วันหนึ่ง ณ ตึกสันติไมตรี จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ถามถึง ‘ไอ้บ๊อบ’ การเมือง ‘ทองใบ ทองเปาด์’ ทนายแม็กไซไซ

หมายเหตุ : คอลัมน์ของแถม โดยแถมสิน รัตนพันธุ์ เผยแพร่ในมติชนสุดสัปดาห์ฉับบวันที่ 01 เมษายน พ.ศ. 2545 

ผมเหยียบบาทก้าวแรกเข้าสู่แวดวงนักเขียนนักหนังสือพิมพ์อย่างมากด้วยความหลงใหลใฝ่ฝัน ตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2496

ณ วันนี้ผมคิดถึงเพื่อนผู้อาวุโส ชื่อ คุณทองใบ ทองเปาด์

คุณทองใบ ทองเปาด์ นักหนังสือพิมพ์ผู้เคยรับรางวัลแม็กไซไซสาขาบริการประชาชน นักหนังสือพิมพ์ผู้เคยเป็นประธานสภาสิทธิมนุษยชน แห่งภูมิภาคเอเชีย นักหนังสือพิมพ์ที่วันนี้เป็นวุฒิสมาชิกแห่งจังหวัดมหาสารคาม

เมื่อเปิดลิ้นชักแห่งความทรงจำ

ผมพบความจริงว่า ระหว่างปี พ.ศ.2496-2501 คุณทองใบ ทองเปาด์ เคยเป็นนักข่าวหนังสือพิมพ์ 6 ฉบับ มี ไทยใหม่ พิมพ์ไทย สยามนิกร สุภาพบุรุษ-ประชามิตร เสถียรภาพ และข่าวภาพ

ผมพบความจริงว่า คุณทองใบ ทองเปาด์ เคยเป็นนักเขียนคอลัมน์ประจำหนังสือพิมพ์ 6 ฉบับ มี บางกอกเวิลด์ สยามรัฐสัปดาหวิจารณ์ ฐานสัปดาห์วิจารณ์ บางกอกโพสต์ สกุลไทย ยุคหลัง 14 ตุลา และมหาราษฎร์รายสัปดาห์

ผมพบความจริงว่า คุณทองใบ ทองเปาด์ นอกจากจบธรรมศาสตรบัณฑิต ยังเป็นนักหนังสือพิมพ์เพียงคนเดียวที่ได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตถึง 3 สาขาจาก 3 มหาวิทยาลัย มี นิติศาสตร์-รามคำแหง ศิลปศาสตร์-สงขลานครินทร์ สังคมศาสตร์-มหาสารคาม

ไม่แต่เท่านั้น คุณทองใบ ทองเปาด์ ยังเคยได้รับโล่ผู้ประกอบวิชาชีพหนังสือพิมพ์ที่ควรยกย่องจากสมาคมนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย

ไม่แต่เท่านั้น คุณทองใบ ทองเปาด์ ยังได้รับการยกย่องจากกระทรวงศึกษาธิการให้เป็นจริยบุคคลในตำราเรียนวิชาสังคมศึกษาชั้นมัธยมตอนต้นด้วย

ที่สำคัญ คุณทองใบ ทองเปาด์ เคยถูกรัฐบาลเผด็จการทหารจับกุมคุมขังในข้อหามีการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์ถึง 2 ครั้ง 2 คราว รวมเวลานานถึง 8 ปี 4 เดือน กับ 16 วัน

ที่น่าสนใจเป็นพิเศษคือ คุณทองใบ ทองเปาด์ ถูกคุมขังคราวเดียวกับนักต่อสู้เพื่อความถูกต้องและเป็นธรรมกับสังคมหลายคน เป็นต้น

คุณกุหลาบ สายประดิษฐ์ คุณอุทธรณ์ พลกุล คุณสถิตย์ เสมานิล คุณปาล พนมยงค์ คุณจิตต์ ภูมิศักดิ์ คุณสุชาติ ภูมิบริรักษ์ คุณสัมผัส พึ่งประดิษฐ์ ฯลฯ

ในความทรงจำของคนวัย 70 ต้น ผมจำเรื่องราวแห่งบทบาทการต่อสู้ของ คุณทองใบ ทองเปาด์ ที่แปลกพิสดาร น่าศึกษาได้หลายเรื่อง บังเอิญ 4-5 นาทีนี้นึกได้ 4 เรื่อง ก็อยากบันทึกไว้

เรื่องหนึ่งเกิดเมื่อปี พ.ศ.2500

วันนั้นตรงกับวันที่ 16 กันยายน พ.ศ.2500 อุณหภูมิทางการเมืองกำลังดุเดือดเลือดพล่าน จากปัญหาขัดแย้งขั้นแตกหักระหว่างนายกรัฐมนตรี จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์

จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ศิษย์ก้นกุฏิผู้เคยประกาศว่าตราบชั่วชีวิตนี้จะไม่ขอวัดรอยเท้า จอมพล ป. พิบูลสงคราม

ตอนบ่ายวันนั้น จอมพล ป. พิบูลสงคราม ขับรถยนต์สปอร์ต “ทันเดอร์เบิร์ด” เปิดประทุน มี พ.ต.อ.ชุมพล โลหะชาละ นายตำรวจติดตามนั่งเคียงข้าง เข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในวังหลวงอย่างปัจจุบันทันด่วน โดยมีกลุ่มนักข่าวรอสัมภาษณ์ข่าวพาดหัวใหญ่อย่างใจจดใจจ่อ

เมื่อ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ขับกลับออกมาทางหน้าประตูวังด้วยเความเร็วสูง แต่ไม่อาจผ่านไปได้ เนื่องเพราะมีนักข่าวคนหนึ่งไว้ผมยาวทรงบ๊อบที่นายกรัฐมนตรีรู้จักมักคุ้นเป็นอันมาก ชื่อ คุณทองใบ ทองเปาด์ ยืนขวางทางอย่างหาญกล้าอยู่กลางถนน

จอมพล ป. พิบูลสงคราม ต้องเบรกอย่างกะทันหัน หน้าหม้อรถห่าง คุณทองใบ ทองเปาด์ แค่ศอกเศษ พลางถามอย่างนุ่มนวลอ่อนหวาน ตามแบบฉบับของท่านว่า

“คุณทองใบที่รัก คุณต้องการทราบอะไรหรือ”

เมื่อตอบว่า “ผมต้องการทราบว่าท่านนายกฯ มาเข้าเฝ้าฯ ด้วยเรื่องด่วนอันใด”

จอมพล ป. ตอบว่า “ผมจะบอกให้ แต่คุณทองใบต้องถอยหลัง แล้วเดินมายืนใกล้ผมทางด้านข้าง นี่สิจะได้ฟังถนัดชัดเจน”

ด้วยความ “ละอ่อน” ไม่ทันเกม พลันที่ คุณทองใบ ทองเปาด์ เคลื่อนย้ายตัว จอมพล ป. พิบูลสงคราม ก็เหยียบคันเร่งเต็มที่ ขับรถพุ่งหนีไปต่อหน้าต่อตา

เป็นการขับหนีนักหนังสือพิมพ์คนสุดท้ายของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่วันต่อมาต้องหนีออกนอกประเทศ ถึงแก่อสัญกรรมที่ประเทศญี่ปุ่นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ.2507

อีกเรื่องเมื่อปี พ.ศ.2502-2506

ปี พ.ศ.2502-2506 ที่จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ กำลังแกร่งกล้าน่าเกรงขามบนเก้าอี้นายกรัฐมนตรี

ช่วงนั้น คุณทองใบ ทองเปาด์ ยังสนุกกับงานข่าวการเมือง ที่น่าจับตามองเป็นพิเศษคือความสนิทสนมคุ้นเคยอย่างฉันกันเองระหว่างเขากับ “ผู้ใหญ่” ระดับบริหารประเทศมากหน้าหลายตา บุคลิกผมยาวทรง “บ๊อบ” ของเขาคือเอกลักษณ์ช่วยให้จำง่าย จนได้ฉายาว่า “บ๊อบการเมือง”

แล้วบ่ายวันหนึ่ง เกิดมีคำถาม ถามจาก 2 เรียวปากของ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ถามนักข่าวตรงตีนบันไดตีกสันติไมตรี ทำเนียบรัฐบาล ถามว่า

“หมู่นี้อั๊วไม่เห็นหน้าไอ้บ๊อบการเมือง ไม่เห็นมันตั้งนานแล้ว อยากรู้ว่าไอ้บ๊อบหายหัวไปไหน ใครมีคำตอบบ้าง”

นักข่าวอาวุโสคนหนึ่งดูเหมือนจะใช่ คุณสว่าง ลานเหลือ ตอบ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ว่า

“ไอ้บ๊อบการเมืองนี่ ท่านนายกฯ หมายถึง ทองใบ ทองเปาด์ ใช่ไหม ไอ้บ๊อบไม่ได้หายไปไหน ท่านนายกฯ ต่างหากลืมมัน ลืมว่าท่านเองเป็นคนออกคำสั่งจับกุมคุมขังมัน ข้อหามีการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์ ไอ้บ๊อบอยู่ในคุกมา 5 ปีกว่าแล้วยังไม่มีข่าวว่าจะได้ออกเมื่อไหร่”

อีกเรื่องหนึ่ง เกิดเมื่อปี พ.ศ.2527

เกิดเมื่อ มูลนิธิรามอนด์แม็กไซไซประกาศผลการคัดเลือกบุคคลผู้บำเพ็ญประโยชน์ดีเด่นต่อสังคมในประเทศแถบภูมิภาคเอเชียให้ คุณทองใบ ทองเปาด์ ได้รับรางวัล “แม็กไซไซ” สาขาบริการประชาชน นับเป็นนักหนังสือพิมพ์คนที่ 3 จากไทย 2 คนแรกคือ คุณนิลวรรณ ปิ่นทอง กับ คุณประยูร จรรยาวงษ์

พลันที่มีข่าวว่าจะต้องเดินทางไปรับวุฒิบัตรกับเงินรางวัลจำนวน 100,000 บาท จากมือประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ที่กรุงมะนิลา

คุณทองใบ ทองเปาด์ ตอบปฏิเสธขอสละสิทธิ์ด้วยเหตุผลว่า ขณะนั้นเขากำลังสง่างามกับตำแหน่งประธานสภาสิทธิมนุษยชนแห่งภูมิภาคเอเชีย หาบังควรไม่ที่จะไปร่วมสัมผัสกับมืออันแปดเปื้อนของประธานาธิบดีเผด็จการอย่าง เฟอร์ดินาล มาร์กอส

เรื่องสุดท้าย เกิดราวปี พ.ศ.2512

คงจำกันได้ ปี พ.ศ.2512 เกิดสงครามหนังสือพิมพ์ ระหว่าง “ไทยรัฐ” ยุค คุณกำพล วัชรพล เป็นผู้อำนวยการ กับ “เดลินิวส์” ยุค คุณสนิท เอกชัย เป็นหัวหน้ากองบรรณาธิการ

เป็นสงครามหนังสือพิมพ์ที่ต่อสู้กันทุกรูปแบบอย่างดุเดือดเลือดพล่าน มีการฟ้องร้องถึงโรงศาล ข้อหาตีพิมพ์ข้อความหมิ่นประมาทกัน

“ไทยรัฐ” ให้ คุณประสาน มีเฟื่องศาสตร์ เจ้าของนามปากกา “กะแช่” เป็นผู้แทนฝ่ายโจทก์ มี คุณทองใบ ทองเปาด์ นักข่าว “เดลินิวส์” ทำหน้าที่ทนายฝ่ายจำเลย

คดียืดเยื้อเรื้อรังบนศาลนานร่วมปี จนวันหนึ่ง คุณทวี กสิยะพงศ์ ออกนั่งบัลลังก์ทำหน้าที่ผู้พิพากษาหัวหน้าคณะ

คุณทวี กสิยะพงศ์ ร้องขอคู่ความว่า ทั้งสองฝ่ายต่างเป็นสื่อด้วยกัน จะฟ้องร้องกันไปถึงไหนให้มากความ น่าจะหันหน้ามาทำความเข้าใจกันให้ได้ข้อยุติเพื่อเลิกแล้วต่อกันเสีย

ยังจำได้ว่า คุณประสาน มีเฟื่องศาสตร์ คัดค้านไม่เห็นด้วยอย่างทระนงองอาจ พลางหลุดคำพูดประโยคหนึ่งออกมาอย่างไม่ทันคิดว่า

“ถ้าศาลคิดง่ายๆ อย่างนี้ ก็อย่ามีศาลเสียเลยจะดีกว่า”

คุณทองใบ ทองเปาด์ ทักท้วงคำพูดของฝ่ายโจทก์ว่าน่าจะเข้าข่ายความผิดทางอาญา คุณทวี กสิยะพงศ์ ขอให้โจทก์ทบทวนคำพูดใหม่ให้ชัดเจน

กระนั้น คุณประสาน มีเฟื่องศาสตร์ ยังยืนยันอย่างเชื่อมั่นกับประโยคเดิม

คุณทวี กสิยะพงศ์ จึง “เคาะไม้” บนบัลลังก์สั่งให้ตำรวจศาลปิดประตูห้องพิจารณาคดี ห้ามคนเข้าออกเพื่อเตรียมออกคำสั่งอันชอบด้วยกฎหมายจำคุกตัวแทนโจทก์มีกำหนด 3 เดือน

ผมบังเอิญนั่งอยู่ในห้องพิจารณาดคีด้วย ยังจำได้ว่า พอสิ้นเสียงผู้พิพากษา คุณประสาน มีเฟื่องศาสตร์ ยืนงง จังงังอยู่ครู่หนึ่งแล้วร้องไห้โฮออกมาด้วยความตกใจสุดขีด พลางร้องขอความปรานีต่อศาลเป็นที่พึ่ง

ยังจำได้ว่า ท้ายที่สุด คุณทวี กสิยะพงศ์ ผู้พิพากษาหัวหน้าคณะไม่ติดใจเอาความกับโจทก์ เมื่อโจทก์ยินยอมถอนฟ้องคดีเลิกแล้วต่อกันเป็นการแลกเปลี่ยนกันตามข้อต่อรอง

สงครามหนังสือพิมพ์แห่งปีพุทธศักราช 2512 ก็จบลงเนื่องเพราะไหวพริบอันเฉียบคมของนักข่าวทนายความชื่อ คุณทองใบ ทองเปาด์ โดยแท้