อะไรคือความหมายของการประท้วงในอิหร่าน ต่อประเทศในตะวันออกกลาง

โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์

อะไรคือความหมาย
ของการประท้วงในอิหร่านต่อประเทศในตะวันออกกลาง

การประท้วงในอิหร่านมีผลในภูมิภาคแล้ว ทำให้ประหลาดใจต่อการเปลี่ยนแปลงในประวัติศาสตร์ในหลายปีที่ผ่านมา

ทำไม?

การประท้วงในสาธารณรัฐอิหร่านสามารถจัดรูปเป็นมากกว่าวิกฤตการณ์ภายในที่เรียกร้องให้เปลี่ยนระบอบการปกครอง (Regime)

ผลของการประท้วงสามารถพิสูจน์เกี่ยวกับภูมิภาคและการจัดรูปพลวัตในตะวันออกกลาง

รัฐบาลอิหร่าน

รัฐบาลอิหร่านตอบสนองการประท้วงโดยลงโทษด้วยความรุนแรง รวมทั้งปิดอินเตอร์เน็ตและการสื่อสารต่างๆ ความตายและการจับกุมแตกต่างกันเนื่องจากข้อมูลถูกท้าทาย แต่นักกิจกรรมสิทธิมนุษยชนอเมริกันประมาณว่าตอนนี้อย่างน้อย 2 พันคนถูกสังหารตั้งแต่การประท้วงเริ่ม

ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ใช้สื่อโซเชียลกระตุ้นผู้ประท้วง สัญญาว่าสหรัฐจะช่วยพวกเขา ทรัมป์ไม่ได้ระบุชัดเจนว่าช่วยอย่างไร ทรัมป์มีการคุกคามก่อนจะมีการแทรกแซงโดยทหารสหรัฐ ถ้ารัฐบาลอิหร่านใช้กำลังอาวุธ

วิกฤตการณ์กำลังเผยออกมาว่า อิทธิพลภูมิภาคของรัฐอิสลามมีความอ่อนแออย่างสำคัญ สำหรับรัฐเพื่อนบ้านและมหาอำนาจภูมิภาค ความวุ่นวายภายในของประเทศแสดงทั้งโอกาสใหม่และความไม่แน่นอนอย่างลึก

เราจะลองพิจารณาอิสราเอล รัฐอ่าว เลบานอน และตุรกีมองดูการประท้วงที่กำลังดำเนินอยู่ในอิหร่านอย่างไร

อิสราเอล : หวังการเปลี่ยนแปลงระบอบในอิหร่าน
แต่ความพร้อม
ต่อความจริงที่เกรี้ยวกราดมีคำถาม

ระบอบอิหร่านคือ ศัตรูของอิสราเอล เตหะรานมีนโยบายเอาเป็นเอาตายกับอิสราเอล โครงการอาวุธนิวเคลียร์และการสนับสนุน ตัวแทน (proxies) ก่อการร้ายเช่น ฮิสบูลเลาะห์ (Hezbollah) และฮามาส (Hamas) ได้ผลักอิหร่านเป็นศูนย์กลางที่ท้าทายความมั่นคงแห่งชาติอิสราเอลใหญ่ที่สุดมาหลายทศวรรษ

ดังนั้น อิสราเอลเห็นความเป็นไปได้การล่มสลายของสาธารณรัฐอิสลาม ด้วยความหวัง แต่การคาดการณ์มีจุดอ่อน มองด้วยอารมณ์โกรธ

การปะทุของการประท้วงซ้ำๆ ได้พิสูจน์ว่า คนอิหร่านรังเกียจระบอบและนโยบายของพวกเขา และอิสราเอลหวังว่า ถ้ามันล้มลงตอนนี้ การเผชิญหน้า 46 ปีระหว่างอิสราเอลกับอิหร่านจะยุติลง

แต่การมองในแง่ดีจำกัดโดยประสบการณ์ที่ผ่านมา การประท้วงครั้งก่อนในอิหร่านซึ่งแตกเป็นเสี่ยงๆ แสดงว่าระบอบต้องผูกพันกับการสังหารหมู่ให้อยู่ในอำนาจ มีพลังและด้วยความภักดีของกำลังความมั่นคง จะทำอะไรก็ตามที่ผู้นำ Ayatollah Ali Khamenei ต้องการ

อิสราเอลมีชีวิตผ่าน Arab Spring และอิสราเอลเห็นการประท้วงเพื่อเปลี่ยนขั้นพื้นฐานแข็งทื่อในอิยิปต์ ตูนิเซีย เลบานอน ซีเรีย และที่อื่นๆ

อิสราเอลยังกังวลสาธารณรัฐอิสลามสามารถตามมาด้วยศาสนาน้อย แต่เท่ากับรัฐบาลนี้เป็นภัย เป็นเผด็จการทหาร สามารถยังคงแสวงหาจรวดนำวิถีและโครงการอาวุธนิวเคลียร์และยังคงเป็นศัตรูกับรัฐยิว มีความกังวลในอิสราเอลด้วย ถึงความเป็นไปได้มีการเจรจาใหม่ระหว่างสหรัฐ-อิหร่าน

อิสราเอลคัดค้านดีลล่าสุดคือ รัฐบาลบารัค โอบามา ทำ Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) เพราะพวกเขามอง โครงการนิวเคลียร์อิหร่านเพียงล่าช้าเท่านั้น และไม่ได้ทำให้หยุดโครงการจรวดนำวิถีอิหร่าน หรืออิหร่านหนุนการก่อการร้าย อิสราเอลกลัว ดีลมีข่าวร้ายว่า สามารถปล่อยให้ระบอบอยู่อย่างเดิมและการแซงก์ชั่นของสหรัฐยุติ

พวกเขาจะต้องเผชิญหน้าสาธารณรัฐอิสลามที่ยิ่งร่ำรวยขึ้น และมีความมั่นคงจนพวกเขาไม่สามารถไว้วางใจ ไม่มีความหมายอะไรในสัญญาของระบอบอิหร่าน

ตะวันออกกลางซึ่งอิหร่านแสวงหาสันติภาพและมีเสถียรภาพสามารถเปลี่ยนไม่เพียงความสัมพันธ์อิหร่าน มันสามารถหมายถึงความสัมพันธ์อิสราเอลดีขึ้นกับเพื่อนบ้าน กลัวการก่อการร้ายน้อยลงและแม้แต่ลดงบประมาณการป้องกันประเทศของอิสราเอล

นั่นความฝัน ! แต่ที่อิสราเอลเป็นคือ ใช้ความจริงต่างๆ ที่แตกเป็นเสี่ยงๆ กว่าเดิมให้เป็นสิ่งปกติกว่าเดิมในตะวันออกกลาง

รัฐอ่าว : คาดหวังอิหร่านอ่อนแอลง
ถึงขั้นมีอำนาจเหนือกว่า

ประเทศต่างๆ ในอ่าวได้ประโยชน์หากระบอบอิสลามอิหร่านล้มลง แต่พวกเขาจะต้องอยู่แถวหน้าในความวุ่นวายที่สามารถเป็นผลลัพธ์

ฝ่ายสำคัญของรัฐอ่าวอยู่ใน Gulf Cooperation Council คือซาอุดีอาระเบีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์-ยูเออี และกาตาร์ซึ่งมีบทบาทน้อย จนเมื่อธันวาคม 2025 ที่ผู้ประท้วงในอิหร่าน ขณะที่ผู้นำกาตาร์รักษาความสัมพันธ์ดียาวนานกับเตหะราน ซาอุดีอาระเบียและชาวเอมิเรตส์ได้เข้าหาคนอิหร่านระดับสูง หลังความสัมพันธ์แตกร้าว

ความสัมพันธ์อันอบอุ่นนี้ รวมทั้งความผูกพันทางการทูต การกลับมาคืนดีและการลงทุน ได้เพิ่มเสถียรภาพต่อภูมิภาค เช่น การคืนความสัมพันธ์อิหร่านและซาอุดีอาระเบีย มีนาคม 2023 ตัวแทนอิหร่านในเยเมน พวกกบฏ Houthis ยุติยิงจรวดและโดรนไปที่อยู่อาศัยของชาวซาอุดีอาระเบีย

แม้มีการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก ความไม่ไว้วางใจระหว่างซาอุดีอาระเบียกับอิหร่าน และยูเออีกับอิหร่านยังคงมีต่อไป ทั้งซาอุดีอาระเบียและเอมิเรตส์ยังผูกพันในการผูกพันใหม่กับอิหร่าน แต่พวกเขายังมีเงื่อนตายคือ การรุกรานของอิหร่าน รวมทั้งกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ (Islamic Revolutionary Guard Corp) พยายามลอบขนอาวุธไปให้กลุ่มกบฏ Houthis และส่งเงินไปให้กลุ่ม ฮิสบูลเลาะห์ในเลบานอน และสงคราม 12 วัน กรกฎาคม 2025

เลบานอน : การเคลื่อนไหวที่มีอยู่
สำหรับฮิสบูลเลาะห์
ไม่มีกาซา ไม่มีเลบานอน

ชีวิตฉันสำหรับอิหร่านอย่างเดียว

นี่ไม่ใช่เสียงร้องใหม่ในอิหร่าน แต่มันคือ 1 อย่างที่มีความหมายสำคัญมากกว่า ค่าเงินตก เงินเฟ้อล่องลอย แรงจูงใจความกล้าหาญของคนอิหร่านที่อยู่ในถนน แม้มีการปราบปรามของฝ่ายความมั่นคง ผู้ประท้วงทั่วสาธารณรัฐอิสลามกำลังทำความชัดเจน พวกเขาไม่ยอมรับระบอบอิหร่านอีกต่อไป ที่ปล้นทรัพยากรธรรมชาติไปเพื่อผลประโยชน์ของเครือข่ายตัวแทนก่อการร้าย ซึ่งเป็นเงินทุนให้กลุ่มต่างๆ เช่น ฮิสบูลเลาะห์และฮามาส

สำหรับเลบานอน การประท้วงเหล่านี้แสดงบางสิ่งที่แตกต่าง พวกเขามาในเวลาเมื่ออิสราเอลมีสถานะลดลง ทหารฮิสบูลเลาะห์และต่อด้วยเป้าหมายทรัพย์สมบัติอิสบูลเลาะห์ พวกเขามาในเวลาที่รัฐเลบานอนพยายามขยายอำนาจไปทางใต้ของประเทศ และพยายามสถาปนาตัวเองเป็นผู้ถืออาวุธคนเดียว และพวกเขามาในเวลาเมื่อประธานาธิบดีเลบานอนระบุ มันคือเวลาสำหรับฮิสบูลเลาะห์ทำอย่างฉลาด และวางอาวุธลงที่ได้กลายเป็นภาระของเลบานอน

สำหรับฮิสบูลเลาะห์ต่อต้านแนวทางนี้ ยืนยันอาวุธยังจำเป็น พวกเขาได้ลดการเร่งความสำคัญของการประท้วงของชาวอิหร่านแต่ยุทธวิธีนี้กลับสะดุดอย่างรวดเร็ว การประท้วงเหล่านี้ทำให้ระบอบในอิหร่านอ่อนแอต่อเนื่อง ทางเลือกของฮิสบูลเลาะห์ก่อนปิดตัวคือ หาทางอยู่รอดและในทางการเมือง ไม่มีอาวุธของตนหรือโยนภาระนี้ให้กับสาธารณรัฐอิสลามและยังมีเป้าหมายโจมตีทางทหารต่ออิสราเอลต่อไป

ผู้ประท้วงอิหร่านกำลังทำความชัดเจน พวกเขาต้องการยุติการจัดหาเงินทุนให้แก่พวกตัวแทนก่อการร้าย เช่น ฮิสบูลเลาะห์ ในขณะที่ประเทศของพวกเขาจมปลักอยู่กับความยุ่งยาก ชาวเลบานอนกำลังเชียร์พวกเขา

ตุรกี : รัฐบาลเตือนการก้าวก่ายในอิหร่าน

รัฐบาลตุรกีงดเว้นวิจารณ์เหตุการณ์ต่างๆ ในอิหร่าน มีเพียงแถลงการณ์โดยโฆษกรัฐบาล ซึ่งทำอย่างระมัดระวัง โดยตุรกียอมรับปัญหาของอิหร่านควรถูกแก้โดยคนอิหร่านเอง เตือนต่อทุกๆ การแทรกแซงจากภายนอก คนทั่วไปสนใจโดนัลด์

อิหร่านคือความยุ่งยากสำหรับตุรกี ในประวัติศาสตร์อังการากับเตหะรานท้าทายต่อกันเสมอ อิทธิพลของอิหร่านในตะวันออกกลางบดบังบทบาทตุรกี มันคืออำนาจตะวันตกหลักของภูมิภาคและแสดงตนเป็นเงาทอดยาวเหนือภูมิภาค

อย่างไรก็ตาม อิหร่านอ่อนแอลงอย่างสำคัญจากหลายๆ เหตุการณ์ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา หลังจากล่มสลายของระบอบ Bashar al-Assad ในซีเรีย ต่อมาเผชิญการเสื่อมถอยของ 2 พันธมิตรสำคัญ ฮามาสและฮิสบูลเลาะห์ สุดท้ายสงคราม 12 วันกับอิสราเอลและสหรัฐ

เตหะรานค้นพบว่าตัวเองโดดเดี่ยวในภูมิภาค

การอยู่ข้างๆ ของอิหร่านเป็นประโยชน์ต่อตุรกี ที่ผู้นำตุรกี Tayyip Erdogan มีเป้าหมายยาวนาน ทำตัวใหญ่ขึ้นทั้งต่อภูมิภาคและโลก แม้ว่าที่ทางของตุรกีอยู่ในฐานะพันธมิตรตะวันตก เขามีวิสัยทัศน์เสนอบทบาทผู้นำที่มีเล่ห์เหลี่ยม ผลประโยชน์ทันทีสำหรับตุรกีคือ ปรากฏตัวในซีเรียซึ่งรัฐบาลนำโดย นิกายซุนนี่ (Sunni) ใหม่ อิทธิพลใหม่แทนที่อิหร่านเอียงและครอบงำโดยตุรกี

ด้วยเศรษฐกิจและบทบาทต่อโลกที่มีพลวัตมาก ตอนนี้ตุรกีขยายบทบาทเหนือกว่าซีเรีย ชาวตุรกี นักการเมือง และผู้นำทางความคิดมอง 2 อำนาจภูมิภาคคือ ตุรกีและอิสราเอล

ความท้าทายตุรกีในอิหร่านมี 2 อัน อย่างแรก ถ้าอิหร่านลื่นไถลสู่สงครามกลางเมือง ผลคือ การเคลื่อนย้ายผู้อพยพใหม่ จะฟื้นตัวกบฏชาวเคิร์ด (Kurdish) ตามแนวชายแดน ปั่นป่วน ดุลของอิหร่านสามารถเป็นคลื่นไร้เสถียรภาพทั่วภูมิภาค

ในอีกทางหนึ่ง ถ้าระบอบอิหร่านล้มลง ตุรกีจะยินดีเข้ามาแทนที่เป็นรัฐบาลนิยมตะวันตก แม้ตุรกีได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจทันทีจากการเปลี่ยนแปลง อิหร่านใหม่สามารถดึงดูดความสนใจทางการเมืองสำคัญอีกครั้งแล้ว กลายเป็นคู่แข่งใหม่ของตุรกี

การประท้วงในอิหร่านก่อผลทางภูมิรัฐศาสตร์ภูมิภาคและโลกอย่างมาก