โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
ไม่ว่าใครจะเรียกการทำสงครามระหว่างสหรัฐและอิสราเอลต่ออิหร่านครั้งนี้ว่าอะไร
มหากาพย์พิโรธหรือในชื่อภาษาอังกฤษ Epic Fury น่าสนใจมาก
ด้วยบอกอะไรที่เป็นจริงได้อย่างซับซ้อน
พัฒนาการ
ประวัติศาสตร์แสดงตัวอย่างสมบูรณ์ด้วยตัวอย่างต่างๆ ที่ชาติที่เล็กกว่าและมีกำลังทหารน้อยกว่า ประสบความสำเร็จเหนือชาติศัตรูที่มีอาวุธมากกว่าและดีกว่า เพราะพวกเขาใช้ยุทธศาสตร์ดีกว่า
อิหร่านวันนี้เอาตัวรอดจากสงครามกับสหรัฐ ประเทศที่มีอำนาจทางการทหารมากที่สุดในโลก
อิหร่านใช้ยุทธศาสตร์ที่ถูกต้อง?
เป้าหมายของสหรัฐ
ทรัมป์กำลังใช้ยุทธศาสตร์สร้างความตกใจ (shock) และน่าสะพรึงกลัว (awe) ต่ออิหร่าน สหรัฐต้องการผลเร็วและชัดเจน และสหรัฐใช้การโหมโจมตีไปทั่วภูมิภาคตะวันออกกลางเพื่อเป้าหมายนี้
สหรัฐต้องการการเผชิญหน้าทางทหารกับอิหร่าน ที่จำกัดพื้นที่ กระทบต่อเสถียรภาพของภูมิภาคและเศรษฐกิจระหว่างประเทศน้อย
สหรัฐต้องการให้อิหร่านยอมรับเรื่องนิวเคลียร์และความสามารถของตน
ต้องการแม้แต่ล้มระบอบการปกครอง (Regime) ของอิหร่าน ก่อนที่อิหร่านจะต่อต้านอย่างมาก ตอบโต้และฆ่าคนอเมริกัน ทรัมป์เชื่ออย่างนี้
สหรัฐผลักดันเป้าหมายเหล่านี้โดยใช้แรงกดดันทางทหารอย่างมโหฬารต่อระบอบอิหร่าน โจมตีเป้าหมายทางทหารและความมั่นคงทั่วประเทศอิหร่าน การโค่นล้มโครงสร้างผู้นำอิหร่านที่สำเร็จ
ในระยะสั้นทรัมป์ทำการรุก (offensive)
การตอบสนองของอิหร่าน
ในทางกลับกัน อิหร่านใช้ยุทธศาสตร์ปกป้อง (defensive) ช่างตรงข้ามกับทุกสิ่งที่ทรัมป์กำลังพยายามทำอยู่ อิหร่านกำลังเล่นเกมยาว
ด้วยความเหนือกว่าล้นเหลือทางทหารของสหรัฐ อิหร่านรู้ว่าไม่สามารถรักษาความอยู่รอดของระบอบการปกครองได้
เป้าหมายสูงสุด โดยการเข้าไปในสงคราม อิหร่านไม่มีความสามารถสร้างความเจ็บปวดเพียงพอ ทำความเสียหายทางทหารสหรัฐ และทำให้ทรัมป์หยุดได้
ความสามารถของอิหร่านอ่อนแอมากและมีทรัพยากรจำกัด เมื่อเทียบกับสหรัฐและศัตรูอิสราเอล
แทนที่จะเป็นเช่นนั้น ยุทธศาสตร์อิหร่านคือ มีค่าสูงพอต่อราคาทางการเมืองของทรัมป์ บังคับทรัมป์ให้ปฏิบัติการทางทหารไม่ต่อเนื่อง ติดๆ ขัดๆ
ดังนั้น องค์ประกอบหลักการตอบสนองของอิหร่านคือ ด้านการเมืองและจิตวิทยา ไม่ใช่ทางการทหาร
อาวุธสำคัญของอิหร่านคือ อิหร่านอดทนมาก ผู้คนล้มตาย นี่คือที่ชัดเจน เพียงเป็นไปได้ เหนือกว่าสหรัฐ อิหร่านต้องการต่อและขยายความขัดแย้งออกไปเพราะอิหร่านรู้ว่าทรัมป์อาจไม่มีความอดทนต่อความขัดแย้งที่ยาวนาน อีกทั้งในเขตเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐเอง ทั้งต่อต้านการเข้าแทรกแซงภายนอกประเทศสหรัฐ ตามที่ทรัมป์ได้รณรงค์ตอนหาเสียงเลือกตั้ง เขาสัญญาว่าเขาเป็นประธานาธิบดีสันติภาพ (President of Peace)
พรรคเดโมแครตของสหรัฐกำลังเร่งต่อสู้กับประธานาธิบดีในสภาคองเกรส เรื่องสงครามยาวนานและทหารอเมริกันถูกสังหาร
อิหร่านกำลังพยายามทำงานในภูมิภาค แม้แต่กับนานาชาติ สร้างความขัดแย้งโดยลากประเทศอื่นเข้ามา โดยเฉพาะกับรัฐอ่าวอาหรับที่มั่งคั่ง
ระบอบอิหร่านกำลังปฏิบัติการ ที่ว่าหากระบอบต้องล้มลง ต้องนำประเทศอื่นล้มไปด้วย
ระบอบอิหร่านกำลังส่งข่าวสารไปให้สหรัฐและประชาคมโลกว่า หากพยายามล้มล้างระบอบ สิ่งนี้จะนำความวุ่นวายและความเจ็บปวดทางเศรษฐกิจแสนสาหัส
ไม่ใช่เรื่องอุบัติเหตุ หลังการโจมตีของสหรัฐและอิสราเอล อิหร่านกักตุนแหล่งน้ำมันทันที ปกป้องสนามบินและสิ่งปลูกสร้างพลเรือนทั่วภูมิภาคอาระเบียน หวังว่านี่จะส่งเสียงให้ตลาดพลังงานนานาชาติและบีบบังคับความเปราะบางของรัฐอ่าว ผลักให้ทรัมป์ยุติการโจมตีอิหร่าน อันมีผลต่อชีวิตความเป็นอยู่และต่อเสถียรภาพทางการเมืองอย่างมาก
อิหร่านโจมตีที่ต่างๆ ของอิสราเอลและสั่งสอนให้กลุ่มก่อการร้ายฮิสบูลา (Hezbolla) เปิดสมรภูมิทางทหารจากเลบานอนตอนใต้
พวกกบฏ Houthis คุกคาม ดำเนินการใหม่โจมตีอิสราเอล ทหารอิรักที่นิยมอิหร่านสาบานเข้าร่วมสงครามด้วย มีการสร้างเครือข่ายในภูมิภาคอิหร่าน เพื่อรักษายุทธศาสตร์ของตน สิ่งนี้สร้างความหวาดกลัวต่อนานาชาติมาก อิหร่านต้องปิดช่องแคบ Hormuz ก่อกวนการเดินเรือพาณิชย์ใกล้ๆ ช่องแคบ Hormuz ที่เป็นหนึ่งใน choke port ที่สำคัญทางทะเลของโลก ก่อกวนเส้นทางเดินเรือให้ช้าลงเนื่องจากเกิดความไม่แน่นอนในภูมิภาคเพราะเกิดสงคราม
ข้อจำกัดทางยุทธศาสตร์
ทั้งยุทธศาสตร์ของอิหร่านและทรัมป์ต่างก็มีข้อจำกัดสำคัญ
ด้านสหรัฐ
อำนาจทางอากาศ (Air power) อย่างเดียวไม่สามารถทำให้ระบอบอิหร่านล่มได้ การเร่งกิจการภาคพื้นดินต้องมีภารกิจนี้ด้วย
แผนของทรัมป์คือ ช่วยสนับสนุนประชาชนอิหร่านให้ลุกฮืออีกครั้ง และล้มระบอบเทวราช (Theocracy) ดูจะเป็นความหวังมากกว่าเป็นยุทธศาสตร์แท้จริง ด้วยไม่มีสัญญาณอะไรเลยของการต่อต้านระบอบอิหร่านจากภายใน ที่ได้ผลหรือเอาใจออกหากจากระบอบอิหร่าน
ด้านอิหร่าน
การโจมตีรัฐอาหรับในอ่าวสามารถก่อผลในทางตรงกันข้ามได้ ประเทศเหล่านี้สามารถเปลี่ยนนโยบายของพวกเขา ปฏิเสธการอนุญาตให้สหรัฐโจมตีอิหร่านโดยให้อาวุธจากฐานทัพสหรัฐในดินแดนของพวกเขา พวกเขาสามารถเข้าร่วมต่อสู้ต้านสหรัฐ แต่จีนจะไม่กระตือรือร้น เมื่ออิหร่านปิดช่องแคบ Hormuz ด้วยส่งผลต่อการนำเข้าน้ำมันของจีนจำนวนมากนั้นมาจากตะวันออกกลาง
ความรวดเร็วเหมาะสมของการแพร่กระจายและเพิ่มจำนวนอาวุธมีความสำคัญมากกว่าปริมาณอาวุธยุทโธปกรณ์ในสงครามครั้งนี้
พันธมิตรองค์การ NATO กำลังเลียบๆ เคียงๆ อยู่ตอนนี้ แต่ลดลำดับความสำคัญของสงครามครั้งนี้ลง ด้วยความมั่นคงโลก ต้องดันฝรั่งเศส สหราชอาณาจักร ซึ่งทั้งสองประเทศมีฐานทัพอยู่ในอ่าวเข้าร่วมสงคราม
ความจำกัดทางทรัพยากรเหล่านี้จะท้าทายทั้งทรัมป์และอิหร่าน แน่นอนว่า สหรัฐและชาติพันธมิตรมีทรัพยากรมากกว่าอิหร่านมาก แต่อิหร่านก็ใช้จรวดราคาถูกต่อสู้ แต่โดรนทางทหารของสหรัฐมีราคาแพง สหรัฐต้องจ่ายเงินเป็นล้านๆ ดอลลาร์สกัดกั้นจรวดราคาถูกของอิหร่าน
เกมยาว อาวุธราคาถูก ใช้การเมืองและจิตวิทยามากกว่าใช้การทหาร ระบอบเทวราชเก่าแก่ล้าหลังกำลังท้าทายสหรัฐ ชาติที่มีพลานุภาพทางทหารสูงที่สุดในโลก ที่ต้องการสงครามสั้นๆ เด็ดหัวผู้นำ ใช้กลุ่มตัวแทน (Proxies) ใช้พวกชาวเคิร์ดเปลี่ยนระบอบการปกครองแบบที่สหรัฐทำสำเร็จในเวเนซุเอลา
แต่ที่นี่อิหร่านนะ ซับซ้อนกว่าหัวของผู้นำเวเนซุเอลามากๆ ขอบอก
สิ่งที่ต้องติดตามกันต่อไป
อิหร่านหลังสงคราม
อิหร่านจากรัฐเทวราชสู่รัฐฆราวาสมากขึ้น จะส่งผลอย่างไรต่ออิหร่านและภูมิภาคตะวันออกกลางบ้าง บทบาทของอิหร่านไม่ใช่แค่ประเทศที่มีพื้นที่ขนาดใหญ่ และอยู่ในส่วนสำคัญของช่องแคบ Hormuz เท่านั้น อิหร่านเป็นแหล่งผลิตน้ำมันสำคัญของโลก
พลังงานของอิหร่านสำคัญต่อชาติเอเชียโดยเฉพาะจีน ญี่ปุ่น ซี่งพึ่งพาน้ำมันของอิหร่าน แล้วยังอยู่ฝ่ายอิหร่านในเวทีการเมืองโลกมาช้านาน
คลื่นผู้อพยพครั้งใหญ่ที่เกิดจากสงครามสหรัฐ อิสราเอลจะก่อให้เกิดการย้ายถิ่นของผู้คน กระทบเศรษฐกิจในอิหร่านและภูมิภาคหรือไม่
การก่อการร้าย ไม่ควรลืมว่า ตาต่อตา ฟันต่อฟัน อิหร่านอาจต่อกรอิสราเอลและสหรัฐไม่ได้ด้วยอาวุธและกำลังรบ แต่การก่อการร้ายทั้งในภูมิภาค ในต่างประเทศที่เป็นพันธมิตรสหรัฐ หรือแม้แต่บ้านของทรัมป์ ก็มีความเป็นไปได้ ความวุ่นวายในเตหะรานเกิดได้ วอชิงตันก็ไม่สงบได้เหมือนกัน โลกาภิวัตน์แห่งความรุนแรงนับเป็นเรื่องปกติ ทั้งในโลกจริงและโลกออนไลน์
Mr. President of Peace หรือ Mr. President of War โลกกำลังพิสูจน์และจารึกทรัมป์ในหน้าประวัติศาสตร์โลก
โปรดติดตาม
