‘ภาพที่ชัดเจนขึ้น’

หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ

บ่ายวันนั้น สภาพแสงในเงาที่ต้นไม้บังกับแสงด้านนอกแตกต่างกันค่อนข้างมาก รวมกับที่ผมชดเชยการรับแสงของกล้องอันเดอร์ไปอีกสองสต็อป

ผลคือ ไม่ได้ภาพเสือดาวซึ่งกำลังนอนอย่างสบายอารมณ์ ภาพมืดเกินกว่าที่ต้องการ

หากเป็นในยุคสมัยที่ผมยังใช้กล้องฟิล์ม นี่ย่อมเป็นรูปเสีย ภาพเสือดาวที่อยู่ในอาการสบายๆ จะเป็นภาพที่ผมไม่มีโอกาสได้เผยแพร่ ความตั้งใจที่จะสื่อให้คนเห็นว่า เสือผู้อยู่ในสถานภาพนักล่า เขี้ยวเล็บซึ่งเป็นเครื่องมือทำงานของมัน ในสายตาคนส่วนหนึ่งมองเห็นเป็นเครื่องหมายแห่งความอันตราย

ไม่ผิดนักหากจะพูดว่างานที่ผมตั้งใจจะสื่อล้มเหลว

ณ วันนี้ เทคโนโลยีกล้องก้าวไกล เรามีเครื่องมือมากมาย

อันทำให้คนทำงานในธรรมชาติ เช่น เหล่านักวิจัย รวมทั้งช่างภาพ เรียนรู้ทำความรู้จักสัตว์ป่าได้ลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น

หลายเรื่องราวเกี่ยวกับสัตว์ป่าที่ไม่เคยรู้ก็ได้รู้

กล้องดักถ่ายภาพทำให้มีโอกาสได้เห็นสัตว์ป่าหลายชนิด ซึ่งหายาก ไม่มีโอกาสได้พบเห็น ไม่ว่าจะใช้เวลาเฝ้ารอนานเพียงใด

ในช่วงที่ผมยังยึดมั่นอยู่กับกล้องฟิล์ม แม้ว่าเป็นวันที่กล้องดิจิทัล มีความสามารถมาก ไม่ใช่เพราะจะต่อต้านอะไร เพียงแค่คิดว่าเครื่องมือที่ใช้อยู่นั้นเหมาะสมดีพอแล้ว

ผมมีโอกาสได้พบกับสตีฟ วินเทอร์ ช่างภาพ ที่ทำงานให้ National Geographic ได้ทำงานร่วมกัน เขาให้ผมดูภาพเสือดาวหิมะที่สวยงามอย่างมาก ภาพนั้นเขาใช้ให้กล้องดักถ่ายภาพทำงานแทน และภาพสัตว์ป่าอีกมากที่เขาเปิดให้ดูระหว่างคุยกันในแคมป์ตอนค่ำๆ เขากับผมอยู่ในวัยเดียวกัน

“ในงานของเรา ถึงจะอยู่ในป่าแต่ก็ปฏิเสธมันไม่ได้หรอก” เขาบอกผม

“อยู่ที่คุณจะใช้อย่างไร”

สตีฟทำให้ผมเปิดใจและยอมรับอย่างไม่มีเงื่อนไขว่าเทคโนโลยีไปได้ดีกับงานถ่ายภาพสัตว์ป่าเมื่อรู้จักใช้

ไม่นานมานี้ ผมพบควายป่าซึ่งมีลูกอ่อน ในสภาพแสงตอนใกล้หนึ่งทุ่ม ผมยังถ่ายรูปเจ้าตัวเล็กกินนมแม่ได้ ดูเหมือนกล้องจะมองเห็นได้ดีกว่าสายตา ความรู้สึกในวันนั้น ผมเอามาเขียนไว้ว่า ยิ่งเทคโนโลยีก้าวไกล

“คงต้องเข้มงวดกับตัวเองในการมองสัตว์ป่าด้วยสายตาที่ผ่านหัวใจให้มากกว่าเดิม”

ผมนึกถึงวันที่ถ่ายรูปเสือดาวตัวนี้ เวลานั้นแสงจัดจ้าตัวมันอยู่ในเงามืดของต้นไม้ ภาพที่ออกมาจากกล้องจึงแทบใช้ไม่ได้

ถ้าเป็นเมื่อหลายปีก่อน ผมคงต้องยอมรับว่า ภาพนี้คงจบลงเพียงเท่านั้น

แต่วันนี้ไม่เหมือนเดิมแล้ว เทคโนโลยีการถ่ายภาพและการประมวลผลหลังการถ่ายทำให้เราสามารถดึงรายละเอียดที่ซ่อนอยู่ในเงามืดออกมาได้มากขึ้น

สิ่งที่เคยมองไม่เห็น หรือทำพลาด ค่อยๆ ปรากฏให้เห็น

ทั้งใบหน้า, ลาย, ดวงตาเห็นชัดขึ้นกว่าที่มองด้วยตาในเวลานั้น

ดูเหมือนว่าเทคโนโลยีกำลังช่วยให้คนมองเห็นความมหัศจรรย์ของธรรมชาติได้มากขึ้นเรื่อยๆ

กล้องมีความละเอียดสูงขึ้น เลนส์รับแสงได้ดี ระบบประมวลผลภาพที่เก่ง รวมทั้งเครื่องมืออีกมากมายที่เข้ามาช่วยงานของคนที่ทำงานกับสัตว์ป่า

สภาพแสงน้อยไม่ใช่ปัญหา เราถ่ายภาพสัตว์ที่อยู่ในความมืด เห็นการเคลื่อนไหวที่ตาเปล่ามองไม่ทัน เห็นรายละเอียดร่างกายสัตว์ป่าซึ่งได้รับการออกแบบมาอย่างเหมาะสมกับงานที่ทำ “เห็น” สิ่งที่ไม่เคยเห็นมาก่อน

เมื่อภาพชัดขึ้น สิ่งหนึ่งที่ต้องทำให้ชัดขึ้นตามไปด้วยคือ หัวใจของเรา เพราะการเห็นไม่ได้หมายความว่าเราเข้าใจ เราถ่ายภาพสัตว์ภาพนกชัดจนเห็นเส้นขนทุกเส้น แต่ไม่รู้และไม่คิดว่ามันกำลังรู้สึกอย่างไร

มีภาพช้างจำนวนมากมาย เราถ่ายภาพช้างบนถนนได้ง่ายๆ กล้องช่วยให้ภาพมีรายละเอียดขึ้น แต่กล้องไม่ได้บอกให้รู้ว่ามันกำลังพยายามบอกอะไร ไม่เห็นแววตาของความกังวล

เราเห็นสัตว์ป่าผ่านกล้องดักถ่าย เห็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นในเวลากลางคืน เห็นชีวิตที่ครั้งหนึ่งคนแทบไม่มีโอกาสได้เห็น

หลายสิ่งเปลี่ยนแปลงไปแล้ว สัตว์ป่าหลายชนิดมีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้น คล้ายกับว่าไม่จำเป็นต้องมีใครพยายามใช้เวลานานบุกเข้าป่าลึกเพื่อเฝ้ารอถ่ายภาพช้าง, กระทิง, วัวแดง รวมทั้งเสืออีกต่อไป

ไม่มีความจำเป็นต้องมีช่างภาพสัตว์ป่า สัตว์ป่าพบเจอได้ง่าย ทุกคนมีกล้อง อีกทั้งโทรศัพท์มือถือซึ่งทำหน้าที่แทนกล้องได้เป็นอย่างดี

แต่ดูเหมือนว่าหลายสิ่งก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลง ความจริงบางสิ่งต้องอาศัยเวลา บางสิ่งต้องใช้การเฝ้าดู

และบางสิ่งอาจต้องอาศัยความรู้สึกที่ละเอียดกว่าดวงตา

ตลอดเวลาที่ทำงานในป่า สัตว์ป่าไม่ได้บอกผมตรงๆ หรอกว่าพวกมันต้องการอะไร

บางครั้งมันหยุด บางครั้งตื่นหนีเพียงแค่ได้กลิ่นผม บางครั้งส่งเสียงเตือน ขู่คำราม และสั่งสอนหากผมไม่เคารพการรักษากฎของระยะห่าง

กล้องเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งที่ทำให้คนใช้มันอาจเห็นทุกอย่าง แต่ถ้าขาดความเข้าใจ การเห็นก็ไม่มีความหมายอะไร ยิ่งเครื่องมือช่วยได้มากเท่าไร ผมยิ่งรู้สึกว่าน่าจะต้องใช้หัวใจมองให้มากขึ้นเท่านั้น

เพราะเมื่อก่อน ผมพลาดรายละเอียดของสัตว์เพราะกล้องยังไม่มีความสามารถพอ

วันนี้กล้องทำให้เห็นทุกอย่าง ภาพที่ดีควรเป็นภาพที่ทำให้เข้าใจว่าชีวิตตรงหน้าไม่ได้เกิดขึ้นและมีไว้เพียงเพื่อเป็นวัตถุให้ถ่ายภาพ

เสือดาวที่กำลังพักอย่างสบายอารมณ์อยู่ใต้ต้นไม้ตัวนั้น กำลังใช้ชีวิตของมัน หน้าที่ของผมซึ่งถือกล้องในมือคงไม่ใช่เพียงทำให้ภาพของมันชัดขึ้น แต่ต้องทำให้ “ความเข้าใจ” ต่อชีวิตนั้นชัดขึ้นด้วย

ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีช่วยให้ผมเห็นสัตว์ป่าชัดเจนมากขึ้น เราอยู่ในยุคที่มีเครื่องมือที่ดี มีช่องทางมากมายให้เผยแพร่ ผมบอกตัวเองเสมอๆ ว่าเพื่อ “ภาพที่ชัดเจนขึ้น” สำคัญอย่างยิ่งที่ต้องใช้ร่วมกับหัวใจ

ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีทำงานให้ส่วนหนึ่งแล้ว ส่วนการใช้หัวใจเป็นหน้าที่ของเรา

เพราะเป็นสิ่งที่เครื่องมือยังไม่มี…