วิรัตน์ แสงทองคำ | www.viratts.com
ความสัมพันธ์ใหม่ทางเศรษฐกิจ เป็นมาอย่างมีแผนการและจังหวะก้าว
ว่าด้วยภาพพัฒนาการความสัมพันธ์ธุรกิจจีนแผ่นดินใหญ่กับสังคมไทย มองผ่านเครือข่ายใหญ่ๆ จากยุคแรกๆ คาบเกี่ยววิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจของไทย โดยเฉพาะการเข้าสู่ธุรกิจพื้นฐานซึ่งทรงอิทธิพลและมีผู้ยึดครอง จำต้องใช้เวลาพักหนึ่งจึงตั้งหลักได้
หากย้อนไปพิจารณาบางช่วงบางตอนในข้อเขียนชิ้นก่อนหน้า (กระแสธุรกิจจีนสู่ไทย : คลื่นลูกแรก) จะพบความสัมพันธ์ในความเป็นไปในจังหวะที่สอดคล้อง
ในปี 2557 Bank of China (BOC) ยกระดับขึ้นขั้นใหญ่เปลี่ยนสถานะเป็นธนาคารลูก (Subsidiary) ภายใต้ชื่อ ธนาคารแห่งประเทศจีน (ไทย) จำกัด (มหาชน) จากวิเทศธนกิจ และบริการการเงินกว้างขึ้นแต่จำกัดเพียงสาขาเดียว สู่บริการรายย่อย (Retail Banking) อย่างเต็มตัว
ช่วงคาบเกี่ยวนั้น Huawei บุกตลาดสมาร์ตโฟน ปี 2554) เข้ามาทำตลาดในไทยอย่างจริงจัง ผ่านมาสักพักตั้งสำนักงานในไทย (2559) ให้เป็นศูนย์กลาง (Hub) ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เช่นเดียวกับกรณี Haier มีจุดเปลี่ยนสำคัญ (2550-2554 เข้าซื้อโรงงานผลิตตู้เย็นของ Sanyo ที่อำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี
ต่อมาพัฒนาเป็นฐานการผลิตตู้เย็นและเครื่องซักผ้าที่ใหญ่ที่สุดของ Haier ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ปรากฏการณ์ข้างต้นย่อมมีความสัมพันธ์กับการมาของธนาคารจีนที่สำคัญอีกแห่ง เข้ามามีบทบาทกว้างขวางกว่าเดิม
จุดตั้งต้น ธนาคารพาณิชย์เต็มรูปแบบในประเทศไทย ประจวบเหมาะกับช่วงเวลาระบบธนาคารไทยปรับตัวครั้งใหญ่ อันเนื่องมาจากวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นก่อนหน้า เป็นปรากฏการณ์สำคัญอีกช่วงหนึ่งในประวัติศาสตร์สังคมธุรกิจไทย ปรากฏการณ์ขบวนธนาคารต่างชาติเข้ามามีอิทธิพลอีกครั้ง หลังจากผ่านยุคอาณานิคมไปแล้วกว่าครึ่งศตวรรษ
“21 เมษายน 2553 ธนาคารอินดัสเตรียล แอนด์ คอมเมอร์เชียล แบงก์ ออฟ ไชนา ลิมิเต็ด (Industrial and Commercial Bank of China Limited หรือ “ICBC”) ซึ่งเป็นธนาคารที่มีมูลค่าตลาดรวมใหญ่ที่สุดในโลก ได้เข้าถือหุ้นร้อยละ 97.24 ของจำนวนหุ้นที่จำหน่ายได้แล้วทั้งหมด จากการทำคำเสนอซื้อหุ้นทั้งหมดจากผู้ถือหุ้นรายย่อยของธนาคาร และได้เปลี่ยนชื่อจาก ธนาคารสินเอเซีย จำกัด (มหาชน) เป็น ธนาคารไอซีบีซี (ไทย) จำกัด (มหาชน) และได้ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม ICBC นับแต่นั้นมา ธนาคารได้เพิกถอนหุ้นออกจากการเป็นหลักทรัพย์จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยตั้งแต่วันที่ 19 มีนาคม 2554 ปัจจุบัน ICBC ถือหุ้นในธนาคารร้อยละ 97.98 ของจำนวนหุ้นที่จำหน่ายได้แล้วทั้งหมดของธนาคาร” ข้อมูลต้นแหล่ง (www.icbcthai.com) แสดงหมุดหมายสำคัญ
ปัจจุบัน ICBC มี 21 สาขาทั่วทุกภาค ทั้งมีธุรกิจข้างเคียงให้บริการอย่างครอบคลุม รวมทั้งบริษัทย่อย ได้แก่ บริษัท ลีสซิ่งไอซีบีซี (ไทย) จำกัด (บริการด้านสินเชื่อเช่าซื้อรถยนต์ และเครื่องจักรสำหรับผู้ประกอบการ) บริษัท ไอซีบีซี (ไทย) อินชัวรันส์ โบรกเกอร์ จำกัด (นายหน้าประกันภัย) และ Sky High Li Leasing Designated Activity Company Limited (ธุรกิจด้านลีสซิ่งและเช่าซื้อเฉพาะกลุ่ม)
ที่สำคัญเป็น RMB Clearing Bank ธนาคารชำระสกุลเงินหยวนอย่างเป็นทางการรายเดียวในประเทศไทย
Industrial and Commercial Bank of China Ltd. (ICBC) ธนาคารขนาดใหญ่ในจีน พัฒนาการอย่างพลิกโฉมในจังหวะก้าวเดียวกัน ในช่วงฮ่องกงคืนสู่จีน (2540) ในเวลาเดียวกันที่มีวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ ที่เรียก “ต้มยำกุ้ง” สร้างความอ่อนแอทั่วภูมิภาค ขณะที่ระบบเศรษฐกิจจีนกลับแข็งแกร่งและพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว
ICBC ก่อตั้งมาเพียง 4 ทศวรรษ (2527) ตามนโยบายปฏิรูประบบการเงินของรัฐบาลจีน โดยแยกภารกิจด้านสินเชื่อภาคอุตสาหกรรม การพาณิชย์ และเงินฝากออกมาจากธนาคารกลาง (People’s Bank of China) ปัจจุบันมีฐานะเป็นธนาคารพาณิชย์ของรัฐบาลจีน หรือ State-Owned Commercial Bank (รัฐบาลจีนถือหุ้นราว 70%) ถือเป็นธนาคารพาณิชย์ที่ใหญ่ที่สุดในโลกเมื่อวัดจากสินทรัพย์รวม และเป็นหนึ่งในธนาคารรัฐขนาดใหญ่ที่สุดของจีน
เป็นไปตามกระแสคลื่น ปี 2548 ICBC ปรับโครงสร้างครั้งใหญ่เป็น Joint-stock limited company ในทันที (2549) นำหุ้นเข้าจดทะเบียนซื้อขายพร้อมกันทั้งในตลาดหลักทรัพย์เซี่ยงไฮ้ และตลาดหลักทรัพย์ฮ่องกง ถือเป็นการเสนอขายหุ้น IPO ที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์โลกในขณะนั้น
จากนั้นได้ขยายสาขาและเครือข่ายไปยังศูนย์กลางทางการเงินทั่วโลก เช่น นิวยอร์ก ลอนดอน ซิดนีย์ และดูไบ รวมทั้งมีแผนการเข้าซื้อกิจการและถือหุ้นในสถาบันการเงินต่างประเทศ
รวมทั้งกรณีในไทย
ในความหมายอีกมิติหนึ่ง การเข้ามาตั้งหลักในไทยของเครือข่ายธุรกิจจีนรายใหญ่ในช่วงเวลานั้น กรณีที่น่าสนใจมักผ่านสายสัมพันธ์สำคัญด้วย
“ธนาคารจดทะเบียนเป็นบริษัทจำกัดเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2512 ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจเงินทุนและหลักทรัพย์เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2516 ต่อมาปี 2521 ได้เข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดยได้รับอนุญาตจากกระทรวงการคลังให้จัดตั้งและเปิดดำเนินการธนาคารพาณิชย์เต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 23 ธันวาคม 2548” ย้อนไปพิจารณาที่มาย่อหน้าแรกของ ICBC ไทย จากข้อมูลต้นแหล่ง (อ้างแล้ว) แสดงที่มาที่อ้างถึงนั้นคือ “สินเอเซีย”
สินเอเซียมีความสัมพันธ์กับธนาคารกรุงเทพ ผ่านผู้นำผู้มีบทบาทยาวนานที่สุด-ชาตรี โสภณพนิช เขาดูแลกิจการตั้งแต่ต้น เป็นกิจการรับซื้อลดเช็ค มาเป็นบริษัทเงินทุนและหลักทรัพย์ ในฐานะได้รับใบอนุญาตรายแรกๆ จากนั้นเข้าสู่ยุคขยายตัวเป็นหลักทรัพย์จดทะเบียนในตลาดหุ้น มีการเพิ่มทุนหลายระลอก
จนเป็นบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ที่มีสินทรัพย์มากที่สุดในช่วงนั้น
ปี 2526 เป็นหัวเลี้ยวหัวต่อครั้งหนึ่ง ด้วยเผชิญวิกฤตการณ์ตลาดหุ้นและสถาบันการเงินต่อเนื่องมาหลายปี สินเอเซียจึงปรับตัว ขายหุ้นประมาณ 20% ให้กับ SOCIETE GENERALE ธนาคารแห่งฝรั่งเศส
เมื่อเผชิญวิกฤตครั้งใหญ่กว่านั้นมากนักอีกครั้งในปี 2541 ได้เปลี่ยนชื่อเป็นเอสจี สินเอเซีย โดย SOCEITE GENERALE เข้ามาถือหุ้นข้างมาก (51%)-ขณะที่ธนาคารกรุงเทพถือหุ้น 39%
ปี 2543 มีการแยกกิจการเงินทุนและหลักทรัพย์ออกจากกัน จากนั้นไม่นาน SOCEITE GENERALE ได้ถอนตัวออกไป ในช่วงรัฐบาลเข้าแทรกแซง แก้ปัญหาบริษัทเงินทุนที่มีปัญหายืดเยื้อต่อเนื่องมาจากช่วงวิกฤตก่อนหน้า ผู้ถือหุ้นใหญ่สินเอเซียในช่วงนั้น (2547) คือ กระทรวงการคลัง และธนาคารกรุงเทพ
ปี 2547 นั้นเอง ธนาคารกรุงเทพตั้งตัวอย่างมั่นคงอีกครั้ง จากแรงกระเพื่อมของวิกฤตปี 2540 ที่ว่ากันว่า มีส่วนได้รับการสนับสนุนจากสถาบันการเงินในจีนด้วย
เชื่อกันว่ามีความเชื่อมโยงกับสายสัมพันธ์อันยาวนานหลายทศวรรษ ตั้งแต่ยุคชิน โสภณพนิช
จากนั้น ธนาคารกรุงเทพกับแผนการสร้างเครือข่ายการเงินให้เข้มแข็งได้เริ่มต้นอีกครั้ง โดยเฉพาะแผนการควบรวมกิจการหลักทรัพย์และเงินทุนให้เป็นธนาคาร เป็นไปตามแผนพัฒนาระบบการเงินของรัฐที่เปิดช่องให้ ในที่สุดสินเอเซียกลายเป็นธนาคารแห่งใหม่ ถือเป็นเพียงธนาคารแห่งเดียวเกิดใหม่เคียงคู่ธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิม
ในทศวรรษต่อเนื่องและคาบเกี่ยว กรณีธนาคารกรุงเทพกับความพยายามเข้าไปดำเนินกิจการธนาคารเต็มรูปแบบในจีน ในที่สุด ความสำเร็จเป็นไปในฐานะธนาคารแรกของไทย ช่างประจวบเหมาะกับกรณี ICBC เข้ามาถือหุ้นใหญ่ธนาคารสินเอเซีย จึงเป็นไปได้ที่เข้าใจและตีความกันได้ว่า เป็นดีลครั้งสำคัญระหว่างธุรกิจไทย-จีน
มีอีกดีลหนึ่งซึ่งสะท้อนสายสัมพันธ์อันยาวนานเช่นกัน เกี่ยวข้องเครือข่ายธุรกิจใหญ่ไทยอีกราย-ซีพี
จะนำเสนอต่อไปให้เห็นไทม์ไลน์ราวครึ่งศตวรรษ
