บทความพิเศษ | สุภา ปัทมานันท์
มีสถิติเกี่ยวกับการนอนหลับของคนญี่ปุ่น กระทรวงสาธารณสุขและแรงงานของญี่ปุ่น（厚生労働省）สำรวจพบว่าคนญี่ปุ่น 1 ใน 5 คน นอนหลับไม่เพียงพอ
ขณะนี้กำลังเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิของญี่ปุ่น อากาศอุ่นขึ้นกว่าเดือนกุมภาพันธ์ที่อากาศหนาวจัดและหิมะตกหนัก หลายคนรู้สึกว่าอากาศอุ่นขึ้น น่านอน หลับง่ายขึ้น แต่มีคนอีกเป็นจำนวนมากที่นอนไม่หลับ ไม่ว่าฤดูกาลจะเปลี่ยนไปอย่างไร ทุกคืนกว่าจะหลับได้ต้องใช้เวลานานมาก จนเข้าขั้นเป็น “โรคนอนไม่หลับ”
เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศสมาชิกขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ซึ่งมีค่าเฉลี่ยชั่วโมงการนอนหลับของประชาชนวันละ 8 ชั่วโมง 29 นาที คนจีนมีชั่วโมงการนอนสูงสุดวันละ 9 ชั่วโมง 2 นาที รองลงมาคือ สหรัฐอเมริกา วันละ 8 ชั่วโมง 59 นาที ฝรั่งเศส 8 ชั่วโมง 33 นาที ซึ่งนับได้ว่าเกือบ 9 ชั่วโมงทั้งสิ้น แม้แต่ประเทศที่อยู่ใกล้เคียงกัน คนเกาหลีนอนเฉลี่ยวันละ 7 ชั่วโมง 51 นาที แต่คนญี่ปุ่นนอนเฉลี่ยวันละ 7 ชั่วโมง 42 นาที(ซึ่งไม่ใช่คนส่วนใหญ่) นับว่าน้อยที่สุดในจำนวนประเทศสมาชิก
กระทรวงสาธารณสุขฯ แนะนำให้คนวัยทำงานญี่ปุ่น ซึ่งทุกคนคร่ำเคร่งกับการทำงานตลอดวัน ควรนอนหลับพักผ่อนให้ได้อย่างน้อยวันละ 6 ชั่วโมงขึ้นไป แต่ในความเป็นจริงคนวัยทำงานชายที่มีชั่วโมงการนอนหลับไม่ถึง 6 ชั่วโมงมีมากถึง 37.5% ส่วนหญิงมีจำนวนมากกว่าคือ 40.6%
การนอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ ย่อมส่งผลต่อประสิทธิภาพที่ลดลงทั้งการเรียน การทำงานในวันรุ่งขึ้นหรือต่อเนื่องในวันถัดๆมาด้วย ประเมินกันว่าส่งผลเสียหายทางเศรษฐกิจสูงถึง 15 ล้านล้านเยนทีเดียว
ทำไมจึงนอนหลับไม่เพียงพอ?
นอกจากผู้ที่มีสาเหตุมาจากความเจ็บป่วยแล้ว ยังมีสาเหตุอื่นอีก ยุคสมัยที่เปลี่ยนไป ชีวิตประจำวันก็เปลี่ยนไปมาก เทคโนโลยีการสื่อสาร ข่าวสารมากมายและรวดเร็วในแต่ละวัน ทำให้ผู้คนหมกมุ่นมากขึ้น เล่นเกม หรือเอาแต่ติดตามข่าวสาร ไถสมาร์ทโฟน แท็บเล็ตไปเรื่อย ๆกันมากขึ้นจนลืมเวลานอน เกิดคำฮิตเป็นคำศัพท์ใหม่ในปี 2024 ว่า “ไม่หลับไม่นอน”（睡眠キャンセル）เพิ่มขึ้น นอกจาก “น้ำท่าไม่อาบ”（風呂キャン）คนทำงานหนักกลับบ้านมืดค่ำหมดแรงแล้วล้มตัวลงนอนเลย
คนที่กลางคืนนอนหลับไม่เพียงพอ ตอนเช้าต้องรีบตื่นไปเรียน ไปทำงานให้ทันเวลา ระหว่างวันย่อมง่วงเหงาหาวนอน ยิ่งหลังอาหารกลางวัน หนังท้องตึงหนังตาหย่อน อยากจะหลับสักงีบ แต่ไม่สบโอกาส มีการสำรวจว่าระหว่างวัน คุณอยากงีบหลับสักครู่ไหม?
71% ตอบว่า “อยาก” ช่วงเวลาใดที่อยากงีบหลับ? 25% ตอบว่า ถ้าวันก่อนๆนอนไม่พอ 19% ตอบว่า ช่วงพักกลางวันหรือหลังอาหารกลางวัน
นายแพทย์นาโอฮิสะ อุชิมูระ（内村直尚）จิตแพทย์และนายกสมาคมการนอนหลับแห่งญี่ปุ่น （日本睡眠学会）ให้คำแนะนำช่วงเวลาที่เหมาะแก่การงีบหลับระหว่างวัน คือ ช่วงหลังอาหารกลางวันถึงประมาณเวลาบ่าย 2 โมง
ควรงีบหลับนานเท่าใด?
สำหรับเด็กนักเรียน นักศึกษา วัยต่ำกว่า 20 ปี สัก 10 นาทีก็เพียงพอ
วัยทำงาน 30 – 40 ปี 15 – 20 นาที
ส่วนวัยกลางคน 50 ปีขึ้นไปประมาณ 20 – 30 นาที
มีคำแนะนำเพิ่มเติมคือ ประมาณ 20 นาทีก่อนจะงีบหลับ ควรดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น กาแฟดำ ชาเขียว ชาฝรั่ง ปริมาณพอเหมาะรวดเดียวอย่างเร็ว หรือที่เรียกว่า coffee nap ที่คนยุโรปนิยมทำกัน ดื่มแล้วหาที่สงบหลบมุมงีบหลับสักครู่ คาเฟอีนจะเริ่มออกฤทธิ์พอดีกับจังหวะที่ตื่น ได้งีบสัก 20 นาทีจะกระปรี้ประเปร่าขึ้น ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ไม่ควรงีบนานเป็นชั่วโมง
โรงเรียนในญี่ปุ่นเริ่มให้นักเรียนงีบหลับหลังอาหารกลางวันด้วย ที่โรงเรียนมัธยมอุโตะ（宇都中学校・高等学校）จังหวัดคุมาโมโต บนเกาะคิวชู หลังอาหารกลางวันแล้ว ปิดม่านในห้องเรียน นักเรียนทั้งห้องฟุบหน้าลงกับโต๊ะเรียนของตัวเอง ทั้งครูและนักเรียนพากันงีบหลับประมาณ 10 นาที ผลปรากฎว่าหลังจากตื่นขึ้นมา นักเรียนสดชื่น กระปรี้กระเปร่าขึ้น และร่วมทำกิจกรรมของชมรมต่าง ๆหลังเลิกเรียนอย่างมีชีวิตชีวามากกว่าเมื่อก่อน
สำหรับคนวัยทำงาน พนักงานบริษัท เหนื่อยล้า อยากงีบหลับหลังอาหาร แต่จะหลบไปหลับที่ใด ไม่ให้เสียภาพพจน์ มีบริษัทผู้นำเข้าเครื่องนอน เครื่องเรือนจากต่างประเทศแห่งหนึ่งที่โตเกียว เขตมินาโตะ มีไอเดียน่าสนใจ เปิดให้ผู้สนใจทดลองนอนโซฟาสำหรับงีบหลับ ฟรี! ภายในสิ้นเดือนมีนาคม แต่ปรากฏว่ามีผู้สนใจล้นหลาม ต้องเลื่อนระยะเวลาออกไปถึงปลายเดือนเมษายน ผู้ทดลองแล้วติดใจก็จับจองซื้อโซฟากลับไปไว้ที่บ้านได้
นอกจากผู้ที่ทำงานหนัก เคร่งเครียด ทำงานจนดึกดื่นติดต่อกันแทบทุกวัน ไม่มีเวลานอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอแล้ว มีคนญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยที่ทนทุกข์กับการนอนไม่หลับอย่างต่อเนื่อง อยากนอนให้หลับ แต่ทำอย่างไรก็ข่มตานอนไม่หลับ ตื่นกลางดึกหลายครั้งหรือตื่นเช้าผิดปกติ จนกลายเป็นความผิดปกติเกี่ยวกับการนอน（睡眠障害）การนอนไม่หลับเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ความเจ็บป่วย แต่มีความเจ็บป่วยหลายอย่างที่เป็นเหตุให้การนอนหลับผิดปกติ
จนถึงขณะนี้คนญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยที่มีปัญหานอนไม่หลับ อยากปรึกษาแพทย์เพื่อรักษาอาการนี้ แต่เกิดความสับสนว่าต้องไปพบแพทย์แผนกใด? แผนกอายุรกรรมหรือแผนกจิตเวช ?
วันที่ 6 มีนาคม 2026 กระทรวงสาธารณสุขฯ ญี่ปุ่นได้กำหนดให้โรงพยาบาลจัดตั้งแผนกรักษาความผิดปกติเกี่ยวกับการนอน（睡眠障害）แยกชัดเจนจากแผนกอื่นๆที่มีอยู่ เพื่อให้ผู้ที่มีอาการนอนไม่หลับมารับการตรวจรักษาและรับคำแนะนำได้อย่างทันท่วงทีก่อนที่จะเป็นเหตุให้เกิดโรคอื่น ๆตามมา
ทั้งนี้การจัดตั้งแผนกใหม่ในโรงพยาบาลในญี่ปุ่นนี้ มาจากความพยายามของสมาคมการนอนหลับแห่งญี่ปุ่น（日本睡眠学会）ได้ยื่นเรื่องต่อกระทรวงสาธารณสุขฯ มาระยะหนึ่งแล้ว อายุรแพทย์และจิตแพทย์ได้ประชุมร่วมกันลงความเห็นให้แยกการรักษาอาการนอนหลับผิดปกติเป็นแผนกอิสระในโรงพยาบาล
การนอนหลับสนิทให้เพียงพอตลอดคืนเพื่อให้ตื่นขึ้นมาอย่างสดชื่นเป็นสิ่งสำคัญ การได้งีบหลับระหว่างวันก็สำคัญไม่แพ้กัน ไม่ใช่ “อู้งาน”
แต่คงไม่ใช่แบบในเพลง “นอน ๆๆๆ…บังอรเอาแต่นอน…” ของอัสนี วสันต์ โชติกุล…
