ทรัมป์และปูตินเยือนจีน ต่างหรือเหมือนกันอย่างไร

โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์

ผิวหน้าประธานาธิบดีสี จื้นผิง ของจีนเยือนตอบแทนต่อประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ และประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน ของรัสเซียดูคล้ายๆ กัน ไม่ว่าการจับมือกันที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน การต้อนรับอย่างกระตือรือร้นด้วยเด็กๆ โบกมือด้วยดอกไม้ต้อนรับ และการสวนสนามของกองทหาร

แต่การเยือนได้เผยความต่างของความสัมพันธ์ของจีนต่อ 2 ประเทศอีกด้วย

ระหว่างการเยือนจีนของทรัมป์ จีนแสวงหาการสร้างเสถียรภาพความผูกพันกับสหรัฐ ขณะที่ปูตินเยือนจีนแสวงหาพันธมิตรยุทธศาสตร์ลึกกับรัสเซีย

สีกับทรัมป์ สีเน้นเฉลิมฉลองระหว่างทรัมป์เยือน รวมทั้งพาทัวร์ Zhongnanhai สวนของอดีตจักรพรรดิที่ตอนนี้รักษาไว้เป็นสำนักงานใหญ่ของสี จีนเข้าใจทรัมป์ แสดงคุณค่าสูงของการเคารพ

สีกับปูติน สีสับเปลี่ยนเข้าเรื่องเนื้อหา ยืนยันอีกครั้งสนธิสัญญาสันติภาพ ลงนามดีลพลังงานใหม่

และเน้นอีกถึงพันธมิตรอย่างไม่จำกัดของพวกเขา

ความเหมือนและความต่าง
เริ่มต้นที่ตารางเวลา

ความต่างระหว่าง 2 การเยือนเริ่มที่ ความยาวนานของพวกเขา ประธานาธิบดีสหรัฐอยู่จีน 3 วัน ในขณะที่ปูตินเยือนจีน 2 วัน

การเยือนจีนเมื่อสัปดาห์ที่แล้วเป็นการเยือนของทรัมป์ครั้งที่ 2 ในฐานะประธานาธิบดี สำหรับปูตินนี่เป็นการเยือนครั้งที่ 25

ความชัดเจนที่สุด แยกแยะการมาเยือนในสารที่ถูกส่ง ความต่างหลักระหว่าง 2 ประชุมสุดยอดคือ สารของพวกเขา

ทรัมป์ สีมุ่งต้องการรักษาความสัมพันธ์ที่มั่นคงโดยเปรียบเทียบหลังจากความตึงเครียดหลายเดือนและสงครามการค้าระหว่าง 2 เศรษฐกิจใหญ่ที่สุดของโลก ทรัมป์โต้ว่าสหรัฐเห็นจีนเป็นพันธมิตรมากกว่า คู่แข่งขัน และทั้งสองผู้นำตกลงทำงานโดยบรรยายเป็น ความสัมพันธ์จีน-สหรัฐสร้างสรรค์เสถียรภาพยุทธศาสตร์

กับปูติน สีแสวงหาการทำให้แข็งแกร่งและอย่างลึกในพันธมิตรยาวนานว่าคือ ความสำคัญของทั้งสองประเทศทั้งด้านยุทธศาสตร์และเศรษฐกิจ

ในขณะที่สหรัฐและจีนยังคงพยายามสร้างเสถียรภาพความผูกพันด้วยการค้าของพวกเขา มอสโกและปักกิ่งย้ำอีกความสัมพันธ์ของพวกเขาเป็น พันธมิตรแท้จริง (essential partner)

ปูตินพูดว่า พลังขับเคลื่อนของความสัมพันธ์คือ ภาคพลังงานโดยเฉพาะน้ำมันและก๊าซ

สีลงนามข้อตกลงเพียง 1 เรื่องกับทรัมป์

ส่วนจีนและรัสเซีย

มีความตกลงร่วมมือมากกว่า 4 ฉบับครอบคลุมการค้า เทคโนโลยีและการแลกเปลี่ยนสื่อ

2 ผู้นำลงนาม คำประกาศร่วม (Joint Declaration) บรรยายรัสเซียและจีนเป็นศูนย์กลางสำคัญของอำนาจในโลกหลายขั้ว (Multilateralism)

ตรงกันข้าม ทรัมป์และสีไม่ได้ลงนามคำประกาศหรือ เป็นสักขีพยานการลงนามข้อตกลงใดๆ ต่อหน้าสาธารณะระหว่างการเยือน มีเพียงหลังจาก ประธานาธิบดีสหรัฐเดินทางออกจากปักกิ่ง 2 ประเทศประกาศ รายละเอียดของหลายๆ ข้อตกลง วอชิงตันพูด จีนได้ตกลงซื้อผลิตภัณฑ์การเกษตร 17 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ซื้อเครื่องบิน Boeing 200 ลำ

จีนและรัสเซียบรรลุข้อตกลงมากกว่า แม้ไม่ชัดเจนมาก ความแปลกใจใหญ่ที่สุดจากการพบกันของสีและปูตินคือ ไม่มีการลงนามอย่างเป็นทางการในโครงการ Power of Siberia 2 Gas pipeline อันสามารถส่งก๊าซธรรมชาติจากรัสเซียไปจีนผ่านมองโกเลียได้

ทวิยุทธศาสตร์จีน-รัสเซียคงอยู่
แต่ข้อจำกัดของมันก็ชัดเจน

ใน 6 เดือนที่ผ่านมา จีนก่อทางแยกทางการทูตกับสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติทุกประเทศ

ล่าสุดเป็นภาพ เจ้าภาพจีน : ประธานาธิบดีรัสเซีย ปูตินซึ่งสีได้พบเขามากกว่า 40 ครั้งตั้งแต่ปี 2012

การประชุมสุดยอดสี-ปูตินสัปดาห์ที่แล้ว สื่อนานาชาติเน้นความสัมพันธ์ส่วนตัวของผู้นำทั้งสอง ตรวจสอบทุกๆ รายละเอียดในฉากการทูต

อย่างไรก็ตาม ความเป็นจริง ภูมิรัฐศาสตร์ได้ผลักดันโดยเฉพาะเรื่องส่วนตัว หรือความใกล้ชิดทางการเมือง มันได้เปลี่ยนโดยผลประโยชน์ยุทธศาสตร์ การคำนวณทางอำนาจและเป้าหมายของประเทศ

การพบกันล่าสุดระหว่างสีกับปูติน ถูกออกแบบส่ง สาร ต่อโลก ปักกิ่งและมอสโกยังคงเป็นพันธมิตรยุทธศาสตร์ ในความพยายามของพวกเขาเพื่อจัดรูปอีกครั้ง ระเบียบระหว่างประเทศ (International order) การสนับสนุน โลกหลายขั้ว และรูปแบบใหม่ของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เน้นย้ำความทนทานของพันธมิตรของจีน-รัสเซียในช่วงเวลาการทะยานของความแตกแยกของโลก

แต่ที่อยู่ข้างล่างปรากฏเป็นเอกภาพวางอยู่บนความจริงที่ซับซ้อนมากกว่า

จีนและรัสเซียยังคงผูกพันกันด้วยภูมิศาสตร์ต่อต้านร่วมกันต่อการครอบงำของตะวันตก และมีประเด็นยุทธศาสตร์ซ้อนทับบางส่วน แต่พันธมิตร ไม่ได้ไม่มีข้อจำกัด ปักกิ่งกังวลการพึ่งพาอย่างมากด้านพลังงานรัสเซีย และความทะเยอทะยานต่อโลกอย่างกว้างของรัสเซียวางพรมแดนต่างๆ รอบความสัมพันธ์ที่สามารถวิวัฒน์ได้

ดังนั้น การประชุมสุดยอดสีกับปูตินเปิดเผย 2 ความจริงพร้อมๆ กัน : จีนและรัสเซียดำเนินการต่อไป ทวิยุทธศาสตร์ต่อเนื่องในระดับโลก แต่พันธมิตรของพวกเขายังมีความผูกพันที่ปฏิบัติได้ มากกว่า พันธมิตรสมบูรณ์

ผูกพันรัดแน่น

ปัจจัยคงอยู่ที่มัดจีนและรัสเซียเข้าด้วยกันกับภูมิศาสตร์ คือ

1 ในปัจจัยที่สำคัญที่สุด 2 ประเทศแชร์ 1 ในพรมแดนพื้นดินยาวที่สุดคือ 4,300 กิโลเมตรรอบทวีปยุโรปและพวกเขาอาศัยอยู่ในพื้นที่ยุทธศาสตร์ EURASIA ไม่มีสิ่งนี้สามารถรักษา ความเป็นศัตรู กับชาติอื่น

สำหรับปักกิ่ง ความสัมพันธ์ที่มั่นคงกับมอสโกทำให้ชายแดนตอนเหนือมั่นคงและลดความเสี่ยงการถูกล้อมโดยอำนาจศัตรูจากทางใต้ แน่นอนส่วนของเป้าหมายของการเยือนจีนของปูตินสัปดาห์ที่แล้วคือ เฉลิมฉลองครบรอบ 25 ปี Treaty of Good-Neighborliness and Friendly Cooperation ที่ตกลงโดยปูตินกับผู้นำจีนคนก่อน ประธานาธิบดีเจียง เจอหมิง

สำหรับมอสโก พันธมิตรกับจีนให้ความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจและความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์ ในเวลาที่ความสัมพันธ์มอสโกกับตะวันตกเสียหายลึกล้ำ เหตุผลทางภูมิศาสตร์แม้กลายเป็นเกี่ยวข้องกับระบบนานาชาติเติบโตแบบเป็นฝักฝ่ายมากขึ้น ทั้งปักกิ่งและมอสโกเห็น คุณค่า ในความร่วมมือ ที่เขาอธิบาย การครอบงำของตะวันตกและการปฏิบัติฝ่ายเดียว (Unilateralism)

แถลงการณ์ใหม่ของพวกเขาสะท้อนระบบหลายขั้ว นี่เป็นโลกทัศน์ ภาษาเรื่องความเท่าเทียมและยุติธรรมมากขึ้นของระเบียบระหว่างประเทศไม่ใช่วาทกรรมสำนวนสละสลวย การครอบงำที่นำโดยสหรัฐสร้างเวทีที่ใหญ่กว่าสำหรับศูนย์กลางอำนาจทางเลือก

แนวร่วม แต่ไม่ไว้วางใจ

แค่แสดงตัวเป็นแนวร่วมยุทธศาสตร์ไม่ได้ลด อสมมาตรหรือไม่ไว้วางใจ มันจะไม่ยกเลิกการผลักดันของปักกิ่งเรื่อง การพึ่งตัวเองทางเศรษฐกิจ ปักกิ่งยังลังเลต่อไปต่อการพึ่งพาลึกมากทางพลังงานต่อรัสเซีย แม้มีความร่วมมือพลังงานยังคงเป็นเสาหลักความผูกพันทวิภาคี จีนเลี่ยงวางตัวอยู่ในตำแหน่งที่ซัพพลายพลังงานของรัสเซียเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้

นี่เป็นคำอธิบาย ทำไมโครงการที่เจรจายาวนาน Power of Siberia 2 Gas pineline เคลื่อนตัวช้า แม้สำหรับรัสเซียโครงการคือ ความเร่งด่วนทางเศรษฐกิจ การลดลงของยุโรปการนำเข้าพลังงานรัสเซีย มันสะท้อนความพยายามยาวนานของจีน-รัสเซียทำให้จีนเป็นลูกค้าพลังงานระยะยาวที่สำคัญที่สุด

แต่ปักกิ่ง เข้าสู่การเจรจาอย่างระมัดระวัง จุดยืนการต่อรองของรัสเซียที่ต้องการราคาที่พอใจและการซัพพลาย ความลังเลคือ เป็นยุทธศาสตร์มากกว่าเรื่องการค้าอย่างเดียว ปักกิ่งเข้าใจว่า การพึ่งพาอย่างมากของซัพพลายเดียวก่อเกิดความเปราะบาง

ความสัมพันธ์คือ ความยืดหยุ่นเพราะมันปฏิบัติได้ การแลกเปลี่ยนและรากในการแชร์ผลประโยชน์ มากกว่าความผูกพันตามพันธสัญญาหรือความไว้วางใจร่วมลึก

การกลายเป็นผูกพันอย่างมากต่อพลังงานรัสเซียจะลดความยืดหยุ่นของจีน และเผยการครอบงำของอเมริกัน จีนยังคงบูรณาการลึกมากขึ้นต่อเศรษฐกิจโลกมากกว่ารัสเซีย จีนแสวงหาอิทธิพลอย่างเป็นระบบผ่านการพึ่งพาซึ่งกันและกัน ที่ควบคุมกับคู่ค้าของตนและคู่แข่งขัน รัสเซียมักหาทางเหนือกว่าผ่านความวุ่นวายของจุดร้อนโลก

ประเด็นความแตกต่างนี้ จีนหนุนรัสเซียทางการเมืองในบางประเด็น แต่มีความระวังด้วยที่จะร่วมเต็มที่กับการเผชิญหน้ากับตะวันตก

ดังนั้น การประชุมสุดยอดสีกับปูติน เป็นการแสดงความสัมพันธ์ที่นิยามน้อยโดยอุดมการณ์กว่าอรรถประโยชน์ยุทธศาสตร์ ผลประโยชน์ทั้ง 2 ด้านจากเอกภาพที่ปรากฏ รัสเซียได้ มีพันธมิตรที่มีพลัง แม้ตะวันตกพยายามโดดเดี่ยว จีนรักษาแรงตอบโต้ภูมิรัฐศาสตร์ที่มีอยู่ต่อสหรัฐและพันธมิตรสำคัญ การหนุนวิสัยทัศน์ทางเลือกการปกครองโลก

การเยือนของผู้นำสะท้อน ความผูกพัน ความไว้วางใจและความจริง