การทูตเชิงธุรกิจสหรัฐซาอุดีอาระเบียยังไม่จบ

โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์

ทรัมป์ส่งสัญญาณชัดขึ้นว่า เขากำลังยกระดับมกุฎราชกุมารซาอุดีอาระเบีย โมฮาเมด บิน ซาลมาน (Mohammed bin Salman) หรือที่เรียกกันติดปากว่า MBS เป็นผู้นำที่ไม่เข้ากับผู้นำในโลกอาหรับ

ทรัมป์ต้องการขายเครื่องบินเจ็ต F-35s ให้ซาอุดีอาระเบีย Shelby Holliday วิเคราะห์ว่า1 ในมุมมองของทรัมป์ เขาไม่ขัดกับผู้นำโลกอาหรับ ไม่มีผู้นำอาหรับคนไหนในความทรงจำไม่นานนี้ได้รับการต้อนรับอย่างฟุ่มเฟือยจากประธานาธิบดีอเมริกันมากเท่านี้ ปูพรมแดง สวนสนาม และอาหารมื้อเย็น แม้เป็นผู้นำอำนาจนิยม ที่ถูกตรวจสอบประวัติด้านสิทธิมนุษยชน

ทรัมป์ยังปกป้องมกุฎราชกุมารพระองค์นี้จากคำถามต่างๆ เกี่ยวกับเรื่องการสังหารคอลัมนิสต์หนังสือพิมพ์ Washington Post นาย Jamal Khashoggi ที่ CIA เคยรวบรวมข่าวสารเรื่องนี้มากมาย

การเยือนวอชิงตันของมกุฎราชกุมาร

มกุฎราชกุมารเยือนสหรัฐเพื่อทำให้ความสำคัญของสองประเทศดีขึ้นอย่างเป็นทางการ ความสัมพันธ์ทางยุทธศาสตร์เท่าที่ทำได้ การเยือนครั้งนี้มีเรื่องมากกว่าที่ได้พูดคุยกันและที่เผยแพร่ในสื่อมวลชน

ย้อนไป 80 ปี สงครามโลกครั้งที่ 2 และการประชุม Yalta ของประธาธานาธิบดีแฟรงกลิน ดี. โรสเวลต์ ของสหรัฐได้พยายามในครั้งแรก ต่อรองขนานใหญ่กับผู้ปกครองและผู้ก่อตั้งประเทศซาอุดีอาระเบีย กษัตริย์อับดุล ไอซิส อัล ซาล (Abdul Aziz Al Saud-Ibn Saud) โดยประธานาธิบดีโรสเวลต์และกษัตริย์ Ibn Saud พบปะและเจรจากันบนเรือ USS Quincy ช่วงอยู่ในคลองสุเอซ ที่กษัตริย์ Ibn Saud อยู่ในทะเลหรือเรียกได้ว่าทรงออกนอกประเทศเป็นครั้งแรก

ต่อจากนั้น มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก กษัตริย์ซาอุดีอาระเบียยังไม่มีประสบการณ์ใดๆ ทำให้ประเทศของพระองค์เย็นขึ้นจากปัญหาความขัดแย้งภายในและภายนอก และมีความเข้มงวดเรื่องอาหารตามกฎหมายอิสลาม ในช่วงอาหารค่ำมื้อต่างๆ แกะ จากฝูงส่วนพระองค์ที่นำมาจากต่างประเทศ นำมาเป็นอาหารเพื่อเสวยพร้อมด้วยข้าราชบริพารของพระองค์

แต่นี่มันช่างห่างไกลจากอาหารมื้อค่ำของประธานาธิบดีทรัมป์ ที่ห้องทรงรูปไข่ ทำเนียบขาวร่วมกับอีลอน มัสก์ อภิมหาเศรษฐี ที่ปรึกษาและเพื่อนของทรัมป์และคริสเตียนโน โรนัลโด ยอดนักฟุตบอลคนดัง

ช่างน่าตื่นเต้น การพูดคุยต่างประเทศบนเรือ USS Quincy เมื่อ 80 ปีที่แล้ว วาระสำคัญใกล้เคียงกับการสนทนากันที่ทำเนียบขาวเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว 80 ปีที่แล้วประธานาธิบดีโรสเวลต์เสนอ 3 เรื่องต่อกษัตริย์ Ibn ได้แก่ อนุญาตชาวยิวอยู่ในรัฐในดินแดนศักดิ์สิทธิ์

อนุญาตให้น้ำมันซาอุดีอาระเบียไหลผ่านได้อย่างเสรี รวมทั้งโดยเฉพาะไหลไปสหรัฐ

สุดท้าย สหรัฐและราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียโอบกอดกันเป็น พันธมิตรทางยุทธศาสตร์หลัก

กษัตริย์ Ibn ตกลง แต่อึดอัดในประเด็นที่ 2 และ 3 แต่ไม่ตกลงเรื่องอิสราเอล เสนอว่า ตั้งแต่เยอรมนีเสียหายย่อยยับในสงครามโลกครั้งที่ 2 ชาวยิวอพยพต้องได้รับการชดเชยให้บาวาเรีย (หรือเยอรมนีในปัจจุบัน) เป็นบ้านที่อยู่อาศัยของพวกเขา

อาทิตย์นี้ ทรัมป์และมกุฎราชกุมาร MBS นำสหรัฐและซาอุดีอาระเบียเข้าใกล้กันมากกว่าที่เคยทำ แล้ววิสัยทัศน์ของประธานาธิบดีโรสเวลต์ก็เป็นจริง เรื่องหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ ทรัมป์ยังได้รับความมั่นใจที่คลุมเครือเรื่องการผลิตน้ำมันของซาอุดีอาระเบีย

แต่ในขณะที่มกุฎราชกุมาร MBS แสดงความสนใจเข้าร่วมประชุม 1 วันเรื่อง Abraham Accord ที่ขาดแนวทางอันชัดเจนต่อประเด็นการกลับสู่ความสัมพันธ์เป็นปกติ (Normalization) ของซาอุดีอาระเบียกับอิสราเอล

หมายความว่า การทูตเชิงธุรกิจ ยังไม่สำเร็จ

อย่างไรก็ตาม ทรัมป์ยกระดับบทบาทของซาอุดีอาระเบียสู่สถานะไม่ใช่สมาชิกองค์การนาโตหลัก (major non -NATO) และทั้งสองฝ่ายลงนามข้อตกลงการป้องกันทางยุทธศาสตร์ใหม่ (New Strategic Defense Agreement) อันขยายบทบาททางทหารสหรัฐสามารถเข้าถึงสิทธิต่างๆ ทำเป็นทางการเรื่องข้อผูกมัดภาระร่วมกับซาอุดีอาระเบีย การออกค่าใช้จ่ายให้ทั้งหมดหรือบางส่วน เป็นต้นทุนของสหรัฐใช้ป้องกันราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย และแนวทางเพื่อแลกเปลี่ยนอาวุธสำคัญ

รวมทั้งการสั่งซื้อเครื่องบินเจ็ต F-35s และรถถังสหรัฐจำนวนเกือบ 30 คัน

สหรัฐและซาอุดีอาระเบียยังลงนามความร่วมมือด้านนิวเคลียร์พลเรือน เป็นการจำกัดสถานะซาอุดีอาระเบียที่ชื่นชอบจีนด้วย

กรอบเรื่อง แร่สำคัญ

มีข้อสรุปเรื่องช่องทางให้ซาอุดีอาระเบียในโครงการห่วงโซ่อุปทานของสหรัฐ และข้อตกลงหลักเขตด้าน AI อนุญาตให้ซาอุดีอาระเบียเข้าถึงระบบและฮาร์ดแวร์ทันสมัยของสหรัฐ รวมทั้งชิพชั้นนำจากบริษัทต่างๆ รวมทั้งของบริษัท Nvidia และ AMD ในขณะที่มีการป้องกันการแพร่กระจายหรือรั่วไหลของเทคโนโลยีสหรัฐไปยังประเทศต่างๆ โดยเฉพาะจีน

ข้อตกลงเรื่องการเชื่อมต่อการก่อสร้างโครงการเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในโครงสร้างพื้นฐาน AI สถานะของบริษัทอเมริกันเล่นบทบาทตรงกลาง ในรูปแบบด้านการฝึกสอนและในระบบสภาวะแวดล้อมของคอมพิวเตอร์ขั้นสูง

ในทางกลับกัน มกุฎราชกุมาร MBS เพิ่มข้อผูกพันซาอุดีอาระเบียด้านการลงทุนในสหรัฐมูลค่าเกือบ 1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ อันเพิ่มจาก 600 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ นับเมื่อเดือนพฤษภาคม 2025 อย่างไรก็ตาม เวลาและความเป็นไปได้ของข้อผูกมัดนี้ยังไม่ชัดเจน

ใครได้อะไร

ซาอุดีอาระเบีย เขาได้มากที่สุดตามที่พวกเขาต้องการ

สนธิสัญญาป้องกันร่วมกับสหรัฐ ซึ่งยังคงบังเอิญมีเรื่องการกลับสู่ความสัมพันธ์ขั้นปกติระหว่างซาอุดีอาระเบียกับอิสราเอลยังต้องการความเห็นชอบจากวุฒิสภาสหรัฐ

เป็นที่สังเกตว่า ความสัมพันธ์ทวิภาคีระหว่างสหรัฐกับซาอุดีอาระเบียมีเสถียรภาพขึ้นจากระดับความสัมพันธ์ตกต่ำในปี 2021 เมื่อประธานาธิบดีไบเดนประกาศว่ามกุฎราชกุมาร MBS เป็นคนนอกคอก หลังจากหน่วยงาน CIA มีข้อสรุปว่า MBS พัวพันการสั่งสังหารอย่างโหดร้ายคอลัมนิสต์หนังสือพิมพ์ Washington Post นาย Jamar Khashoggi

สหรัฐได้อะไร

สหรัฐได้ตามที่เขาต้องการ มากหรือน้อย ถูกต้องเลยที่ราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียได้เป็น 2 เท่า

คือ สหรัฐเป็นทั้งพันธมิตรสำคัญทางทหารและเทคโนโลยี

ซาอุดีอาระเบียสัญญาลงทุนสำคัญในสหรัฐ ส่วนประเด็นการกลับคืนความสัมพันธ์ขั้นปกติ วางอยู่บนโต๊ะเจรจา แม้ว่าจะไม่ใช่เรื่องเร็วๆ นี้ แต่สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนคือ ง่ายขึ้น ประกาศเรื่องดีลมากกว่าลงมือเต็มที่ ขึ้นอยู่กับคุณธรรมของแต่ละประเทศ

การดีลเรื่องอาวุธมีการปฏิบัติจริง ถูกตั้งคำถาม

ระบบดั้งเดิม การขายอาวุธให้ซาอุดีอาระเบีย (และรัฐอาหรับอื่นๆ) ถูกจำกัดโดย Qualitative Military Edge-QME

กรณี อิสราเอล นโยบายที่เป็นจริง สหรัฐจัดให้เป็นระบบ โดยกฎหมายปี 2008 ซึ่งกำหนดเงื่อนไข สหรัฐต้องแน่ใจอิสราเอลรักษาประสิทธิภาพเหนือกว่าทางทหารกับประเทศเพื่อนบ้านในตะวันออกกลาง เมื่อถาม QME โดยตรง

ถามว่า สหรัฐจะยุติการขายเครื่องบินเจ็ต F-35s ให้ซาอุดีอาระเบียไหม? ถ้าไม่ จะขายอะไร หรือเหมือนประเทศยูเออี ล่มจม เนื่องจากสหรัฐจำกัดการส่งออก F-35s ความจริงคือ ซาอุดีอาระเบียชนะสำหรับอาวุธเรียบร้อยแล้วได้ร่วมกับสหรัฐแล้ว และประธานาธิบดีได้ประกาศพวกเขาจะซื้อ F-35s ในลำดับแรก ทรัมป์ผลักซาอุดีอาระเบียกับอิสราเอลเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์

ทั้งหมดเป็นการตอกย้ำว่า ซาอุดีอาระเบียนิยมตะวันตก แต่ควรตั้งคำถามว่า ทำไม

มองในภาพกว้าง

โดยทั่วไป ประธานาธิบดีอเมริกันคนใดเข้าสู่ทำเนียบขาว จะสรุปอย่างรวดเร็ว ซาอุดีอาระเบียจะต้องเป็นพันธมิตรสำคัญของสหรัฐในตะวันออกกลาง หลังจากมากกว่า 1 ทศวรรษของความว้าวุ่นใจ พันธมิตรดั้งเดิมของภูมิภาค รวมทั้งอียิปต์ อิรัก และซีเรีย มีการเปลี่ยนแปลงภายในประเทศ ไม่มีเสถียรภาพ หรือล้มเหลว มีข้อยกเว้นต่อตุรกี พันธมิตรที่หลงอำนาจด้วยผลประโยชน์มหาศาลในภูมิภาค สามารถใช้เป็นได้ทั้งพันธมิตรและเป็นคู่แข่งของสหรัฐ

พันธมิตรสหรัฐอื่นๆ ในภูมิภาค ได้แก่ จอร์แดน กาตาร์ และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ มีอิทธิพลแต่ก็เล็กน้อยในการเป็นพันธมิตรอันดับต้นๆ ของสหรัฐในภูมิภาค

ตรงกันข้าม ซาอุดีอาระเบียมีทรัพยากร อิทธิพลและความปรารถนา เล่นบทบาทสำคัญทำงานกับสหรัฐ เร่งให้เกิดความมั่นคง มีเสถียรภาพและความรุ่งเรืองในภูมิภาค

รัฐบาลทรัมป์ยังมองชัดถึงความผูกพันเข้มแข็งระหว่างวอชิงตันกับริญาด เป็นกลยุทธ์เอาอิทธิพลจีนออกจากตะวันออกกลาง

ซาอุดีอาระเบียไม่ชอบการยกเลิกความสัมพันธ์แข็งแกร่งทางการค้ากับจีน แต่ตามข้อตกลงด้านความมั่นคงสหรัฐ-ซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของการพูดคุย 2 ฝ่ายในสัปดาห์ที่ผ่านมา จะให้ความแน่ใจ ราชอาณาจักรยังคงเป็นพันธมิตรสหรัฐ เรื่องการซื้อน้ำมันจีนของซาอุดีอาระเบีย หรือการขายบริษัทจีนที่ก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานซาอุดีอาระเบีย

นั่นคือ ทำไมทรัมป์ตั้งใจขาย F-35s แก่ซาอุดีอาระเบียจึงสำคัญมาก ข้อเสนอขายคือ การจ่ายเงินเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของความผูกพันความมั่นคง ซึ่งตอนนี้อิงกับข้อผูกมัดสหรัฐปกป้องแหล่งน้ำมันในอ่าวและแหล่งพลังงานจากภัยคุกคามในภูมิภาคและภายนอก

โดยเฉพาะทรัมป์ตัดสินใจไม่ตอบโต้การโจมตีของอิหร่านต่อสถานีขุดน้ำมันของซาอุดีอาระเบียในช่วงทรัมป์สมัยแรก กันยายน 2019

การทูตเชิงการค้ายังไม่จบ แต่อาหารค่ำต่อมกุฎราชกุมารสำคัญดั่งเมื่อ 80 ปีที่ชนชั้นนำร่วมรับประทานอาหารค่ำกัน เป๊ะ

1 อ้างจาก Sudarsan Raghavan, “Saudi Crown Prince leaves U.S. TOUR Empowered on the Global Stage” Wall Street Journal, 21 November 2025.