โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
“ความทะเยอทะยานเรื่องกรีนแลนด์ของทรัมป์ได้ให้บทเรียนสำคัญแก่สหภาพยุโรปว่า อิสระต้องเร่งหยุดอาการขาดอธิปไตย…”
“…นั่นหมายความว่า อาวุธของพวกเขาจะคงอยู่ในค่ายของพวกเขา นั่นคือ กรีนแลนด์ไม่สิ้นวิกฤต แค่สิ้นสุดด้วยภาพลวงตา…”
ข้อเขียนของผู้เชี่ยวชาญใน Chatham House1 ย้ำว่า กรีนแลนด์วิกฤตยังไม่สิ้น
ช่วงนี้มีประเด็นใหญ่ของโลกมากมาย ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐกับเวเนซุเอลายังไม่ทันจางหาย คำถามต่อกฎหมายระหว่างประเทศรุนแรงโดยสหรัฐเป็นผู้ละเมิดกฎหมายเสียเอง เหตุผลของการค้ายาเสพติดทะลักเข้าไปในสหรัฐ แก๊งอาชญากรรมข้ามชาติอาจถูกตั้งคำถามที่ยังไม่มีคำตอบ เมื่อมีเรื่องผลประโยชน์ที่สหรัฐได้จากน้ำมัน แร่หายากและแต้มต่อในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ในภูมิภาค ไม่อาจลบล้างข้อกล่าวหาต่างๆ ต่อผู้นำเวเนซุเอลาของสหรัฐได้
ยังไม่ทันไร ผลประโยชน์สำคัญของภูมิรัฐศาสตร์ในตะวันออกกลางที่สหรัฐกำลังจะได้ และจัดรูปความสัมพันธ์ใหม่ในภูมิภาคโดยมีส่วนปรับเปลี่ยนระบอบการปกครองในอิหร่านทั้งด้วยกองกำลังทหารที่เปิดเผยและกองกำลังทหารที่อำพรางตัวของอิสราเอลในอิหร่าน
เราไม่ควรลืมความหมายและความสำคัญของกรีนแลนด์ทั้งทางยุทธศาสตร์การทหาร การเมืองระหว่างประเทศและเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ซึ่งบทความสั้นๆ นี้จะนำเสนอ
กรีนแลนด์ในรอยต่อสำคัญ
เพิ่งมีการออกแถลงการณ์ ข้อตกลง Skeletal Agreement ระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กับเลขาธิการองค์การนาโต (NATO) Mark Rutte ซึ่งนับว่าเป็นข่าวดี แม้มันเป็นการปกปิดเรื่องการยึดดินแดนที่ล้มเหลวของสหรัฐต่อกรีนแลนด์ เรื่องนี้วาทกรรมของทรัมป์ช่างคลุมเครือว่า อะไรที่เป็นภูมิยุทธศาสตร์จริงแท้ของสหรัฐ
ประเด็นหนึ่งที่ครอบงำการประชุม World Economic Forum 2026 ที่เมือง Davos ประเทศสวิสเซอร์แลนด์คือ การคุกคามของทรัมป์เพื่อให้สหรัฐได้ควบคุมกรีนแลนด์ การประกาศ Skeletal Agreement ระหว่างทรัมป์กับเลขาธิการนาโตจึงนับเป็นข่าวดี
ปราศจากการมุ่งมั่นดำรงอยู่ของสหรัฐในกรีนแลนด์ ทรัมป์โต้และอ้างเรื่องจีนและรัสเซียเข้ามาขูดรีดความเปราะบางของกรีนแลนด์ ความมั่นคงของอาร์กติก (Arctic) และการป้องกันจรวดนำวิถีจะถูกทำให้เซาะกร่อน อ่อนแอลง
แต่การเสนอแนะว่า รัสเซียหรือจีนมีแผนการโจมตีรุกรานหรือทำบางอย่างประนีประนอมกับกรีนแลนด์ก่อความเสียหายที่สหรัฐอยู่ที่นั่นนานเกินกำหนด กรีนแลนด์คือดินแดนที่ปกครองโดยอิสระของราชอาณาจักรเดนมาร์ก ไม่ได้เป็นฐานปฏิบัติการล่วงหน้าของฝ่ายศัตรู
มากกว่านั้น อาจต้องการทำการค้ำยันการป้องกันกรีนแลนด์ แต่อ้างว่าทำเพื่อสหรัฐหรือการแข่งขันของอภิมหาอำนาจ คือเท่ากับบอกปัด NATO และมาตรา 5 ซึ่งเป็นกลไกป้องกันร่วม (collective defense) ของพันธมิตร
คุณค่ายุทธศาสตร์จริงของกรีนแลนด์วางเป็นอันดับแรกที่ความมั่นคง อาร์กติก กรีนแลนด์ยึดเหนี่ยวอยู่กับโลกตะวันตกของช่องว่าง Greenland-Iceland UK เป็นระเบียง (corridor) มหาสมุทรสำคัญของกองเรือดำน้ำและเรือรบรัสเซียทางเหนือต้องวิ่งผ่านเพื่อเข้าแอตแลนติก (Atlantic) ตอนเหนือ นี่ทำให้กรีนแลนด์เป็นเกาะใหญ่ที่สุดของโลก อยู่ตรงกลางของความสามารถของนาโตเพื่อทำหน้าที่ติดตาม และถ้าจำเป็นก็ยับยั้งกองกำลังทางทะเลของรัสเซีย
มากกว่านั้น เมื่อน้ำแข็งอาร์กติกละลาย ความใกล้เคียงของกรีนแลนด์ เพื่อเข้าสู่เส้นทางเดินเรือใกล้ข้ามขั้วโลกและเส้นทางเดินเรือละติจูดสูง แล้วกรีนแลนด์ยังมีอีกความสำคัญ เป็นด่านหน้ารักษาช่องทางการติดต่อทางเรือเปิด มันคือตำแหน่งหนึ่งเดียวสำหรับการเตือนอันแรกต่อจรวดนำวิถีและการป้องกันจรวดต่อบ้านเรือนของสหรัฐ
แต่การควบคุมกรีนแลนด์ไม่ใช่สิ่งที่ต้องมาก่อน ในความเป็นจริง โอกาสทางยุทธศาสตร์ของกรีนแลนด์ภายใต้ข้อตกลงการป้องกันปี 1951 ระหว่างสหรัฐกับเดนมาร์ก สหรัฐมีความชอบธรรมกว้างขวางให้ มีฐานทัพ การก่อสร้างและยกระดับฐานทัพและปฏิบัติการเตือนด้วยจรวดและระบบอวกาศจากกรีนแลนด์ได้
ประเด็นในช่วงปีแรกๆ ช่วงสงครามเย็น สหรัฐดูแลรักษาฐานทัพ 17 แห่งในกรีนแลนด์ ทุกวันนี้ สหรัฐมีเพียง 1 ฐานทัพในกรีนแลนด์ที่ดำเนินการโดยตัวเอง
ไม่ใช่เพราะคนเดนมาร์กไล่คนอเมริกันออกไป แต่เป็นเพราะสหรัฐหยุดการทำงานและออกไปเอง
ผู้นำทางการเมืองของกรีนแลนด์และเดนมาร์กแสดงออกชัดเจนว่า พวกเขาจะดีใจที่มีทหารอเมริกันกลับมา ไม่ได้เป็นปัญหาของอธิปไตยแห่งชาติ
จริง การได้กรีนแลนด์จะเพิ่มขนาดประเทศของสหรัฐ ในขณะที่กรีนแลนด์มองใหญ่กว่าแผนที่เดิม เป็นส่วนคร่าวๆ 2.2 ล้านตารางกิโลเมตร มันเกือบ 22% ของขนาดปัจจุบันของสหรัฐ เพิ่มที่ดิน คล้ายการขยายดินแดนใหญ่ในช่วงศตวรรษที่ 19
แต่กรีนแลนด์ 80% ปกคลุมด้วยน้ำแข็งถาวร มันไม่ได้ให้โอกาสความร่ำรวย แต่ความกระตือรือร้นแรกคือโอกาสเรื่องสินแร่
แต่เหมือนทรัมป์ชื่นชอบสภาพอากาศ ข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐานไม่ได้นำมาเป็นประเด็นอันดับแรกในการผลิตแร่หายาก
แต่ทรัมป์อาจมองด้วยว่า การควบคุมของสหรัฐคือ รูปแบบของการคืนทุนให้สหรัฐในการปลดปล่อยยุโรปจากพวกนาซี แม้ทำผ่านนาโตซึ่งเขามองว่ารับใช้เพียงผลประโยชน์ของสหภาพยุโรป แต่เครือข่ายพันธมิตรอเมริกัน นาโตคือผลประโยชน์ทางทหารหลักครอบคลุมจุดยุทธศาสตร์ทั้งหมด
ทรัมป์ไม่ได้ให้ค่าเรื่องนี้มากที่เมืองดาวอส เขาก้าวต่อโดยตั้งคำถามพันธมิตรนาโตเพื่อปกป้องสหรัฐ ถ้าสหรัฐถูกโจมตี
แต่เรื่องนี้มีบันทึกประวัติศาสตร์ เมื่อครั้งแรกและเพียงครั้งเดียวในประวัติศาสตร์ มาตรา 5 ของนาโต เกิดขึ้นหลังการโจมตีก่อการร้ายในเหตุการณ์ กันยายน 2001 หรือ 9/11 กองกำลังพันธมิตรนับแสนนายเป็นกองกำลังของนาโต ในสงครามในอัฟกานิสถาน รวมทั้งกองกำลังของเดนมาร์กด้วย
เดนมาร์กมีประชากรน้อยกว่าประชากรในเมืองลอสแอนเจลิสของสหรัฐเสียอีก แต่เดนมาร์กใช้ทหารจำนวนมากกว่า 18,000 นายเข้าสู้รบร่วมกับทหารอเมริกัน
ทำความเสียหายให้ประเทศที่มีรายได้ต่อหัวสูงที่สุดในโลกหลังเข้าร่วมกับกำลังพันธมิตรในสงคราม ชาติสมาชิกนาโต รวมทั้งเดนมาร์กได้ร่วมต่อสู้เคียงคู่กับสหรัฐในอิรัก
ในขณะที่มีเรื่องคุณความดี ทรัมป์ไม่พอใจการผูกมัดเรื่องค่าใช้จ่ายด้านการป้องกันประเทศของสมาชิกนาโ ตอนนี้ภาระกำลังถูกจัดสรรใหม่ เรื่องฐานคิด รายได้ต่อหัว สหรัฐที่ไม่ได้เป็นพันธมิตรอีกแล้วที่ให้ค่าใช้จ่ายสูงที่สุด ในขณะที่นอร์เวย์จ่ายมากกว่า พันธมิตรนาโตทั้งหมดจ่ายอย่างน้อย 2% ของ GDP ด้านการป้องกันประเทศ ยกเว้นสเปนได้ตกลงจ่ายตามเป้าหมายค่าใช้จ่ายใหม่คือ 5% จ่ายในปี 2035
ทรัมป์สงสัยในคุณค่าของนาโต พันธมิตรได้อนุญาตอย่างไรให้สหรัฐใช้ทรัพยากรของประเทศอื่นเพื่อผลประโยชน์ของสหรัฐ
การบูรณาการทางทหารกับนาโตทั่วโลกนั้น แม้มีความเป็นไปได้น้อยมากที่สหรัฐต้องทำสงครามในอนาคต แต่มันดีที่มีพันธมิตร
จะมีข้อสรุปความขัดแย้ง
เรื่องกรีนแลนด์อย่างไร?
ข้อสรุปแก้ปัญหาความขัดแย้งเรื่องกรีนแลนด์ ทำได้หลายรูปแบบ
เช่น สหรัฐมีมติเช่าถาวรอ่าวกวนตานาโม (Guantanamo) ของคิวบา ย้อนไปปี 1903 และแม้คิวบาต้องการเอาดินแดนคืน สามารถยุติเรื่องอ่าวนี้แต่ต้องตัดสินร่วมกันเท่านั้น ไม่เหมือนฐานทัพอื่นที่สหรัฐถอนตัวออกไป ตามการเรียกร้องของประเทศเจ้าบ้าน
เขตคลองปานามาต้องใช้รูปแบบทางเลือกเกือบศตวรรษที่ 20 ปานามาอนุญาตสหรัฐควบคุมคลองและ 5 ไมล์ด้านที่น้ำไหลผ่าน
ทรัพย์สินอีกหนึ่งอย่างในกรีนแลนด์ที่อาจดูน้อยหรือไม่ตั้งใจ
กรีนแลนด์คือสนามกอล์ฟอยู่เหนือสุดของโลก นอกจากเป็นที่ตั้งอดีตฐานทัพสหรัฐใน Kangerlussuaq หรือสนามบินในประเทศของกรีนแลนด์สามารถใช้ลงทุนได้ ข้อเสนอใดๆ รวมถึงพยักหน้ารับกีฬายอดนิยมของทรัมป์อาจเป็นดีลอันหอมหวาน
กรีนแลนด์หนีไม่พ้นรสนิยมส่วนตัวของทรัมป์จนได้
“…ความทะเยอทะยานเรื่องกรีนแลนด์ของทรัมป์ได้ให้บทเรียนสำคัญแก่สหภาพยุโรปว่า อิสระต้องเร่งหยุดอาการขาดอธิปไตย…”
“…นั่นหมายความว่า อาวุธของพวกเขาจะคงอยู่ในค่ายของพวกเขา นั่นคือ กรีนแลนด์ไม่สิ้นวิกฤต แค่สิ้นสุดด้วยภาพลวงตา…”
ข้อเขียนของผู้เชี่ยวชาญใน Chatham House ย้ำว่า กรีนแลนด์วิกฤตยังไม่สิ้น
เชิงอรรถ
1 “Trump’s Davos speech back off escalation in Greenland” Chatham House, 22 January 2026
