึ่งพอเจอสาวที่ถูกใจ แมงมุมทิดาร์เรน อาร์โกพิการ (มีอวัยวะสืบพันธุ์ข้างเดียว) ก็จะเข้าไปจับคู่กับแมงมุมสาวอย่างคล่องแคล่ว แล้วสอดเพดิพัลป์ที่เหลืออยู่เพียงข้างเดียวของมันลงไปบนอิพิไจน์เพื่อเริ่มกระบวนการส่งถ่ายอสุจิเข้าไปในตัวแมงมุมสาว
และในระหว่างการผสมพันธุ์ แม่สาวทิดาร์เรน อาร์โกขาโหดก็จะค่อยๆ กัดกินร่างของสามีของเธอที่กำลังฟีเจอริ่งกับตัวเธอเองอยู่ในท่าที่หนีไปไหนไม่ได้ แต่เธอจะสมนาคุณตอบแทนสามีของเธอโดยการปล่อยให้เพดิพัลป์ของคุณสามียังคงเสียบติดอยู่กับตัวและปล่อยอสุจิเข้าสู่ตัวเธอต่อไปเรื่อยๆ
ซึ่งการส่งอสุจินี้อาจจะกินเวลายาวนานได้ถึง 4 ชั่วโมง …หรือมากกว่านั้น
การที่เพดิพัลป์ของสามีติดอยู่บนอิพิไจน์ของเธอไม่หลุดไปไหนจะช่วยกันไม่ให้ตัวผู้ตัวอื่นมีหนทางที่จะฉวยโอกาสเข้ามาทำอะไรกับเธอได้
ทำให้สามารถการันตีได้ว่าลูกที่เธอจะวางไข่ออกมาจะเป็นลูกของสามีที่เธอเพิ่งจะกินไปเป็นอาหารว่างนั่นเอง
กล่าวได้ว่า “กลยุทธ์ขันที (eunuch strategy)” …ประมาณว่า จัดให้หนัก หักให้สุด อุดให้สนิท ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีที่แปลกประหลาดและน่าสนใจในการเพิ่มความสามารถในการแข่งขัน (เพิ่มเวลาส่งต่ออสุจิ) และกีดกันทางเพศ (อุดช่องสืบพันธุ์) ในธรรมชาติ…
แต่ในกลยุทธ์มันไม่ได้มีแค่นั้น มองในมุมของแมงมุมทิดาร์เรน อาร์โก การสลัดเอาเพดิพัลป์ออกนี้ จะช่วยเพิ่มฟิตเนสของมันให้มากขึ้น เพราะจะทำให้พวกมันเคลื่อนที่ได้เร็วขึ้น คล่องแคล่วขึ้น ที่จริงการสลัดน้ำหนักส่วนเกินจากการมีอวัยวะเพศขนาดใหญ่ไซซ์ XXXL เพื่อช่วยเพิ่มความลีนและความคล่องตัวนั้นสามารถพบได้ในแมงมุมหลากหลายกลุ่ม
โดยเฉพาะอย่างยิ่งพวกแมงมุมใยทองอย่างแมงมุมฤๅษี และแมงมุมเปลือกไม้ลายประดับ (ornamental tree trunk spider)
แต่พวกที่ใช้กลยุทธ์เช่นนี้ได้อย่างโดดเด่น ก็คือพวกแมงมุมเปลือกไม้ลายประดับ เพราะการเด็ดอวัยวะเพศฝังไว้ในตัวเมียของมัน นอกจากจะช่วยให้พวกมันสามารถผสมพันธุ์แบบทางไกลซึ่งช่วยให้พวกมันสามารถหลบหลีกการถูกศรีภรรยาของมันเขมือบได้แล้ว ยังช่วยให้ตัวของมันเบาลง ลีนขึ้น คล่องตัวขึ้น สามารถแข่งขัน หลบหนี และต่อสู้ได้ดีขึ้น
กระบวนการนี้เรียกว่า emasculation ถ้าแปลแบบแนวๆ ดราม่าติดกลิ่นอายกำลังภายในนิดหนึ่งน่าจะเรียกว่ากระบวนการทำลายชายชาตรี…
และด้วยน้ำหนักที่น้อยลง และร่างกายที่ลีนขึ้น แมงมุมหนุ่มขันทีจะทนทรหดมากขึ้นด้วย และนั่นจะช่วยให้พวกมันสามารถต่อสู้และแข่งขันได้ดียิ่งขึ้นในสมรภูมิแห่งการสืบพันธุ์
และเพื่อให้ชัวร์ว่าศรีภรรยาของมันไม่เปลี่ยนใจ พ่อแมงมุมขันทีพวกนี้ หลังจากทิ้งเพดิพัลป์ (หรือจะเปรียบว่าเป็นองคชาตก็ได้) ไว้ในตัวเมียแล้ว ก็ทำตัวเป็นขันทีขี้หวง…คอยเฝ้าห่วงอยู่ไม่ห่าง ก้าวร้าว กีดกัน ขับไล่ และต่อสู้ตัวผู้ตัวอื่นๆ ที่พยายามจะเข้ามาใกล้คู่ของมันด้วย
และนี่คือความน่าอัศจรรย์ของธรรมชาติ ใครเล่าจะคิดว่าการเป็นขันทีก็อาจจะมีประโยชน์ได้กับการสืบพันธุ์
